Кіріспе

Барселонет (baʁsəlɔnɛt; сондай-ақ Барсилона; ескірген) – Франциядағы коммуна және Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағындағы Альп-де-Оту-Прованс департаментінің субпрефектурасы. Ол Оңтүстік француз Альпі тауларында, Прованс, Пьемонт және Дофине арасындағы тораптарда орналасқан және Убай алқабындағы ең ірі қала. Қала тұрғындары барселонеттіктер деп аталады.

Топонимика

Барселонетке 1231 жылы Прованс графы Рамон Беренгер IV негізін қалап, оған ат қойды. Қаланың атауы көбінесе Каталониядағы Барселонаның кіші нұсқасы ретінде қарастырылса да, Альберт Дозат пен Шарль Ростанг Барселонеттедегі Барсилона атауының 1200 жылға дейін расталғанын көрсетіп, оның тауды білдіретін *бар және *син (соңғысы Мон-Сенис атауында да кездеседі) деген екі ежелгі түбірден шыққан деп санайды. Окситан тілінің Виваро Альпілік диалектісінде қала классикалық норма бойынша Барсилона де Прованса немесе сирек Барсилонета деп аталады; Мистраль нормасы бойынша оны Барсилуна де Прованса немесе Барсилунето деп атайды. Валеан тілінде (Убай аңғарында сөйленетін окситан диалектісі) ол Барсилуна де Прованса немесе Барсилунета деп аталады. Барсино Нова – қаланың латынша атауы, «жаңа Барселона» деген мағынаны білдіреді; Барсино – император Августтың құрылысынан бастап Каталониядағы Барселонаның римдік атауы, ол тек орта ғасырларда Барселона деп өзгертілді. Қала тұрғындары Барселонеттіктер немесе Валеан тілінде Виландуаздықтар деп аталады. Галлия тарихы еңбегінде Весубиандардың да Убай аңғарында мекен еткені айтылады. Римдіктер Провансты жаулап алғаннан кейін Барселонет қазіргі Эмбрун қаласы астана болған шағын провинцияға қосылып, оны Альбан Бассал басқарды. Бұл жақын арада Галлия Нарбоненсисіне енді. 36 жылы император Тиберий Барселонетті Котия Альпісі провинциясына көшірді. Рим империясы кезінде қала Ригомагенсиум деп аталды және ол цивитас (облыстық бөлімше) астанасы болды, бірақ Барселонет кантонында әлі римдік монеталар табылған жоқ.

Ортағасырлық қала

Барселонет қаласы 1231 жылы Прованс графы Рамон Беренгер IV құрған. Чарльз Ростаингтің сөзінше, бұл ресми "негіздеу" актісі, қалаға белгілі бір жеңілдіктер беру арқылы, қираған Барселона қаласын жаңартуға бағытталған шара болды. Орта ғасырларда аймақ Савойя және Прованс графтарының билігінде кезекпен болды. 1388 жылы Прованс графы Людовик II Неапольді жаулауға кеткен соң, Савойя графы Амадей VIII Барселонетті бақылауына алды; бірақ 1390 жылы қала Прованстың билігіне қайта оралды, оның иелері д'Одифре отбасы болды. 1417 жылы Людовик II қайтыс болғаннан кейін ол Савойяға қайта қарасты, және граф Рене 1471 жылы аймақты Прованс үшін қайта басып алғанмен, 16 ғасырдың басына қарай Савойяның үстемдігіне қайта оралды. Осы кезде Прованс графлығы 1481 жылы граф Карл V қайтыс болғандықтан Франция Корольдігімен бірікті.

Ансиан режим

1536 жылы Карл V-нің Провансқа жасаған шабуылы кезінде Франциск I Фюрстенберг графының 6000 Ландскнехті әскерін жіберіп, аймақты толық қырып тастау саясатын жүргізді. Барселонетта мен Убай алқабы 1559 жылғы 3 сәуірдегі Като-Камбрези келісімінің екінші шартына дейін француз билігінде қалды. 1588 жылы Франсуа, Лесдигьер герцогының әскері қалаға кіріп, Савой герцогына қарсы жорығы барысында шіркеу мен монастырды өртеп жіберді. 1600 жылы Вервин келісімінен кейін Франция мен Савойя арасындағы қақтығыс қайта жанданды, Лесдигьерлер келесі жылғы 17 қаңтарда Лион келісімі жасалғанға дейін Барселонеттаны қайта басып алды. 1628 жылы Мантуандық мұрагерлік соғысы кезінде Жак дю Бле д'Укселл мен оның әскері Барселонетта мен Убай алқабындағы басқа қалаларды тонап, өртеп жіберді, олар Италияға қарай Мантуя герцогына көмекке аттанғанда. 1630 жылы Савой герцогы қаланы қайта басып алды, ал 1691 жылы Аугсбург лигасының соғысы кезінде маркиз де Винс әскері басып алды. 1614 жыл мен 1713 жыл аралығында Барселонетта Ницца Сенатының қарауындағы төрт префектураның бірі болды. Осы кезде Барселонетта қауымы қаланың сеньориясын Савой герцогы аукционға шығарғанда сәтті сатып алып, өз әділеттік билігін иеленді. 1646 жылы Барселонеттада колледж ашылды. Қала тұрғындарының "көп бөлігі" 16 ғасырда протестантизмге көшкен, ал Францияның діни соғыстары кезінде қуғынға ұшырады. Барселонетта вигериясы (соның ішінде Сен-Мартен мен Энтраун) 1713 жылы Утрехт келісімдері аясында Савой герцогтығымен аумақтық алмасу нәтижесінде Францияға қайта қосылды. Француз революциясына дейін қалада вигерия сақталды. 1714 жылғы 25 желтоқсандағы мемлекеттік кеңестің қаулысы Барселонеттаны Прованс генерал-губернатурасымен қайта біріктірді.

Қазіргі тарих

1851 жылдың желтоқсанында қалада Наполеон III-тің төңкерісіне қарсы республикалық қарсылық қозғалысы орын алды. Халықтың аз бөлігі болғанымен, қозғалыс 7 желтоқсан күні, жексенбіде, төңкеріс туралы хабар келгеннен кейін көтеріліс жасады. Қалалық шенеуніктер мен жандармдар қарусыздатылып, түрмеге (maison d’arrêt) қамалды. 8 желтоқсанда қоғамдық денсаулық сақтау комитеті құрылды; 9 желтоқсанда Жаузиер және оның төңірегіндегі тұрғындар генерал-кеңесші Брес пен Сен-Пол-сюр-Убай қаласының мэрі Синьорет басшылығымен колония құрды. Бірақ, 10 желтоқсанда Барселонетке жетпес бұрын, субпрефектураның діни қызметкерінің араласуына байланысты бұл тоқтатылды. 11 желтоқсанда бірнеше шенеунік қашып, Пьемонттағы Л’Аржентьерде пана тапты. 16 желтоқсанда әскерлердің келуі республикалық қарсылықты қан төгілмей аяқтады, 57 көтерілісші сотталды; 38-і жер аударылуға кесілді (бірақ сәуір айында бірнешеуі кешірілді). 1850-1950 жылдар аралығында Барселонет Мексикаға эмиграция толқынының орталығы болды. Осы эмигранттардың арасында Мексикадағы «Ливерпуль» дүкендер желісінің негізін қалаушы Жан Батист Эбрард болды; 2006-2012 жылдар аралығында Мексика қаласының басшысы болған Марсело Эбрард оның ұрпақтарының бірі. Барселонет пен Жаузиердің шетінде Мексика стиліндегі (maisons mexicaines деп аталады) бірнеше үйлер мен виллалар бар, оларды 1870-1930 жылдар аралығында Францияға оралған Мексикаға эмиграциялағандар салған. Қаладағы ескерткіш тақтасы Бірінші дүниежүзілік соғысқа Барселонетке оралған он мексикалық азаматтың қазасын еске алады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Барселонетте 26 еврей тұтқындалып, депортацияланды. Үшінші Республика мен Виши режимінде қалаусыз деп танылған және мәжбүрлі еңбекке жіберілген шетелдіктерден құралған 89-шы шетелдік жұмысшылар ротасы (compagnie de travailleurs étrangers) Барселонетте құрылды. 11-ші альпілік аңшылар батальоны 1948-1990 жылдар аралығында Барселонетте дислокацияланды.

География

Барселонет кең және құнарлы Убай аңғарында орналасқан, бұл аңғардың ең ірі қаласы. Ол Убай өзенінің оң жағасында 1132 метр (3717 фут) биіктікте жатыр және 3000 метрден жоғары шыңдары бар таулармен қоршалған; олардың ең биігі – 3412 метрлік Шамбейрон шыңы. Барселонет Турин қаласынан 210 км, Ниццадан 91 км және Гаптан 68 км қашықтықта орналасқан.

Биологиялық әртүрлілік

Убай аңғарының жер бедері мен географиялық жағдайының нәтижесінде "өсімдік және жануарлар түрлерінің көптігі" байқалады. Жануарлар дүниесін негізінен алтын бүркіттер, мармоттар, қошқарлар және қарғалар құрайды, ал флораға шыршалардың, генэпилердің және ақ асфодельдердің көп бөлігі кіреді. Алайда, жер бедерінің әсерінен жеңіл жел ғана соғады. Бұл аймақ 2011 жылғы EC8 ықтималдық жіктелімі бойынша 4-аймаққа (орташа тәуекел) жатады. Коммуна қар көшкіндеріне, орман өрттеріне, су тасқынына және көшкіндерге де осал. Қала бірнеше рет табиғи апаттарға тап болды: 1994 және 2008 жылдары су тасқыны мен лайлы ағыстар, 1996 және 1999 жылдары көшкіндер. Аймақтағы ең күшті жер сілкінісі 1959 жылдың 5 сәуірінде болған, оның эпицентрі Сен-Поль-сюр-Убайда орналасқан және Барселонеттеде 6,5 балға дейін тіркелген, ал 1947 жылдың 17 ақпанында Италия шекарасынан бері Праццода болған.

Сәулет

Қалалық әкімдік 1930-шы жылдары 1934 жылдың шілдесінде Сент-Морис шіркеуінің қирауынан кейін салынған. Оның қасбеті бастапқыда ескі доминикандық монастырінен алынған және 1988 жылы анықталды. Қаладағы ең ерте үйлер 17 ғасырға дейін салынбаған, себебі қала 1628 жылғы өрттен кейін қайта жаңартылған. Қаладағы ескі аурухана 1717 жылдан бері сақталып келеді. Мануэль алаңындағы ескі жандармерия 1825 жылы неоклассикалық стильде супрефектура орналасуы үшін салынған, ал оның қасбеті алаңның бір бүкіл жағын алып жатыр. Мануэль алаңы Реставрация дәуірінің саясаткері Жак Антуан Мануэльдің құрметіне аталған; алаң ортасындағы фонтанға оның мүсіні, Дэвид д'Анжеспен бірге, қойылған. Қауымдық шіркеу алғашқыда орта ғасырда салынған, бірақ 1628 жылғы өртте қирап кеткен. Ол 1634 және 1638 жылдар аралығында, содан кейін 1643 және 1644 жылдар аралығында қайта жаңартылған. Кейіннен 1926-1927 жылдары қазіргі шіркеуді салу үшін бұзылып, бірақ 17 ғасырдағы қайта құралымнан қалған шпилі сақталған. Кардинал мұнарасы 14 ғасырда Доминикан монастыры үшін қоңырау мұнарасы ретінде салынған, ол Хью де Сент-Шердің өсиетімен құрылған. Ол 17 ғасыр соғыстарында зақымданған, бірақ қайта салынған, сондай-ақ бастапқы құрылыстан фрагменттер сақталған. Бұл Францияның тарихи ескерткіші ретінде тіркелген. Субпрефектура 1978 жылдан бері 1901 және 1903 жылдар аралығында салынған мексикалық үйінде, Вилла л'Убайтеде орналасқан.

Халық саны

1471 жылы Барселонет қауымы (оның ішінде бірнеше айналадағы приходтар) 421 отбасыны құрады. 1765 жылы оның 6 674 тұрғыны болды. Қаланың ерекшелігі – халық тығыздығы төмен. 1990 және 1999 жылдар аралығында қаланың жылдық орташа халық өсімі 0,6% құрады. Бастапқыда Сен-Морис колледжі болып, 1919 жылы саясаткер Андре Хоннораттың құрметіне аталған Андре Хоннорат лицейі Барселонетте орналасқан; Пьер Жиль де Женн мен Кароль Мерле екеуі де осы лицейді бітірген. Қазіргі уақытта Барселонетте үш мектеп бар: мемлекеттік балабақша, мемлекеттік бастауыш мектеп және жеке мектеп (мұғалімдеріне ұлттық білім беру жүйесі арқылы жалақы төленетін келісімшарт негізінде). 2010 жылы Андре Хоннорат лицейі нашар отбасылардан шыққан дарынды оқушыларға арналған пансион ашты, оларға оқу үшін жақсы жағдай жасау мақсатында. Ол Квартиер Краплетте орналасқан, бұрын 11-ші шабыншылар батальонының (Chasseurs Alpins) гарнизоны және кейін француз армиясының Таулы жағдайдағы жауынгерлік дайындық орталығы (CIECM) болған.

Көлік

Барселонет – Сент-Понс әуежайы (IATA: BAE, ICAO LFMR) Сент-Понста, Барселонеттен батысқа қарай 3 шақырым қашықтықта орналасқан.