Кіріспе

Прованс-Альп-Кот-д'Азур департаменті, Франция

Var (vaʁ) – Францияның оңтүстік-шығысындағы Прованс-Альп-Кот-д'Азур аймағындағы департамент. Ол шығысында Альп Маритимы департаментімен; батысында Буш-дю-Рон департаментімен; солтүстігінде Вердон өзені арқылы Альп-де-Ото-Прованс департаментімен; және оңтүстігінде Жерорта теңізімен шектеседі. 2019 жылы халық саны 1 076 711 адамды құрады. Вар департаменті атын шығыс шекарасымен ағып өткен Вар өзенінен алған, бірақ 1860 жылы шекара жылжытылғаннан кейін департамент енді бұл өзенмен байланысты емес. Тулон – Вардың ең ірі қаласы және әкімшілік орталығы, префектура ретінде танымал. Вардағы басқа маңызды қалаларға Фрежюс, Сент-Рафаэль, Драгиньян, Бриньоль, Йер және Ла-Сейн-сюр-Мер жатады. Вар француз әскери-теңіз күштерінің басты порты – Тулон портымен, жағажай курорттарымен, олардың ең танымалсы – Сент-Тропе, романдық және басқа ортағасырлық архитектураның көрнекті мысалдарымен, мысалы Ле-Тороне аббаттығы және Фрежюс соборы, өзінің шараптарымен, әсіресе Бандоль шараптарымен, сондай-ақ Ле-Кастелледе орналасқан Поль Рикард автокөлік жарыс трассасымен әйгілі.

Алғашқы жылдар

Вар департаменті Француз революциясы кезінде, 1790 жылдың 4 наурызында, бұрынғы корольдік Прованс провинциясының бір бөлігінен құрылды. Оның астанасы бастапқыда Тулон қаласы болды, бірақ 1793 жылы тулондықтардың қаланы британдықтарға тапсырғаны үшін жазалау мақсатында 1793 жылы Грасс қаласына көшірілді. Содан кейін 1795 жылы астана Бриньольге, ал 1797 жылы Драгиньянға көшірілді. 1974 жылға дейін Тулонға қайтарылмады.

19 ғасыр

1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін департамент 1818 жылдың қараша айына дейін австриялық әскерлер тарапынан басылып алынды. 1854 жылы алғашқы теміржол Тулонға жетті. 1860 жылы Альп-Теңіз департаменті құрылғаннан кейін және Францияның Ниццаны қосып алғаннан соң, департаменттің шығыс бөлігі, Грасс округіне сәйкес келетін аймағы, жаңа департаментке көшірілді. Бұл көшу департаментке атын берген Вар өзенін де жаңа департаментке ауыстырды. 1884 жылы Тулон қаласында холера эпидемиясы болды. Эпидемиямен күрестің жетекшісі дәрігер Жорж Клемансо болды. Ол кейіннен 1888 жылдан 1983 жылға дейін Вар департаментінен депутаттар палатасының мүшесі, ал 1902 жылдан 1920 жылға дейін сенатор болып сайланды. Осы кезеңде ол Францияның Премьер-министрі қызметін де атқарды.

Соңғы кездері

Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918 жж.) аймақтағы кеме жасау орындары мен әскери өнеркәсіптің дамуына серпін берді, бірақ ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнеркәсібін әлсіретті. 1942 жылы неміс әскері оккупацияланған Франциядан Вар департаментіне кіретін бос аймаққа өтті. Француз флоты немістердің қолына тимей тұру үшін Тулон портында саботаж жасалды. Маки Валье, маки қозғалысының қарсылық күресшілерінің тобы белсенділік танытты. 1944 жылдың 15 тамызында американдық және еркін француз күштері Сент-Тропе, Сент-Максим және Сент-Рафаэльге десант түсірді. Еркін француз флоты 13 қыркүйекте Тулонға жетті. 1960 жылдары Алжирдің тәуелсіздік соғысынан кейін шамамен 100 000 француз азаматы қайта оралды және Вар департаментінде қоныстанды. 2014 жылы Фрежус қаласының мэрі Дэвид Рахлин Ұлттық фронт (кейін Ұлттық жиын) партиясынан сайланған Вардан алғашқы сенатор атанды; жанындағы Буш-дю-Рон департаментінен Стефан Равьемен бірге олар Бесінші Республиканың Сенатындағы Ұлттық фронттың алғашқы өкілдері болды.

География

Вар департаментінің аумағы 6032 км² құрайды. Оның 420 км жағалау сызығы бар, оның ішінде жағалаудағы аралдар да кіреді. Оның ауданының 56% орманмен жабылған. Оның геологиялық құрылымдары екі аймаққа бөлінеді: Тулон мен Драгиньян арасындағы сызықтың солтүстік-батысында әктас, ал оңтүстік-шығысында кристалл тау жыныстары (кварц) орналасқан. Департамент француз Альпі тауларының етегінде орналасқан және көбінесе таулы аймақ. Басты таулары:
Массив-де-Моур (771 м) және жағалау бойындағы Массив-де-Л’Эстерель (618 м) кварцтан тұрады. Батысында Сайнт-Бом тау жотасы (1147 м) орналасқан. Департаменттің солтүстік-батысында Лашен тауы (1715 м) және Вардың ең биік нүктесі бар. Вардың солтүстік-шығысындағы Канджуерс (француз тілінде Plan de Canjuers) жазығы 500 метрден 1000 метрге дейін біртіндеп көтеріледі. Оңтүстік және батыс бөліктерінде, мысалы, Тулонның солтүстігіндегі Сиу-Блан жазығы сияқты бірнеше жазықтар бар, олардың биіктігі 400 метрден 700 метрге дейін жетеді. Вердон каньоны, Вердон өзенінің шатқалы, туристер, каякпен жүрушілер және табиғатты жақсы көретіндер үшін танымал орын. Иер аралдары (сонымен қатар Поркероль деп те аталады) – Хайерден тысқары орналасқан үш аралдан тұратын топ. Аралдар Поркероль, Пор-Кро және Иль-дю-Леван деп аталады. Олардың жалпы ауданы 26 км² құрайды. Оларға Hyères немесе Toulon қалаларынан қайықпен баруға болады.

Климат

Вар департаменті Жерорта теңізі климатына ие, Ницца мен Альп Маритеміне қарағанда сәл жылырақ, құрғақ және күнге толы, бірақ желден де аз қорғалған. Тулон қаласында жылына орташа есеппен 2899,3 сағат күн сәулесі шағылысады. Тамыз айындағы орташа максималды тәуліктік температура 29,1°C, ал қаңтар айындағы орташа минималды тәуліктік температура 5,8°C.

Сенат мүшелері

2020 жылғы Сенат сайлауында Жан Бакчи, Мишель Боннус, Франсуаза Дюмон және Андре Гюйол Вар департаментінен сайланды. Барлығы Сенаттағы Республикалықтар тобында отырады, Гюйол болса Еуропалық демократиялық және әлеуметтік жиын тобында отырады.

Экономика

Вардың басты индустриясы – туризм, бұл Францияның оңтүстігіне, әсіресе Жерорта теңізі жағалауына жазда көптеп келетін туристердің көптігінің және Вердон өзенінің шатқалына, сондай-ақ төбедегі ауылдар мен жүзім бақтарына байланысты.

Өнеркәсіп

Варда құрылыс саласында 28 000 жұмысшы жұмыс істейді, оның 4 000-ы дербес жұмыс істейді, ал қалған 24 000 жалақылы жұмысшыны 4 500 компания жұмыспен қамтиды. Саланың жылдық айналымы 2,5 миллиард евроны құрайды, оның 500 миллион евросы мемлекеттік тапсырыстардан түскен.

Ауыл шаруашылығы

800 км² немесе жалпы аумақтың 13% ауыл шаруашылығына бөлінген, оған 40 000 адам (Вардың еңбекке қабілетті халқының 14%) күнкөрісі үшін сүйенеді. Департаментте сондай-ақ 10 км² бау-бақша жері бар (оның 4 км² жабық). Вар Францияда кесілген гүлдердің ең ірі өндірушісі болып табылады, жылына шамамен 500 миллион сабақ өндіреді. Мал шаруашылығы негізінен қой (50 000) және ешкілерден (4 200) тұрады. Жүзімдіктер мен жүзім шаруашылығымен байланысты қызметтер 345 км² егіс жерін құрайды. 450 домен немесе кооператив және 4 AOC (тектік атаумен қорғалған атау) жылына 150 миллион литр шарап өндіреді. Вар розе шарабын өндіруде әлемдік көшбасшы. Басқа маңызды ауыл шаруашылығы өнімдеріне зәйтүн (42 км² жерде өсіріледі – Франциядағы барлық зәйтүн тоғайларының төрттен бірі – және 40 май зауытында өңделеді), инжір (Вар Францияның инжірінің 80% -ын өндіреді) және бал (жылына 800 тонна) жатады. Сонымен қатар 9 км² базар бақшалары бар. Вардағы ауыл шаруашылығы тауар айналымы жылына 610 миллион құрайды, оның 45% -ы шарап, ал 42% -ы бау-бақша өнімдерінің үлесіне тиесілі. 2008 жылы Вар департаменті Еуроодақтың ортақ ауыл шаруашылығы саясаты бойынша шамамен 15 миллион евро көлемінде фермерлік субсидия алды, бұл әрбір алушы шаруашылыққа шамамен 6 000 евроны құрады. Бұл Франция бойынша шаруашылыққа шамамен 18 000 евродан астам орташа көрсеткішпен салыстырылады.

Жүзім шаруашылығы

Coteaux varois en Provence АӨС – Прованс аймағындағы жақында ғана құрылған тектік атау. Coteaux Varois атауы алғаш рет 1945 жылы қолданылған, ал 1993 жылы АӨС мәртебесіне ие болды. 2005 жылы атау Coteaux Varois en Provence деп өзгертілді. Қызыл шараптар негізінен гранаш, синсо, мурведр және сира жүзімдерінен жасалады. Ақ шараптарға клерэтт, гранаш блан, роль блан, семильон блан және угни блан қолданылады. Бұл АӨС-тің ауданы 22 км² құрайды. Онда өндірілетін шараптың 80% розе, 17% қызыл шарап, ал 3% ақ шарапқа тиесілі. Бандол АӨС Тулон қаласының батыс жағалауында, әсіресе Ла Кадьер д’Азур және Кастелет ауылдарының маңында өсіріледі. Бұл атауға жататын шараптарда кемінде 50% мурведр жүзімі болуы міндетті, бірақ көбінесе одан да көп мөлшерде қолданылады. Тағы да гранаш, синсо, сира және кариньян жүзімдері пайдаланылады.