Кіріспе

Корсикадағы қала Бастия (/UK/'/b//æ//s//tj//ə//, /'/b//ɑː//s//, /US/'/b//ɑː//s//t//i//ə//, /'/b//æ//s// //, //b//ɑː/'/s//t//iː//ə/, bastja, baˈstiːa;) Франциядағы Корсиканың Жоғарғы Корсика департаментіндегі коммуна. Ол Корсика аралының солтүстік-шығысында, Кап-Корс түбегінде орналасқан. Бастия Аякчодан кейін аралдағы екінші ең көп халқы бар коммуна және Багнаха аймағы мен департаменттің астанасы болып табылады. Бастия – аралдың негізгі порты және маңызды сауда орталығы, сонымен қатар өзінің шараптарымен әйгілі. Коммуна тұрғындары Бастиай (Bastiais) немесе Бастиайз (Bastiaises) деп аталады. Халықтың шамамен 10 пайызы иммигранттарды құрайды. Коммуна Гүлдейтін қалалар мен ауылдардың ұлттық кеңесінен Гүлдейтін қалалар мен ауылдар конкурсында үш гүлмен марапатталды.

География

Корсиканың солтүстік-шығысында, Кап-Корс тауының етегінде, теңіз мен таудың арасында орналасқан Бастиа аралдың негізгі порты болып табылады. Қала Кап-Корс тауының солтүстік жағынан, Италияның Эльба аралынан батысқа қарай және Италия материгінен алыс орналасқан. Италия материгін жыл бойына көру мүмкіндігі жақсы ауа-райы күндері ғана болады. Географиялық тұрғыдан алғанда, Бастиа теңіз бен таудың арасындағы орнымен сипатталады. Қала "Серра ди Пигну" тауының шығыс беткейінде жатыр (суретті қараңыз). Бұл тік тау және қаладағы бірнеше төбелер Кап-Корсқа тән рельефті құрайды. Осы ерекше ландшафт қаланың шамамен ені бар жағалау аймағында дамуына әкелді, бұл коммунаның жалпы аумағының өте шектеулі бөлігі болып табылады. Ең бастысы, Бастиа – порт қаласы, сондықтан теңіз қаланың кеңістіктік құрылымында маңызды рөл атқарады. Бастиада қазіргі таңда үш түрлі порт бар. "Vieux Port" (француз тілінде) және "Portu Vechju" (корсика тілінде) деп аталатын ескі порт, ерекше және тар шығанақта орналасқан. Ол Жерорта теңізінің ауа-райының зиянды әсерінен жақсы қорғаныс береді. Сондықтан, қаланың алғашқы дамуының орталығы осы порт болды. Бүгінде онда көптеген жеке және балық аулау қайықтары бар, бірақ ол басқа, көбірек дамыған порттарға қарағанда экономикалық жағынан кем маңызды. Дегенмен, оның туристік және эстетикалық тартымдылығы ескі портты қаланың ресми символына айналдырды. Көптеген кафелер, барлар мен мейрамханалар оның кемежайына көшіп келді, және жазғы кештерде жаяу жүргіншілерге ғана кіруге рұқсат етіледі. Солтүстікке қарай сауда және паромдық порт орналасқан. Қаланың маңызды экономикалық активі болып табылатын "port de commerce" қаланың өмірлік күші болып табылады. Жаз айларында, әсіресе, паромдардың мыңдаған жолаушылар мен автомобильдерді тасымалдауы RN193 тас жолының солтүстік-оңтүстік бағытында ұзақ уақытқа созылатын көлік кептелісіне себеп болуы мүмкін. Сауда портының алдындағы үлкен Сент-Николас алаңы қаланың орталық нүктесі болып табылады. Сауда портының солтүстігінде, қаланың бір ауданының атымен аталған Тога маринасы демалыс және яхтинг сияқты демалыс қайықтары үшін порт қызметін атқарады. Оның кемежайларында барлар, мейрамханалар және түнгі клубтар да бар. Осылайша, Бастиа салыстырмалы түрде тар солтүстік-оңтүстік бағытта ұйымдастырылған, бұл кейбір жағдайларда қала орталығына қол жеткізуді қиындатады. Қазіргі уақытта қала орталығын негізінен "цитадель", сондай-ақ "Терра Нова" деп аталатын бекініс құрайды. Онда Генуялық губернаторлар сарайы, ескі порт және порт ауданы, базар алаңы және "Буливар Паоли" бойындағы ғимараттар орналасқан. Бұл қаланың басты сауда көшесі болып табылады және Әділет сарайынан басталып Маршал Себастьян даңғылына дейін созылады. Соңғы онжылдықтарда Бастиа мен оның аймағы демографиялық өсімді бастан өткерді, бұл қала орталығының тығырылуына байланысты қаланың оңтүстігінде қала маңындағы кеңеюге әкелді.

Гидрографиялық

Өзен желісі сирек. Батыстан шығысқа қарай ағатын үш шағын арна бар:

солтүстікте Руисо Фиуминале коммунаның солтүстік-батысында, Монте Муццонынан солтүстік-шығысқа қарай 400 метр қашықтықта (920 м) бастау алады. 4,3 километрлік ұзындығы бойынша ол бастауынан Аян айналымына дейін Бастия және Виль ди Пиетрабуньо коммуналарының шекарасын құрайды. Оның бір бөлігі қалада, Аян жолынан Тиррен теңізіне құятын портына дейін жабық түрде өтеді. Оны Кардо арнасы толықтырады. Орталықта, Руисо де Лупино да 4,3 километрлік ұзындығында, бастауы Cima Orcaio (769 м) маңындағы коммунада орналасқан. Ағыны Аббатоир қиылысынан аузына дейін жабылады. оңтүстікте Руисо де Корбаия, ұзындығы 5,3 километр. Оның бастауы Тегхиме жотасының жанындағы ескі карьерде.

Автобустармен тасымалдау

Бастиа қалалық аймағында Autobus Bastiais компаниясының 14 бағыты бар автобус желісі жұмыс істейді.

Темір жол көлігі

Бастиа теміржол станциясы Chemins de fer de la Corse компаниясына қарасты және қала орталығында орналасқан. Одан Аяччо және Кальви қалаларына поездар қатынайды. Сонымен қатар, Касамоццаға қала маңындағы қызметтер үшін Бастиада тағы 7 теміржол аялдамасы бар: Лупино, Риволи, Бассанезе, Аринелла, Монтесоро, Соле Мео, Эрбайоло.

Орта ғасырлар

9 ғасырдың соңында Мантино аумағы немесе пиеве Лоррези иелеріне бағынышты болды. Оларды 1072 жылы Масса маркизінің қолдауымен Да Фуриани, Ашези немесе Лашези қуғынға түсірді. 1370 жылы Генуя Республикасы Корсикаға екі губернатор жіберді: Леонелло Ломеллино және Алуиги Ториорино. Бірақ, Корсикадағы жоғары шығын мен аз пайданы ескере отырып, Республика арал ісіне қатысуын тоқтатып, кері қайтуға шешім қабылдады. Дегенмен, бірқатар генуэздік ақсүйектер Маона деп аталатын серіктестік құрды. Оның бес серіктесі: Леонелло Ломеллино, Джованни да Балагнера, Алуиджи Торторино, Андреоло Фиконе және Кристофоро Маруффо. Олардың бәрі губернатор атағымен мың сарбазбен келді. Ұзақ емес уақыттан кейін, Леонелло Ломеллино губернатор ретінде қайта оралды және өзіне қарсы күресуге тиіс граф Арриго делла Роккадан басымдық алу үшін Алерияны нығайтуға кірісті. "Содан кейін граф Арриго және оның одақтастары тағы бір рет тауларды кесіп өтіп, Кап-Корсқа шабуыл жасады: қарсылыққа тап болмағандықтан, олар төрт айдан кейін капитуляциялаған Алерияны қоршауға алды. Леонелло барлық қолдаудан айырылып, Бигульяға қайтып, теңіз байланыстарын сақтау үшін Бастия қамалын салды". "12 ғасырдың екінші жартысынан 13 ғасырдың ортасына дейін феодалдық жүйе қоғамның барлық деңгейінде орнатылып, аристократия мен теңіз республикаларының элитасы, арал дворяндары мен кедейлер арасында жаңа байланыстар құрылды. Осымен қатар, қамалдар көбейді. Олар жергілікті немесе аралдық он бес ақсүйек отбасының меншігінде болды, кейде тәуелсіз иеліктерге немесе тіпті бәсекелестерге бөлінді: Famille De Bagnaia, Amondaschi, Cortinchi, Pinaschi de Coasini, Lotreto de Nebbio, Loreto de Casinca, Orezza, Avogari, Camilla, Turca, Pevere, de Mari (тек 13 ғасырдың ортасынан бастап) және Масса мен Корсика маркизі". – Даниэль Истрия – Солтүстік Корсикадағы билік пен бекіністер, 11–14 ғасырлар, 145 бет.

Джованни делла Гроссаның сөзіне сүйенсек, Лоретоның "сеньоризациясы", генуэздік отбасылар сияқты, "халық үкіметі" кезінде алынған графтық атақты басып алу болды. 12 ғасырдың екінші жартысында немесе 13 ғасырдың басында Неббио епископының сотынан пайда болған шағын иеліктер 1247 жылға дейін Багная иелері тарапынан сіңірілді. Содан кейін, 1289 жылға дейін, олар Джованнинелло де Лоретоның жаңа иелігінде, көптеген басқа иеліктер сияқты, қайта жаңғыртылып, сіңірілді. Генуялық-писано бәсекелестігін пайдаланып, ол өз иелігін шығысқа және батысқа қарай кеңейтті. Жазбаша құжаттар 1260–1280 жылдары Джованнинелло жүргізген аумақтық жаулап алу ісін көрсетеді. Остриконидегі Неббио және Пурето қамалдарына шабуыл жасағаннан кейін, ол сол кезде Багнаяның бақылауында болған Орто пиевін жаулап алды және екі жаңа бекініс салды: Монтебелло және Петра ди Бугно. Бұл тек Серлино көлінің экономикалық қызығушылығы бар Багнаяның солтүстік бөлігін бақылауға ғана емес, сонымен қатар стратегиялық әскери позицияға ие және іскерлікпен айналысатын Порто Кардоны бейтараптандыруға да бағытталған. Бастия бекінісі осы жерде салынды, ол 15 ғасырдан бастап генуэздік губернаторлардың резиденциясы болды. 1289 жылы Джованнинелло мен Генуя коммунасы арасындағы келісімдер осы барондық жер жолдары мен зәкірлердің маңыздылығын көрсетті, бұл табысқа негізгі көз және аумақтың қауіпсіздігіне кепілдік берді.

Бастапқы аты Кардо

Корсиканы генуэздер басып алғанға дейін Орто пieve-сінде бірнеше қауымдастықтар болды: Соверта, Ла Ветриче, Белгодере, Астима және Ле Корбая. Бүгінде бұл ауылдардың барлығы дерлік жоғалып кеткен. Жағалауда «Кардо порты» деген мағына беретін Порто Кардо деп аталатын балықшылар тұратын шағын елді мекен болған.

Генуя дәуірі

Генуялықтар Бастияны теңізден келетін шабуылдардан қорғау қажеттігін сезінді және губернатор Леонелло Ломеллини кезінде бастилья (қоршау) мен цитадель салуға кірісті. Уақыт өте келе Бастия өсіп, гүлденіп, Кардодан маңыздырақ болды. Оның тарихы бастильяда, яғни бастапқыда қабырғалы қала болған цитадельде жатыр. Осы жерде теңіз бен таулар елді мекендердің орналасуын, сондай-ақ аралдың бедерін анықтады. Бастия генуялық үстемдік кезінде астана болды. Кейіннен ол беткейлерге таралып, Сент-Николас алаңындағы су жағасына қарай жылжыды. Генуялық ақсүйек Леонелло Ломеллини 1353 жылы Генуямен байланыс үшін қала құрды, ол мұнара салынған таудан өркендеді (бастилья, сондықтан оның аты) және жүз жыл өткен соң қабырғалармен қоршалды. 18 ғасырдың басында Пунта ауданында көптеген жақсартулар жасалды, көптеген дүкендер салынды. Бастия және бүкіл арал 1769 жылдың 8 мамырында француз әскери билігіне бағынды. 1794 жылы Революциялық Франциямен соғыс кезінде адмирал Нельсон мен генерал-лейтенант Дэвид Дандас басқаратын британдық әскерлер Бастияны қысқа мерзімге басып алды. 1848 жылы Бастия Виль ди Пьетрабугнодан 44 гектар жерді қосып алды.

Қазіргі кезең

Бастия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көп зардап шекті. Дегенмен, Корсика 1943 жылдың 4 қазанында Корсикалық қарсыласының «Пёрл-Харбор» құпия миссиясы (Алжирдегі әскери қорғаныс мекемесінің құпия қызметтері жіберген) және «Касабианка» су асты кемесі арқылы босатылған алғашқы департамент болды. Құпия миссияның коммандостары (Роджер де Соль, Лоран Презиози, Туссент ағайындылары және Пьер Гриффи) 1942 жылдың 13-14 желтоқсанына қараған түні «Касабианка» су асты кемесінен Топити шығанағына түсті. Осы аймақта (Пиана) желі ұйымдастырғаннан кейін, олар Кортеде Паскаль Валентини басқаратын екінші желіні ұйымдастыруға көшті, соңында Бастияға, Бастия және Кап-Корс аймағында үшінші желіні ұйымдастыру үшін барды. Бұл қозғалыстың ұйымдастырылуы Хьясинте де Монтераның айналасында, атап айтқанда Паоли бульвары, 35-те жүзеге асты. Лоран Презиози 1941 жылы Алжирге қайтып оралғанға дейін алғашқы кездесулерге қатысқан еді. Содан кейін қозғалыс Ұлттық фронт құрамына біріктірілді. Радиооператор Пьер Гриффи Аякчода тұтқындалып, қатты азапталды және 1943 жылдың 18 тамызында Бастияда сөйлемей атып өлтірілді. «Касабианка» су асты кемесінің мұнарасы теңіз жағындағы Сен-Николас алаңының бұрышында орналасқан. Бірінші кездесудің ескерткіш тасы Паоли бульвары, 35 (есік үстінде) орнатылды. Соғыстан кейін Бастия біртіндеп Корсиканың маңызды экономикалық орталығына айналды. Бастия агломерациясы аралдағы ең кең аумақты қамтиды. Соңғы елу жылда Кардо бай Бастиялықтардың екінші үйлеріне айналды. Қазіргі уақытта Кардо Пигноның биіктіктеріндегі Бастияның бір бөлігі болып табылады. Ол қалаға жақын орналасқандықтан және ауылдың барлық артықшылықтарына ие болғандықтан, онда тұруды қалайтындар көп.

Бөлімшелер

Бастия агломерациялық қауымдастығына 5 коммуна кіреді, олардың 2010 жылғы жалпы саны 57 276 адамды құрады. Бастия қаласы төрт кантонға бөлінеді: Бастия кантоны 1, Бастия кантоны 2, Бастия кантоны 3 және Бастия кантоны 4.

Демография

2017 жылы коммунада 45 715 тұрғын болды.

Білім

Коммунада 10 балабақша, 13 бастауыш мектеп, 5 колледж (орта мектеп) және 7 жоғары мектеп бар. Сонымен қатар, Arts et Métiers ParisTech (ENSAM) инженерлік мектебінің ғылыми-зерттеу институты бар. Бұл институт 2000 жылы ашылып, жаңартылатын энергия саласында докторлық бағдарламалар мен мамандандырылған магистратура бағдарламаларын ұсынады. Бастия Франциядағы болашақ әкімшілік қызметкерлерді даярлайтын бес өңірлік әкімшілік институтының (IRA) біріне орналасқан.

Денсаулық

Бастияда Паесе Нову ауданында аурухана (Фальконая ауруханасы) және қала орталығында клиника (Меймард клиникасы), сондай-ақ Сент-Антуан ауданында офтальмологияға маманданған тағы бір клиника (Филиппи клиникасы) бар. Қала маңында Цукарелли клиникасы (Тога ауданы) және Фурианиде қала орталығынан 2 км қашықтықта орналасқан поликлиника бар.

Спорт

SC Bastia – Бастияның футбол клубы. Арманд Чезари стадионы көршілес Фуриани коммунасында орналасқан. Клуб 1978 жылы УЕФА кубогының финалисі болды және 1981 жылы Франция кубогының жеңімпазы атанды. Сондай-ақ, олар 1972 және 2002 жылдары Франция кубогының финалистері, 1968 және 2012 жылдары Франция Лигасының 2-ші дивизионында чемпион, сондай-ақ 2011 жылы Франция Ұлттық чемпионы болды. 2015 жылы «Бастия» клубы ПСЖ-мен Лига кубогының финалында ойнады және жеңілді, 1995 жылы осы турнирде олармен ойнағанына 20 жыл өткен соң. Қазіргі уақытта клуб 2016–17 маусымда 2-ші лигадан төмендеуден кейін Чемпионат Национальде ойнайды. SC Bastia-дан басқа тағы екі әуесқой футбол клубы бар: ÉF Bastia және бұрын CA Bastia деп аталған тағы бір клуб. CA-ның ең үлкен жетістігі 2013–14 маусымда 2-ші лигада ойнаған, бірақ 2-ші лигадан дереу төмендеуі және 16–17 маусымда Чемпионат Национальден төмендеуі оларды төменгі лигадағы «Борго» клубымен біріктіруге және қазіргі уақытта Чемпионатта ойнайтын «FC Bastia Borgo» клубын құруға әкелді. Төртінші клуб, «Корсика футбол клубы Бастиа» (FCCB) 1950-ші жылдары Корсикадағы алты әуесқой чемпионатта ойнағаннан кейін тарап кетті. Тарихи тұрғыдан, бұл төрт клубтың әрқайсысын қаланың әртүрлі бөліктері қолдады: Сен-Николас ауданы көк түсті (SC Bastia), Ескі порт қара түсті (CA Bastia), цитадель және Сен-Жозеф ауданы ақ түсті (EF Bastia), ал базар ауданы қызыл түсті (FCCB) болды. Спорттық үстемдік уақыт өте келе Бастиядағы басқа клубтарды көлеңкеге түсірді. 2012/2013 маусымының соңында Бастияда алғаш рет екі кәсіби клуб болды: SC Bastia – Лига 1-де, ал CA Bastia – Ұлттық лигадан жоғары көтерілді, барлығы төрт корсикалық кәсіби футбол клубы (AC Ajaccio – Лига 1-де және GFC Ajaccio – сол кезде Лига 2-де). Бастия сонымен қатар 2013 жылғы «Тур де Франс» кезеңінің қалалық сахнасы болды: Порто-Веккиодан басталатын бірінші кезеңнің аяқталу орны және Аяччоға дейінгі екінші кезеңнің басталу орны. Бастия қазіргі уақытта FIA World Rally Championship француз кезеңінің штаб-пәтері болып табылады.

Қалалық жоспарлау

Бастия негізінен порт қаласы болғандықтан, теңіз қаланың кеңістіктік ұйымдастырылуында басым орын алады. Қазіргі уақытта Бастияда үш түрлі порт бар. Ескі порт: Жерорта теңізінің ауа райынан жақсы қорғаныш беретін тар шығанақта орналасқан. Сондықтан қаланың алғашқы дамуының орталығы осы порт болды. Бүгінде ол әлі де көптеген яхталар мен балық аулау қайықтарына толы, бірақ қаланың экономикасы үшін басқа заманауи порттардай маңызды емес. Дегенмен, туризм мен эстетикалық тартымдылығы оны Бастияның дерлік ресми символына айналдырды. Оның жағалауларында көптеген барлар, кафелер мен мейрамханалар ашылды, ал көшелері жаз айларында тек жаяу жүргіншілерге арналған. Коммерциялық порт: Ескі порттан сәл солтүстікке қарай орналасқан, қаланың маңызды экономикалық активі болып табылады. Бұл әсіресе жаз айларында байқалады, өйткені жолаушылар мен көлік құралдарының мыңдаған келуі мен кетуі кейде N193 ұлттық тас жолында ұзақ көлік кептелісін тудырады, тіпті Ескі порттың астындағы туннель болғанына қарамастан. Коммерциялық порттың қарсы жағында қаланың орталық алаңы – Сан-Николас алаңы орналасқан. Тога Маринасы: Коммерциялық порттың солтүстігінде, ішінара Виль ди Пиетрабугно ауданында орналасқан, көптеген желкенді қайықтар мен яхталарға толы. Сондай-ақ, оның жағалауында бірнеше барлар, мейрамханалар мен түнгі клубтар бар.

Бастияда түсірілген фильмдер

Бұл – «Таң шапағы», Луис Бунуэльдің 1955 жылғы француз-итальяндық фильмі. «Роузбэд», Отто Премингердің 1975 жылғы американдық фильмі. «Forza Bastia», Жаков Тати мен Софи Татишеффтің 1978 жылғы француз деректі фильмі. «Les Déracinés», Жаков Ренардың француз телефильмі, 2000 жылы көрсетілді. «L'Enquête Corse», Ален Берберианның 2004 жылғы француз фильмі. «Лондоннан келген адам», Бела Таррдың режиссерлік жұмысымен түсірілген британдық-неміс-венгрлік фильм, Жорж Сименонның романы негізінде жасалған. «Mafiosa», француз телесериалы, үшінші маусымы негізінен Бастия және Жоғарғы Корсика аймақтарында түсірілді.