Кіріспе

Бельгиядағы университет, көбінесе Collegium trium linguarum деп аталатын, немесе оның негізін қалаушысының атымен Collegium Buslidianum (Құрғақ тіл) деп те аталатын бұл университет 1517 жылы гуманист Иероним ван Буслейденнің қолдауымен құрылған. Онда латын, грек және еврей тілдері оқытылды. Бұл университет 1530 жылы құрылған Франция колледжінің (Collège de France) үлгісі болды. Ол Бельгияның Лёвен қаласында орналасқан.

Қор

Коллегия Трилингвия Иероним Буслейденнің (шамамен 1470–1517) өсиеті арқасында құрылды. Буслейден Люксембургтің ықпалды отбасында дүниеге келген; оның әкесі Жильс Чарльз Батылдың кеңесшісі болған. Ол Лувенде (1490 жылдары), Орлеанда (15 ғасырдың соңында) және Падуада (1501–1503) заңгерлік білім алды. Оқу барысында ол өз дәуірінің жетекші зиялыларының бірі – Дезидерий Эразммен танысты. Буслейден Кастилияның Филипп I-нің дипломаты қызметін атқарды, бұл қызметін Мехлиннің Ұлы Кеңесіндегі Өтініштер Шеберінің лауазымымен біріктірді. Буслейден сонымен қатар гуманистік меценат, сондай-ақ өнер мен музыканы сүйетін адам болды. 1503 жылы ол Мехлиндегі Буслейден сарайын қайта жаңарта бастады, оны Ренессанс сарайына айналдырды, оның сұлулығы Томасқа әсер етті ("ut me plane obstupefecerit"). Буслейден 1517 жылдың тамызында Испанияға дипломатиялық сапарда ауырып, күтпеген жерден қайтыс болды. Оның өсиетінің күні, 22 маусым 1517 жыл, әдетте Коллегия Трилингвияның негізінделген күні ретінде қабылданады. Ол колледждің құрылымы мен ұйымдастырылуы туралы кеңес үшін досы Эразмға жүгінді. Кедей студенттер он стипендияның біреуіне үміттене алатын болса, жоғары текті студенттер оқу ақысын төлеуі керек еді; ал әр тіл үшін профессорларға үш стипендия қарастырылған. Олар өсиет бойынша ашық сабақтар оқуға міндетті, ал сабақтар тегін болуы керек еді. Колледждің күнделікті қызметін және қаржысын басқару президенттің жауапкершілігінде болды. Эразм ешқашан Коллегия Трилингвияда сабақ бермеді, сонымен қатар колледж әкімшілігінде де қызмет еткен жоқ. Буслейденнің өсиетін орындаушылар колледжді Лувен университетінің қолданыстағы колледждерінің біріне біріктіруді қалаған. Алайда, олардың тілегі жүзеге аспады, себебі латын тілі курстарын ұйымдастырған және бәсекелестікті қаламаған Өнер факультетінің мүшелері қарсылық көрсетті. 1519 жылдың сәуір айында орындаушылар Висмаркт маңындағы бірнеше ғимараттарды сатып алды. Ғимарат кешені 1520 жылдың қазан айында, кең ауқымды жөндеу жұмыстарынан кейін ашылды. Кешенде шапель, аудиториялармен қатар ас үй, асхана, студенттер мен профессорларға арналған бөлмелер (қазірге дейін сақталған «Wentelsteen» арқылы қол жетімді) және Буслейденнің Мехлиннен қайықпен әкелінген бағалы қолжазбалар мен кітаптар жинағын сақтауға арналған кітапхана бар болды. Сабақтар ғимарат толық аяқталмас бұрын басталды. Эразмның ықпалымен Маттеус Адриан (шамамен 1475–1521 жылдан кейін) 1518 жылдың наурыз айында еврей тілінен сабақтарды бастады, ал Адриан Барланд (1486–1536; латын) және Рутгер Ресций (шамамен 1495–1545; грек) сол жылдың қыркүйек айында оған қосылды. Осы аралықта университетпен қарым-қатынас шиеленісіп тұрды. Кельндегі Рейхлин ісі және Виттенбергтегі Лютердің қозғалысы теологтардың грек және еврей тілдерін зерттеуге деген қарсылығын күшейтті, ал Өнер факультеті тіл білімі саласындағы монополиясын сақтағысы келді. Ұзақ келіссөздер мен маңызды тұлғалардың, соның ішінде болашақ папа Адриан VI-ның араласуынан кейін, 1520 жылдың наурыз айында университет кеңесі Коллегия Трилингвияны университет институты ретінде мойындады. Алайда колледж Өнер факультетімен біріктірілген жоқ.

XVI ғасыр

Collegium Trilingue қиын бастаманы бастан кешірді, бұл, атап өткендей, ішінара тұрғын үй мәселесіне және әртүрлі факультеттермен арадағы шиеленіскен қарым-қатынасқа байланысты болды. Колледж де, оның жетекші рухы Эразм да көптеген теологтардың академиялық даулары мен уағыздарында шабуылға ұшырады. Эразмды лютерандық істі және басқа ерестерді қолдайды деп айыптады және тілдерді зерттеу ең жақсы жағдайда пайдасыз, ал ең нашар жағдайда жастардың интеллектуалды дамуына зиян келтіреді деп мәлімдеді. Лувен теологтарының уайымдары мен сын-пікірлері жинақталып, Инквизицияның кеңесшісі, теология профессоры Якоб Латомустың (1519) "De trium linguarum et studii theologici ratione dialogus" еңбегінде қағазға түсірілді. Оқытушылардың келіп-кетуі тағы бір күрделі фактор болды. Адриан (иврит) 1519 жылдың шілдесінде күмәнді жағдайларда Лувеннен кетіп қалды, ал оның тікелей мұрагерлері - Роберт Уэйкфилд (1537 жылы қайтыс болды) және Роберт Шервуд, екеуі де ағылшындықтар - ұзақ уақыт тұрмады. Барланд (латын) 1519 жылдың қарашасында кетіп, орнын Конрад Гоклениус (1490-1539) басады. Ресий (грек) тіпті түрмеде де біраз уақыт болды. XVI ғасырдағы Collegium Trilingue тарихы, негізінен, Эразмның ғылыми және теологиялық бағдарламасының тұрақты танымалдығына байланысты, сәттілікпен аяқталды. Бұл бағдарлама итальян гуманизміне және әсіресе грек және латын ежелгі әдеби мәтіндерін оқудың итальян гуманистік практикасына сүйенді. Лоренцо Валла (1407-1457) өзінің "Annotationes in Novum Testamentum" еңбегінде бұл әдісті Киелі жазбаларды зерттеуге де қолданған. Эразм бұл еңбектің көшірмесін 1504 жылы Лувен қаласына жақын Парк аббатханасынан тауып алған, ал Валла Эразмның теологиялық ойларының көп бөлігінің негізін қалаған. Валла-Эразм әдісін «Ad fontes» деген сөзбен қорытындылауға болады: теологияны ғылыми зерттеу бастапқы мәтіндерді сыни оқумен негізделуі керек және ортағасырлық схоластиканың билік орындарынан басталмауы керек. Мұндай оқу үшін үш қасиетті тілдің - латын, грек және еврей тілдерінің - жақсы білуі қажет. Осы қажеттілікті үштілді колледж қанағаттандыруға тырысты: онда ұйымдастырылған курстар студенттерге Киелі жазбаларды оқу мен зерттеу үшін қажетті негізгі тілдік құзыреттілікті қамтамасыз етуді мақсат етті. Колледждің бағдарламасы алғашқы жылдары жүздеген студенттерді тартты, ал 1520 жылдары жастардың үнемі өсіп келе жатқан ағынын қамтамасыз ету үшін қолданыстағы аудиторияны кеңейту қажет болды. Тіпті құрылыс жұмыстары аяқталғаннан кейін де, Гоклениус орын жетіспеушілігіне байланысты бір сыныпты екі рет оқытуға мәжбүр болды. Осы кезең ішінде колледжде тұратын адамдардың саны - президент, профессорлар, стипендиаттар, студенттер мен қызметкерлер - тұрақты болды, барлығы жиырмаға жуық. Олардың күнделікті тұрмыс-тіршілігіне мессаға бару және жалпы тамақтану кірді, олар әдетте мол және әртүрлі болды, әсіресе ерекше жағдайларда (Эразмның сапары кезінде). Студенттер колледжде кішігірім үй шаруаларын да атқарады және демалу үшін колледждің бес (яғни, pelotte) құрылғыларын пайдалана алады. Құрылғанынан кейінгі алғашқы елу жыл ішінде Collegium Trilingue өзінің профессорларының арасында бірнеше көрнекті тұлғаларға ие болғанымен мақтана алды. Олардың арасында Петрус Нанний (1496-1557) болды, ол 1539 және 1557 жылдар аралығында латын кафедрасын басқарды, Гоклениусқа мұрагерлік етіп, Вергилий туралы еңбегімен танымал болды ("Deuterologiae sive spicilegia Petri Nannii Alcmariani in quartum librum Aeneidos Virgilii", 1544). Наннийдің мұрагері Юст Липсийдің (1547-1606) Утрехттік ғалымы және мұғалімі Корнелий Валериус (1512-1578) болды. Валериус талантты педагог болған. Негізінен колледждің үй авторларына жататын Вергилий мен Цицеронға сүйеніп, Валериус бірнеше оқулық жазды, оның ішінде грамматика және риторика туралы, екеуі де он жетінші ғасырда көптеген рет қайта басылды ("Grammaticarum institutionum libri", 1550; "In universam bene dicendi rationem tabula", 1558). Колледждің XVI ғасырдағы түлектері арасында филологияның ғана емес, көптеген зерттеу салаларының, соның ішінде картографияның (Меркатор), (ежелгі) тарихтың (Липсиус) және медицинаның (Додоенс, Везалий) дамуына үлкен үлес қосқан бірнеше тұлғалар бар. Бұл өркендеу кезеңі XVI ғасырдың соңғы ширегінде, Лувенді Сегіз жылдық соғыс барысында испан әскерлері басып алған кезде, кенеттен аяқталды. Қала мен оның айналасындағы аймақтар талан-таражға түсіп, ашаршылық пен індеттен зардап шекті. Колледждегі оқу көп бөлігінде тоқтатылды, студенттердің саны күрт төмендеп кеткеннен кейін (оқу орнында да, колледжде де), және профессорлардың көпшілігі қаладан қашып кеткеннен кейін.

17 және 18 ғасырлар

XVII ғасырдың басында, 1592 жылы латын кафедрасына көрнекті гуманист ғалым және филолог Юст Липсий тағайындалғанға қарамастан, Коллегиум Трилингвтің жағдайы нашар болды. 1606 жылы Адриан Бэкс президент болып тағайындалғаннан кейін өркендеудің жаңа кезеңі басталды, алайда колледж ешқашан 16 ғасырдың басындағы мәртебесіне ие болмады. Бэкс колледж ғимараттарын қалпына келтірді және 1580 және 1590 жылдардағы алабұдынан кейін бос тұрған грек және еврей тілі кафедраларын толтыруға қол жеткізді. Бэкстің жаңа еврей профессоры Валериус Андреас (1588–1655) колледжде оқытқан ең білгір еврейшілердің бірі болды. Латын тілін оқыту Липсидің шәкірті Эриций Путеанға (1547–1646) тапсырылды, ол риторикалық шеберлігі мен педагогикалық көрегендігімен халықаралық деңгейде танымал болды. Путеан 1607 жылы тағайындалды және латын тілі кафедрасын шамамен қырық жыл басқарды; 1646 жылы оны Николаус Вернулей (1583–1649) алмастырды. Вернулей 1649 жылы қайтыс болғанға дейін латын тілінен сабақ берді. Өзін-өзі мақтауға бейім Вернулей өзінің Academia Lovaniensis (1627) еңбегінде колледж 1517 жылы құрылғаннан бері интеллектуалды саладағы барлық бағыттардағы бірінші қатарлы тұлғаларды даярлап шығарғанын атап көрсетті. Путеан мен Вернулейден кейін колледж құлдырау кезеңіне түсті. Кездейсоқ қайта жанданулар болды, бірақ олар сирек кездесіп, көбінесе қысқа мерзімді болды, себебі олар бір ғана профессордың еңбегінің нәтижесінде туындады. Бұл орайда 18 ғасырдың екінші ширегінде латын тілін оқытқан Йоханнес Герардус Керхердерен (1677–1738) және Жан Ноэль Пакотты (1722–1803) еске алу қажет. Пакот еврей тілін оқытты және монументалды Mémoires pour servir à l'histoire littéraire des dix sept provinces des Pays Bas, de la principauté de Liège, et de quelques contrées voisines (1763–1770, 18 томдық) еңбегін жазды, ол бүгінгі күнге дейін Коллегиум Трилингв тарихы туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады. Колледж сақталды, бірақ гүлденбеді. Латын тілі кафедрасы 1768 жылдан кейін бос қалды, ал 1789 жылы Француз революциясының басталуынан кейін туған алабұды кезеңінде 1797 жылы университетпен бірге Коллегиум Трилингв те тоқтатылды. Колледж ғимараттары сатылды, ал 1834 жылы университет қайта құрылғаннан кейін колледж қайта жаңғыртылмады. XX ғасырдың басында Лувен университетінің ректоры Паулин Ладеуз бұрынғы колледж ғимараттарын университет иелігіне көшіріп, оларды тағы да гуманистік зерттеулер орталығына айналдыруды жоспарлады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі қаржылық қиындықтар салдарынан бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1970 жылдары қайта жаңғыртуға екінші талпыныс жасалды, бірақ ол да нәтижесіз болды. Осы кезеңде бір кездері атақты колледж ғимараттары әлеуметтік үй, баспахана, мұз фабрикасы және балық түтін үйі ретінде пайдаланылды және тағы басқа да түрлі мақсаттарға қызмет етті.