Кіріспе
Аувернь-Рона-Альп аймағындағы префектура және коммуна, Франция. Гренобль коммунасының халқы 2019 жылы 158 198 адамды құрады, ал Гренобль қалалық аймағының (французша: [[functional area (France) or agglomération grenobloise]) халқы 714 799 адамды құрады, бұл оны Инсбрук және Болцанодан үлкен етіп, Альп тауларындағы ең ірі мегаполис етеді. Еуропаның маңызды ғылыми орталығы болып табылатын қала, өзінің өлшемі мен тауларға жақын орналасуына байланысты "Альп тауларының астанасы" деп таныстырады. Гренобль қалалық аймағының қалған бөлігін құрайтын көптеген қала маңындағы коммуналардың ішінде халық саны 20 000-нан асатын төрт коммуна бар: Сент-Мартин-д'Эр, Эшироль, Фонтен және Войрон. Гренобльдің тарихы 2000 жылдан астам уақытқа соңғы Аллоброг галл тайпасының ауылы болған кезеңге дейін жетеді. Ол 11-ші ғасырда Дофиннің астанасы болды. Гренобль "Глобализация және әлемдік қалалар зерттеу желісі" бойынша "жетілгендік" санатындағы жаһандық қала ретінде жіктеледі. Қала 2022 жылы Еуропаның жасыл астанасы атағын алды.
The population of the commune of Grenoble was 158,198 as of 2019, while the population of the Grenoble metropolitan area (French: [[functional area (France) or agglomération grenobloise) was 714,799 which makes it the largest metropolis in the Alps, ahead of Innsbruck and Bolzano. A significant European scientific centre, the city advertises itself as the "Capital of the Alps", due to its size and its proximity to the mountains. The many suburban communes that make up the rest of the metropolitan area include four with populations exceeding 20,000: Saint Martin d'Hères, Échirolles, Fontaine and Voiron. Grenoble's history goes back over 2,000 years, to a time when it was a village of the Allobroges Gallic tribe. It became the capital of the Dauphiné in the 11th century. Grenoble is classified as a global city with the ranking of "sufficiency" by the Globalization and World Cities Research Network. The city held the title of European Green Capital in 2022.
Ежелгі дәуір
Қазіргі Гренобльге қатысты алғашқы деректер б.з.д. 43 жылға дейін барып жетеді. Куларо сол кезде Изер өзені арқылы салынған көпірге жақын, Алоброг тайпасының галл ауылы болған. Үш ғасыр өткен соң, Рим империясының соңында қауіпсіздік нашарлаған кезеңде, 286 жылы шағын қаланың төңірегіне мықты қабырға салынды. Император Грациан Кулароға келіп, халықтың жылы күтіп алуына риза болып, ауылды Рим қаласына айналдырды. Осы құрметке орай, Куларо 381 жылы Грацианополис ("Грациан қаласы") деп аталды (кейін орта ғасырларда Грайньоволь, одан соң Гренобль аталды). IV ғасырда христиан діні аймаққа тарады және 377 жылы Гренобль епархиясы құрылды. Сол кезден бастап епископтар қалаға қатысты маңызды саяси билікке ие болды. Француз революциясына дейін олар өздерін "Гренобль епископтары және князьдері" деп атады.
Орта ғасырлар
Рим империясы құлағаннан кейін, қала 5 ғасырда бірінші Бургундия корольдығының және 1032 жылға дейін Бургундия корольдығының құрамына кірді, содан кейін Киелі Рим империясына біріктірілді. Бургундия билігі 942 және 970 жылдар аралығында Фраксинетте орналасқан араб билігімен тоқтатылды. Гренобль 11 ғасырда Альбон графтары қаланы өздерінің астанасы етіп таңдағанда айтарлықтай өсті. Олардың сол кездегі иеліктері аймақ бойынша шашыраңқы жатқан бірнеше аумақтардан тұрды, ал Гренобльдің орталық орны графтарға билігін нығайтуға мүмкіндік берді. Кейіннен «Дофиндер» атағын алғаннан кейін, Гренобль Дофин мемлекетінің астанасы болды. Мәртебесіне қарамастан, графтар қала билігін Гренобль епископымен бөлісуге тиіс болды. Олардың ең танымалдарының бірі – Әулие Игнат. Оның басшылығымен қаланың көпірі қайта салынды және жалпы және мәйіттерге арналған аурухана салынды. Гренобль тұрғындары графтар мен епископтар арасындағы қақтығыстарды пайдаланып, олардың құқықтарын қамтамасыз ететін Кедендік жарғының қабылдануын қол жеткізді. Бұл жарғы 1447 жылы Людовик XI және 1541 жылы Франциск I жасаған бұйрықтармен бекітілді. 1336 жылы соңғы Дофин Гумберт II әділет сарайын құрды, ол 1340 жылы Гренобльде орналасты. Сондай-ақ ол 1339 жылы Гренобль университетін құрды. Мұрагері болмаған және үлкен қарыздарға батқан Гумберт 1349 жылы Францияға мемлекетін сатты, бірақ француз тәжінің мұрагері Дофин атағын пайдалану шартымен. Біріншісі, болашақ Карл V, Гренобльде тоғыз ай өткізді. Қала Франция провинциясы болған Дофиннің астанасы болып қала берді және Дофин штаты құрылды. Өз провинциясын басқарған жалғыз Дофин – болашақ Людовик XI болды, оның «билеуі» 1447 жылдан 1456 жылға дейін созылды. Тек оның тұсында ғана Дофин Франция корольдығына толыққанды қосылды. Ескі Дельфиндік Кеңес Парламентке айналды (Париж және Тулуза парламенттерінен кейін Францияда үшінші), Гренобльдің провинциялық астана мәртебесін нығайтты. Ол сондай-ақ Парламент сарайының құрылысын тапсырды (Франциск I кезінде аяқталды) және епископтың адалдыққа ант беруін қамтамасыз етті, осылайша қаланың саяси бақылауын біріктірді. Сол кезде Гренобль Вена, Женева, Италия және Савойя арасындағы маңызды торап болды. Ол Дофиннің өнеркәсіптік орталығы және провинцияның ең ірі қаласы болды, бірақ салыстырмалы түрде шағын.
Қайта өрлеу дәуірі
Гренобльдің географиялық орналасуына байланысты, итальян соғыстары кезінде француз әскерлері қала мен аймағында дислокацияланды. Карл VIII, Людовик XII және Франциск I бірнеше рет Гренобльге келді. Осының салдарынан, қала тұрғындары әскерлердің зорлық-зомбылығына ұшырады. Аймақтың ақсүйектері түрлі шайқастарға (Мариньяно, Павия) қатысып, зор беделге ие болды. Олардың ең танымал өкілі – «қорқынышсыз және айыпсыз рыцарь» атанған Баяр. Гренобль француз дін соғыстарының кесірінен қиындықтарды бастан өткерді. Дофине протестанттар үшін маңызды орталық болғандықтан, онда көптеген қақтығыстар орын алды. Гугеноттардың жетекшісі, барон де Адре, Гренобль соборын тонап, бұрынғы дофиндердің мазарларын қиратты. 1575 жылдың тамызында Лесдигьер протестанттардың жаңа басшысы болды және Генрих IV Франция тағына отырғаннан кейін, Дофиннің губернаторы мен генерал-лейтенантымен одақтасты. Бірақ бұл одақ қақтығыстарды тоқтата алмады. Шындығында, 1590 жылдың желтоқсанында Гренобльді басып алған католиктік Лига бейбітшілікке келісуден бас тартты. Бірнеше айға созылған шабуылдардан кейін Лесдигьер Лиганы жеңіп, Гренобльді қайтарып алды. Ол бүкіл провинцияның басшысы болды. Лесдигьер Дофиннің генерал-лейтенанты болып тағайындалды және 1591 жылдан 1626 жылға дейін провинцияны басқарды. Қаланы қорғау үшін Бастилияның құрылысын бастады, қаланың аумағын кеңейте отырып, жаңа қабырғалар салдырды. Одан бөлек, Lesdiguières сарайын салып, жаңа фонтандар орнатты және канализация жүйесін қаздырды. 1689 жылы епископ Этьен Ле Камю Сент-Луи шіркеуінің құрылысын бастады.
Людовик XIV-ден Француз төңкерісіне дейін
Людовик XIV-нің Нант эдиктісін жоюы Гренобль қаласынан 2000 протестанттың кетуіне себеп болды, бұл қаланың экономикасын әлсіретті. Бірақ, бұл Грассаның қолғап өндірісіне де нұқсан келтіріп, Гренобльдің қолғап фабрикаларын бәсекелестіксіз қалдырды. Осының нәтижесінде 18-ші ғасырда қаланың экономикасы дамыды. Сол ғасырдың басында 12 қолғап шебері жылына 15 мың жұп қолғап жасаса, 1787 жылы 64 қолғап шебері жылына 160 мың жұп қолғап жасады. Францияның тұтқыны болған Пий VI папасы 1799 жылы Гренобльде екі күн болғаннан кейін Валенсияға жол тартты, онда қайтыс болды.
19 ғасыр
Империяның құрылуына кең қолдау көрсетілді (Изерде нәтижелер 82 084 «иә» және бар болғаны 12 «жоқ» көрсетті). 1809 жылы Гренобль екінші рет тұтқынға алынған Папаны қарсы алды. Пий VII Фонтенблоға жер аударылу жолында қалада 10 күн өткізді. 1813 жылы Гренобль Швейцария мен Савойяға басып кірген Австрия армиясының қаупінде болды. Жақсы қорғалған қала австриялықтардың шабуылына тойтарыс берді, ал француз армиясы австриялықтарды жеңіп, оларды Женеваға қайтарып жіберді. Дегенмен, 1814 жылы Францияға жасалған келесі шабуыл әскерлердің капитуляциясына және қаланың оккупациялануына әкелді. 1815 жылы Эльба аралынан оралған Наполеон Гренобльдің жанындағы Лаффриге қарайтын жолмен жүрді. Онда ол Людовик XVIII патшасының армиясынан Роялисттік Ангулем (бұрынғы 5-ші) полкімен кездесті. Наполеон сарбаздарға жақындап, мынадай атақты сөздерді айтты: «Егер араларыңызда императорын өлтіргісі келетін сарбаз болса, міне мен осындамын». Барлық сарбаз оның ісіне қосылды. Осыдан кейін Наполеон Гренобльде құрметпен қарсы алынды, ал генерал Жан Габриэль Маршан Наполеонның Бонн қақпасы арқылы қалаға кіруіне кедергі келтіре алмады. Кейін ол былай деді: «Каннан Гренобльге дейін мен әлі де авантюрист едім; ал соңғы қалада мен билеуші ретінде оралдым». Бірақ Ватерлоо шайқасындағы жеңілістен кейін аймақ Австрия және Сардиния армияларының жаңа шабуылынан зардап шекті. 19 ғасырда Гренобльдің маңызды өнеркәсіптік дамуы болды. Қолғап фабрикалары өркендеді, ал олардың өнімдері АҚШ, Ұлыбритания және Ресейге экспортталды. Генерал Хаксо Бастилия бекінісін қайта жарақтандырды, ол 1824 және 1848 жылдар аралығында қазіргі түрін алды. Екінші Империя кезінде француз теміржол желісі салынды, ал алғашқы пойыздар 1858 жылы Гренобльге келді. Содан кейін көп ұзамай 1859 жылы Гренобльде су тасқынынан ауқымды қираулар болды. 1869 жылы инженер Аристид Бергес гидроэлектр энергиясын өндіруді индустрияландыруда маңызды рөл атқарды. Ол қағаз фабрикаларын дамыту арқылы Грезивадан аңғары мен Гренобльдің экономикалық дамуын жеделдетті. 1897 жылдың 4 тамызында Гренобльде 1788 жылғы маусымдағы революцияға дейінгі оқиғаларды еске алу үшін тас және қоладан жасалған фонтан ашылды. Суретші Анри Дин салған Үш орденнің фонтаны Нотр-Дам алаңында орналасқан. Гренобль тұрғындары осы тұлғаларды былай түсіндіреді: «Жаңбыр жауа ма?» – үшінші тәрбие сұрайды; «Құдай-жаратқан, жаңбыр жаусын», – дін қызметкерлері ағынан тоғып жатады; ал «Жаңбыр жауады», – деп ақсүйектер жариялайды.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс Гренобльдің экономикалық дамуын жеделдетті. Соғысқа қажетті күшті қамтамасыз ету үшін аймақтың әртүрлі өзендері бойында жаңа гидроэлектр өнеркәсібі дамыды, сондай-ақ бірнеше қолданыстағы компаниялар қару-жарақ өндірісіне көшті (мысалы, Livet et Gavet). Гренобль маңында электр химиясы зауыттары да салынды, бастапқыда химиялық қару жасау үшін. Бұл даму Гренобльге айтарлықтай көші-қон әкелді, әсіресе итальяндық жұмысшылар Сен-Лоран ауданына қоныстанды. Қаланың экономикалық өркендеуі 1925 жылы өткен Халықаралық гидроэнергетика және туризм көрмесімен жарқын көзге түсті, оны 1 миллионнан астам адам тамашалады. Көрмені ұйымдастыру арқасында әскерилер ескі қала қабырғаларын бұзды, бұл қаланың оңтүстікке қарай кеңейе түсуіне жағдай жасады. Көрме қаланың гидроэнергетика саласын және аймақтың туристік тартымдылықтарын таныстырды. 1926 жылы көрме орны қалалық саябаққа айналды, ал 1932 жылы қала әкімінің қайтыс болуынан кейін саябаққа Пол Мистраль аты берілді. Саябақта осы көрменің жалғыз сақталған ғимараты – 1960 жылдан бері нашар күтімге байланысты жұртқа жабық, құлап бара жатқан Tour Perret.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Альп шайқасында фашистік Италияның басқыншылығы 1940 жылғы маусымда генерал Картье әскерлерімен Гренобльдің жанындағы Вореппеде тоқтатылды. Француз әскерлері соғыс біткенге дейін қарсылық көрсетті, содан кейін Гренобль 1942-1943 жылдар аралығында итальяндық оккупацияға дейін Франция мемлекетінің бір бөлігі болды. Италиялық оккупанттардың еврей халқына көрсеткен салыстырмалы төзімділігінің арқасында, Германия басып алған Франция аймақтарынан көптеген еврейлер бұл өңірге көшіп келді. Гренобль оккупацияға қарсы күресте өте белсенді болды. Евгений Шаван, Леон Мартин және Мари Рейноард сияқты тұлғалар оның қызметін көрнекті етті. Гренобль университеті жасырын операцияларды қолдады және жастарды STO-ға жібермеу үшін жалған құжаттармен қамтамасыз етті. 1943 жылдың қыркүйегінде неміс әскерлері Гренобльді басып алды, бұл жасырын қозғалыстармен қақтығысты күшейтті. 1943 жылдың 11 қарашасында (1918 жылғы бітім шартының жылдығы) жергілікті ынтымақтастық кеңселерiнiң алдында жаппай ереуілдер мен демонстрациялар өтті. Оған жауап ретінде оккупанттар көшеде 400 демонстрантты тұтқындады. 13 қарашада қарсыластар Полигон маңындағы артиллерияны жарылысқа ұшыратты, бұл жау үшін психологиялық соққы болды және олар репрессияны күшейтті. 25 қарашада оккупанттар Гренобльдегі қарсыласу ұйымдарының 11 мүшесін өлтірді. Бұл қатал жазалау шарасы "Гренобльдің қасиетті Варфоломейі" деп аталды. Осы оқиғалардан кейін, еркін француз күштері Гренобльді BBC радиосында Маки астанасы деп атады. Бұл оқиға Гренобльдегі қарсыласу қозғалысының қызметін одан әрі күшейтті. Немістер 2 желтоқсанда Бон казармасындағы жаңа қару-жарақ қоймасының жойылмауына жол бермеді. Нормандияға десанттан кейін қарсыласу операциялары жоғары деңгейге жетті, көптеген шабуылдар неміс әскерлерінің қызметіне елеулі кедергі келтірді. Провансқа десанттан кейін неміс әскерлері 22 тамыз күні 1944 жылы қаланы эвакуациялады. 1944 жылдың 5 қарашасында генерал Шарль де Голль Гренобльге келді және қалаға "Француз қарсыласының шыңындағы батыр қала" деп танылған «Бостандық серігі» атағын берді. Сондай-ақ, Шамус, Ле-Дю-Альп және Вильяр-де-Ланс сияқты шаңғы курорттарының дамуына көмектесті.
География
Гренобльді таулар қоршап тұр. Солтүстігінде Шартр, оңтүстігінде және батысында Веркор, ал шығысында Беллодон таулары жатыр. Гренобль француз Альпінің астанасы деп есептеледі. Ол Гренобль қалалық агломерациясының орталығы болып табылады. Шартр тауының Бастилия төбесінің еңістеріндегі бірнеше ондаған үйлерді есептемегенде, Гренобль толығымен Изер және Драк өзендерінің аллювиалды жазығында салынған. Сондықтан қаланың өзі өте тегіс. Жаз және қыс айларында тау спорты маңызды туристік тартымдылық болып табылады. Қаланың төңірегінде жиырмаға жуық үлкен-кішкентай шаңғы курорттары бар, ең жақыны – Le Sappey en Chartreuse, ол көлікпен шамамен 15 минуттық жерде орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, Гренобль және айналасы ауыр индустрия және кен өндіру орталықтары болған. Кішкентай қалалар мен ауылдарда тастап кетілген диірмендер мен фабрикаларды кездестіруге болады, ал Ла Мурдегі көмір шахтасы сияқты кейбіреулері туристік нысандарға айналдырылған.
Климат
Гренобльдегі климат таңдалған метеостанцияның деректеріне байланысты. Гренобль әуежайы, қаладан солтүстік-батысқа қарай 40 шақырым қашықтықта орналасқан, таңдалған жіктеуге қарай, ыстық континенттік климаттан мұхиттық климатқа (Кёппен: Cfb, Треварта: Dc, Do) дейінгі ауқымды қамтиды. Аймақта жаз айларында жылыдан ыстыққа дейін, ал қыс айларында салқыннан суыққа дейін елеулі маусымдық айырмашылықтар байқалады. Жазғы айларда 30 °C (86 °F) жоғары температура да, қысқы ауада мұздың пайда болуы да жиі кездеседі. Климат Жерорта теңізі аймағына қарағанда көбінесе бұлтты, бірақ Солтүстік Францияға қарағанда азырақ. Жаңбыр мөлшері француз стандарттары бойынша өте көп, бірақ жаңбырлы күндердің саны салыстырмалы түрде орташа. Қыстағы ең төменгі температураның мұздан төмен болуына байланысты қар да жауады, алайда Гренобль әуежайының өзі, айналасындағы таулардан өзгеше, қыс бойы қар жабынын сақтап тұруға жеткіліксіз. Абсолюттік ең төменгі температура 27.1 °C ( 17 °F) континенттік әсерді анық көрсетеді, ол әдеттегі теңіз климатындағы көрсеткіштерден суық. Қысқы түндер Францияның басқа жазық аймақтарына қарағанда суық болады. Дегенмен, Гренобль қаласы құрғақ маусымсыз ылғалды субтропикалық климатқа (Кёппен: Cfa) ие. Мәліметтер толық болмаса да, жаңа станция қажетті 30 жылдық кезеңде сақталса, ылғалды субтропикалық жіктемеге сәйкес келеді.
Қала құрылысы және сәулет
Бушэер Виалет алаңы Гренобльдің өнеркәсіптік өмірінің қуатты символы болып табылады. Бұл бұрынғы зауыт қазір екі мақсатта қолданылатын аймаққа айналдырылды және Бериат шағын ауданымен тығыз байланысты. Apple Inc. сияқты жаңашыл бизнес-қызметтері тұрғын үйлермен, спорттық кешендермен, заманауи музыка орталықтарымен және Le Magasin сияқты өнер орталықтарымен қатар орналасқан. Бушэер Виалет алаңына кіреберістегі Square des Fusillés алаңы жаңадан құрылып, кеңейтілді, бұрынғы тұрақ орнының қоршауын алып, трамвай аялдамасынан және Курс Бериаттан кіруге қолайлы жағдай жасады. Бұрынғы De Bonne казармасының жаңғыртылуы Францияда экологиялық тұрақты тұрғын үйлерді дамытуға бағытталған маңызды қадам болды. 2009 жылы De Bonne ауданы Франциядағы үздік экологиялық аудан деп танылды. Сауда орталығында 53 дүкен бар, олардың барлығы ішкі галереяға орналасқан, бір жағы саябаққа, екінші жағы қаламен байланысады.
Бастилия
Бастилия – тау беткейіндегі ежелгі бекіністер кешені, Гренобль қаласының солтүстік жағынан көрінеді және қаланың көптеген нүктелерінен анық байқалады. Бастилия – Гренобльдегі ең танымал туристік орындардың бірі, төмендегі қала мен айналасындағы тауларға керемет көрініс ашады. Бастилия бекінісі орта ғасырларда салынып бастады, ал келесі ғасырларда кеңейтіліп, жартылай жер астындағы қорғаныс желісі де қосылды. Бастилия Францияның бүкіл аумағында XVIII ғасырдың басындағы бекіністердің ең ірі мысалы деп есептеледі. Ол Сардиния Корольдігімен француз Альпі шекарасындағы маңызды стратегиялық нүкте болды. 1875 жылы Бастилияға орнатылған алғашқы кабельдік көлік жүйесін жүк тасымалы үшін «Порт-де-Франс» цемент компаниясы салған. Бұл жүйе Бастилиядан сәл артық жердегі Жала тауындағы карьерді Гренобльмен байланыстырды. Ол 20 ғасырдың басында қолданудан шығарылды. 1934 жылдан бері Бастилия «Гренобль – Бастилия» канат жолының бағыты болып табылады. Жергілікті тұрғындар «Les Bulles» (көпіршіктер) деп атайтын, көбінесе мөлдір, жұмыртқа тәрізді канат вагондары Изер өзенінің әдемі көрінісін ұсынады. Жоғары жағында екі мейрамхана орналасқан, ал 2006 жылдың маусым айынан бастап бекіністің казематтарында Бастилия өнер орталығы ашылды, онда заманауи өнер көрмелері ұйымдастырылады. Сонымен қатар, таулы әскерлерге арналған шағын әскери мұражай (Musée des troupes de montagne) және 2000 жылдан бері таулы әскерлер ескерткіші (Mémorial national des troupes de montagne) тау жолы бойында, төбеде орналасқан.
Дофин парламенті сарайы
Бұл қайта өрлеу дәуіріндегі сарай 1500 жылы Сент-Андре алаңында салынды және 1539 жылы кеңейтілді. Француз революциясына дейін ол Дофин Парламентінің орны болды. Кейін, 2002 жылы соттар жаңа ғимаратқа көшірілгенге дейін, Гренобль сотының ғимараты ретінде пайдаланылды. Сарайдың сол қанаты 1897 жылы кеңейтілді. Жақын орналасқан Дофин Парламентінің бұрынғы орнының фасады готикалық шапель мен Ренессанс стиліндегі қасбет элементтерін үйлестіреді. Қазіргі уақытта ғимарат Isère кеңесіне (Conseil Général de l'Isère) қарасты. Жүргізіліп жатқан қайта жаңарту жобасы ғимаратқа жаңа өмір сыйлайды, оның тарихи ерекшеліктерін сақтап, қазіргі заманғы элементтер қосады.
Гренобль мұражайы
Қаланың ең бағалы мұражайы – Гренобль мұражайы (Musée de Grenoble) жыл сайын көптеген келушілерді қарсы алады. Ол негізінен орта ғасырдан бастап XXI ғасырға дейінгі батыс суреттерін қамтитын, кең картиналар жинағымен танымал. XX ғасырдың басында Гренобль мұражайы өз коллекцияларын заманауи өнерге ашқан алғашқы француз мұражайы болды, және оның заманауи және қазіргі заманғы өнер коллекциясы Еуропадағы ең ірі коллекциялардың біріне айналды. Сурет коллекциясына Веронезе, Рубенс, Зурбаран, Ингрес, Делакрой, Ренуар, Гоген, Сигнак, Моне, Матисс, Пикассо, Кандинский, Жоан Миро, Пол Кли, Джорджо де Чирико және Энди Уорхол сияқты суретшілердің туындылары кіреді. Мұражайда сонымен қатар бірнеше египеттік ежелгіліктер мен грек және римдік артефакттар да ұсынылған. Мүсін коллекциясында Огюст Роденнің, Матисстің, Альберто Джакометти мен Александр Кальдердің туындылары бар. 2010 жылдың сәуір айында 1907 жылы Орта Египеттегі Антиноэ копт некрополінде табылған, 6-ғасырлық Антиноэ пайғамбарының мумиясы, елу жылдан астам уақыт бойы болмағаннан кейін және толыққанды қалпына келтірілген соң Гренобль мұражайына қайтарылды.
Орта білім деңгейі
Шетелдік студенттер мен шетелдік зерттеушілердің көп саны халықаралық мектеп ашуға себеп болды. Cité Scolaire Internationale Europole (CSI Europole) бұрын Stendhal лицейінде, Maison du Tourisme-нің қарсысында орналасқан, бірақ кейіннен ауданның жеке ғимаратына көшірілді. Қала орталығында екі лицей үш ғасырдан бері жергілікті тұрғындарға білім беруде. Ең ескісі – Стендаль лицейі, ол 1651 жылы иезуиттер колледжі ретінде құрылған. Колледждің бас ғимаратында 1673 жылы салынған астрономиялық және астрологиялық күн сағатын бүгінге дейін көруге болады. Гренобльдегі екінші ең көне жоғары оқу орны – 1887 жылы салынған Champollion лицейі, ол жоғары сынып оқушыларына және дайындық сыныптарының студенттеріне сапалы білім беруді ұсынады.
Ғылым және техника
Гренобль – физика, информатика және қолданбалы математика салаларындағы ірі ғылыми орталық: Жозеф Фурье университеті (UJF) – Францияның жетекші ғылыми университеттерінің бірі, ал Гренобль технология институты жыл сайын 5000-нан астам инженерді маңызды технологиялық мамандықтар бойынша дайындайды. Гренобльдің жоғары технологиялық білімі негізінен үш салаға шоғырланған: ақпараттық технологиялар, биотехнологиялар және жаңа энергия технологиялары. Көптеген негізгі және қолданбалы ғылыми зерттеу зертханаларын Жозеф Фурье университеті, Гренобль технология институты және Франция Ұлттық ғылыми зерттеу орталығы (CNRS) бірлесіп басқарады. Тағы да көптеген ғылыми зертханалар CNRS және Францияның Компьютерлік ғылымдар мен басқару саласындағы Ұлттық зерттеу институтымен (INRIA) бірлесіп немесе тәуелсіз түрде басқарылады. Гренобльде немесе оның жанындағы басқа да ғылыми орталықтарға Еуропалық синхротрон сәулеленуінің құрылысы (ESRF), Лауэ-Ланжевен институты (ILL), Еуропалық молекулалық биология зертханасы (EMBL), Миллиметрлік радиоастрономия институты, Атом энергиясы комиссариатының (CEA) негізгі зерттеу нысандарының бірі, LNCMI және Xerox Research-тің еуропалық бөлімшесі (оның ең танымал орталығы PARC) кіреді. Leti және микро және нанотехнологиялар саласындағы инновациялық орталық Minatec-тің жақындағы ашылуы Гренобльдің Еуропалық ғылыми орталық ретіндегі беделін одан әрі арттырады. Биотехнологиялар да Гренобль аймағында жақсы өкілдік етілген, оның ішінде молекулалық биология зерттеу орталығы BioMérieux, Clinatec орталығы, NanoBio аймақтық орталығы және Lyonbiopôle жаһандық бәсекеге қабілетті кластерінің көптеген тармақтары бар. Сонымен қатар, Гренобльде ғарышқа және ғаламды түсіну мен бақылауға қатысты үлкен зертханалар бар, мысалы, Миллиметрлік радиоастрономия институты, Гренобль планетология және астрофизика институты, Гренобль субъядролық физика және космология зертханасы, Néel институты, сондай-ақ Institut des sciences de la Terre (Гренобль Ғалам ғылымдары обсерваториясының бөлігі), бірақ олардың маңыздылығы азырақ. Осы технологиялық кластерді дамыту мақсатында университеттер мен зерттеу ұйымдары бірігіп GIANT (Grenoble Innovation for Advanced New Technologies) кампусын құрды, оның мақсаты – зерттеулер (CEA, CNRS), жоғары білім (INP UGA, Grenoble Ecole de Management) және жоғары технология саласындағы әлемдегі жетекші кампустардың біріне айналу. Қала Парижден кейін Францияда стратегиялық жұмыс орындарының ең көп шоғырланған жері болып табылады, жұмыспен қамтылғандардың 14%-ы, 35 186 жұмыс орны, оның 45%-ы жобалау және зерттеу саласында маманданған. Гренобль сонымен қатар 22 800 жұмыс орны бар (11 800 мемлекеттік зерттеуде, 7 500 жеке зерттеуде және 3 500 докторанттар) Парижден кейін Францияның ең ірі ғылыми-зерттеу орталығы болып табылады. Гренобль гуманитарлық және саяси ғылымдардағы академиялық зерттеулерінің жоғары деңгейімен де танымал. Оның университеттері, мемлекеттік ғылыми мекемелермен бірге, Франциядағы ең ірі зерттеу орталықтарына ие (саяси ғылым, қала құрылысы немесе ұйымдар социологиясы сияқты салаларда).
Білім және инновация қоғамдастығы
Гренобль – Еуропалық инновация және технология институтының тұрақты энергия саласындағы Білім және инновация қауымдастықтарының орталықтарының бірі.
Экономика
Жергілікті экономиканың үлкен бөлігін өнеркәсіп алып жатыр. Жоғары технологиялық өнеркәсіптер, әсіресе жартылай өткізгіштер, электроника және биотехнология салаларында маңызды рөл атқарады. STMicroelectronics, Schneider Electric және Soitec компанияларының ірі өндіріс және ҒЗТК (ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар) объектілері бар. Ауыр жабдықтар және химия сияқты салалардағы дәстүрлі өнеркәсіптер әлі де сақталып, олардың ішінде Caterpillar, GE Renewable Energy және Arkema компаниялары бар. Бұл қала бір кезде қолғап өндірісімен әйгілі болған, онда 19 ғасырда жаңашыл технология енгізілген. Бірнеше шағын компаниялар өте жоғары сапалы нарыққа арналған қолғаптарды әлі де шығарып келеді.
Медиа
téléGrenoble Isère – France 3 Alpes телеарнасымен бірге аймақтық телеарна. Аймақтық газет – Le Dauphiné libéré.
Көлік
Автобус және трамвай желілері 26 автобус бағыты мен бес трамвай желісін қамтиды. Ол Үлкен Гренобльдің көп бөлігін қамтамасыз етеді, ал 2022 жылы «Метрокабель» деп аталатын жаңа кабельдік көлік жүйесі аяқталуға тиіс. Гренобль көбінесе жазық болғандықтан, велосипед тебуге қолайлы қала. Гренобль вокзалы TGV теміржол желісімен қызмет көрсетеді, Париж Gare de Lyon стансасына жиі (3 сағат) жоғары жылдамдықтағы қатынас бар, көбінесе Лион Сент-Экзюпери әуежайында тоқтайды. Гренобль тікелей жоғары жылдамдықтық желіде болмаса да, TGV пойыздары классикалық желіде төмендетілген жылдамдықпен жүріп, осындай байланыстарды қамтамасыз ете алады. Жергілікті теміржол қызметтері Гренобльді Лионмен, ал сирек Женевамен, Валенсиямен және оңтүстікке қарайғы бағыттармен байланыстырады. Батыстағы Валенсия және Лион Рона аңғары арқылы TGV қызметтеріне қосылуды ұсынады. Оңтүстікке қарайғы теміржол және автомобиль жолдары нашар дамыған. Гренобльге Гренобль-Изер әуежайы, Лион Сент-Экзюпери әуежайы және Женева халықаралық әуежайы арқылы әуемен де жетуге болады, мұнда Лион Сент-Экзюпериге автобус қатынасы ең жиі. Автомобиль жолдары Гренобльді аймақтағы басқа да ірі қалалармен байланыстырады, соның ішінде Лионға қарай солтүстік-батысқа A48 автожолы, Валенсия арқылы Рона аңғарына қарай оңтүстік-батысқа A49, Шамбериге, Альп тауларына, Италия мен Швейцарияға қарай солтүстік-шығысқа A41. Қаланың оңтүстігін айналатын жартылай айналма жол, Rocade Sud, солтүстік-батыстан (A48) және солтүстік-шығыстан (A41) келетін автожолдарды қосады. Айналма жолды аяқтау жобасы, оның ықтимал бағыттарының бірі ретінде Бастилияның астындағы туннельді қарастырған болатын, бірақ экологиялық салдарын зерттегеннен кейін қабылданбады. 2014 жылдан 2017 жылға дейін Гренобль қаласы жетпіс I Road электр көліктерін жалға алуды сынақтан өткізді. 2016 жылы Гренобльдің 80% көшелерінде және қырық екі көршілес муниципалитетте қауіпсіздікті арттыру және ластану деңгейін төмендету мақсатында жылдамдық шегі төмендетілді. Дегенмен, бұл шектеу негізгі магистральдарда сақталды.
Мәдениет
Гренобльде бірнеше фестиваль өтеді: наурыз айында «Детур де Бабел», шілде айының басында ашық ауадағы қысқаметражды фильмдер фестивалі және шілде айының соңында «Кабаре Фраппе» музыка фестивалі. «Суммум» Гренобльдегі ең үлкен концерт залы, онда ең танымал әртістер өнер көрсетеді. «Le grand angle» деп аталатын тағы бір үлкен зал Воирон қаласында орналасқан. Қаладағы кіші залдардың бірі – Миним монастырындағы «Salle Olivier Messiaen». Қаланың басты мәдени орталығы – MC2 (Maison de la culture, 2-ші нұсқасы), онда музыка, театр және би қойылымдары өтеді. Гренобль консерваториясы 1935 жылы құрылған. Гренобльде бірнеше театр бар, олардың ішіндегі бастысы – Гренобль қалалық театры (Théâtre de Grenoble). Басқалары – «Théâtre de Création», «Théâtre Prémol» және «Théâtre 145». Гренобльде «Upstage Productions» компаниясы да бар, ол жылына бір рет ағылшын тілінде сөйлейтін труппа арқылы қойылымдар қояды. Гренобльде екі негізгі өнер орталығы бар: Ұлттық заманауи өнер орталығы (сонымен қатар «Le Magasin» деп те аталады) және «Centre d'art Bastille». Гренобль өзінің сапасы бақыланатын жаңғақтарымен танымал. Қалада сондай-ақ белгілі комикс баспашысы «Glénat» та орналасқан.
Халықаралық қатынастар
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Смедеревская Паланка (Сербия) қаласының орталығындағы бір көше Француз көшесі (Francuska ulica) деп, ал Гренобль қаласындағы бір көше Паланка көшесі (Rue de Palanka) деп аталды. Сол ауданда Белград көшесі (Rue de Belgrade) де бар.