Кіріспе
Вильфранш-сюр-Мер (фр. Villefranche sur Mer) — Францияның Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағындағы Альп-Маритим департаментіндегі курортты қала. Ол Франция-Италия шекарасының батысында орналасқан Монако княстығының солтүстік-батысында жатыр.
Villefranche sur Mer (/US/,/v//iː//l//(//ə//)/'/f//r//ɑ̃//ʃ// //s//ʊər// /'/m//ɛər/, vilfʁɑ̃ʃ syʁ mɛʁ; ; ˌvillaˈfraŋka maˈrittima) is a resort town in the Alpes Maritimes department in the Provence Alpes Côte d'Azur region on the French Riviera and is located south west of the Principality of Monaco, which is just west of the French Italian border.
География
Вильфранш-сюр-Мер Ницца қаласының шығысына қарай, Мон-Борон, Мон-Альбан және Мон-Винайжер таулары бойында және Монакодан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан. Вильфранш шығанағы Жерорта теңізіндегі ең терең табиғи портердің бірі болып табылады және шығыстан соққан желден үлкен кемелерге қауіпсіз тұрақ береді. Ницца мүйісі мен Кап-Ферра мүйісі арасындағы тереңдігі 98 метрге жетеді, оңтүстікке қарай созылып, жағалаудан шамамен 518 метр тереңдікте Вильфранш теңіз асты каньоны деп аталатын тереңдікке ие. Бұл шығанақ Жерорта теңізі жағалауында круиз кезінде АҚШ-тың Алтыншы флотының кемелері тоқтаған жері. Қала шекарасы шығанақты қоршаған төбелерге дейін созылып, теңіз деңгейінен 577 метр биіктікке дейін көтеріледі, бұл Мон-Леузе тауының ең биік нүктесі, және құрлықта теңізден көрінетін географиялық ерекшеліктерді көрсетеді. Басты Корниш Вильфранш арқылы өтеді, одан жоғары Орта Корниш, ал одан да жоғары Жоғарғы Корниш орналасқан, ол Альп-Маритим департаментінің батысқа қарайғы ең алыс бөлігіне дейін жетеді.
Тарих
Қазіргі Вильфранш және оның айналасындағы Болиу-сюр-Мер және Сент-Жан-Кэп-Феррат аймағында адамдар тас дәуірінен бері қоныс тепкен. Кельт-лигурия тайпалары бұл өңірді мекендеп, төңіректегі төбелерде шаруашылық қожалықтарын құрған. Гректер, содан кейін римдіктер Батыс Жерорта теңізіндегі грек елді мекендеріне жол жүзерде табиғи бейінді аялдама ретінде пайдаланған. Юлий Цезарь Галлияны бағындырғаннан кейін, римдіктер Монтоливо елді мекені арқылы өтетін Аврелия жолының (Аврелий жолы) жалғасын салды. Каролинг империясы құлағаннан кейін, бұл аймақ Лотарингияның, кейін Прованс графтығының құрамына кірді. 1295 жылы Анжу герцогы, сондай-ақ Прованс графы Карл II, Монтоливо және оның төңірегіндегі тұрғындарды жағалауға жақын қоныстануға ынталандырды, осылайша аймақты қарақшылардан қорғады. Ол жарғы арқылы Вильфраншты "еркін порт" деп жариялады, содан бері осы атау сақталды, сонымен қатар 18 ғасырға дейін салық жеңілдіктері мен портовый алымдар құқығын берді. 1388 жылы Шығыс Прованс, мұрагерсіз қалған Неаполь королевасы Иоанна I тағына талас салған нәтижесінде Савойя герцогтығының бір бөлігіне айналды. Келесі 400 жыл бойы Ницца графтығы деп аталған бұл аймақ, Савойяның одақтасы болған Киелі Рим империясы мен француздар арасындағы бейбіт емес күреске ұшырады. 1543 жылы франко-түрік әскерлері Ниццаны қоршап алғаннан кейін қаланы тонап, басып алды, бұл герцог Эммануэль Филибертті жақын маңдағы Монт-Альбанға еңселі цитадель мен бекініс салуға мәжбүр етті. 17 ғасырдың соңында аймақ француздардың билігіне көшті, бірақ Утрехт бейбіт шартынан кейін Савойяға қайтарылды. 18 ғасырда қала Ниццада салынып жатқан жаңа порттың арқасында теңіз маңыздылығының бір бөлігін жоғалтты, бірақ әскери және теңіз базасы болып қала берді. 1744 жылы Конти князі бастаған франко-испан әскері Сардиниялық Карл Эммануэль III-нің Пьемонт полкіне қаланың үстіндегі Монт-Альбан бекінісінде шабуыл жасады. 1793 жылы француздар Вильфраншты қайта басып алды, ал Ницца графтығы 1814 жылға дейін Наполеон империясының құрамында болды. Вена конгресі арқылы ол Сардиния корольдігіне қайтарылды. 1860 жылы Рисоржиментоның нәтижесінде, плебисциттен кейін Франциямен келісім арқылы берілді. 19 ғасырдың соңында ол Ресейдің маңызды әскери-теңіз базасына айналды және орыстар ескі лазаретте океанографиялық зертхана құрды. 1980 жылдан бері Вильфранш круиздік кемелер үшін пайдаланылуда. Бұл Франциядағы ең көп танымал круиздік кеме тоқтау порты.
Экономика
Негізгі қызмет туризм болып қала береді, қонақ үйлер мен мейрамханалар халықтың көп бөлігін жұмыспен қамтиды. Балық аулау сияқты дәстүрлі шаруалықтар енді теңіз қызметіне, мысалы, желкендесу және терең суға шолу сияқты әрекеттерге уступил. "La Darse" портында әлі де бірқатар кемежай қызметі сақталып қалған, бірақ олардың көп бөлігі Антибке көшірілді. Тұрғын үйлерді салу және күтіп ұстау, бұрын 20 ғасырдың ортасында көптеген адамдарды жұмыспен қамтамасыз еткен, қазір едәуір азайды.
Ғибадатханалар мен шіркеулер
Ескі қаланың ортасында орналасқан Сен-Мишель шіркеуі (Église Saint Michel) 1750 жылдары итальяндық барокко стилінде салынған. Бұл жерде бұрын 14-шы ғасырдың басындағы қарапайым шіркеу тұрған. Ішінде түрлі өнер туындылары бар, оның ішінде мәрмәр бас алтарь үстіндегі үлкен Сен-Михаэль суреті, 18-шы ғасырға жататын және «Галлеялардың Мәсіхтері» деп аталатын жатқан Христос мүсіні, сондай-ақ Сан-Рокконың түрлі түсті ағаштан жасалған мүсіні бар. 1790 жылы Гринда бауырлары жасаған орган Ницца округіндегі ең көне, әлі жұмыс істеп тұрған органдардың бірі. Ғимарат 1990 жылы Францияның тарихи ескерткіштер тізіліміне енгізілді. Сент-Пьер капелласы (Chapelle Saint Pierre) 16-шы ғасырдан бастау алады. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында жергілікті балықшылардың торлары мен құрал-жабдықтарын сақтау үшін пайдаланылған бұл капелла 1957 жылы қалпына келтірілді, ал Жан Кокто қасиеттінің және жергілікті балықшылардың өмірін бейнелейтін әйгілі суреттерін қосты. Ғимарат 1995 жылы Францияның тарихи ескерткіштер тізіліміне енгізілді.