Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай Хан әулетінің қолбасшысы (212 жылы қайтыс болды)
Chinese Han dynasty warlord (died 212)
Ма Тенг (212 жылдың маусымында немесе шілдесінде қайтыс болды), әдебі «Шоучэн», Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген әскери генерал және қолбасшы. Ол Лян провинциясын (涼州; қазіргі Шанси және Гансу облыстарының бөліктерін қамтиды) Хан Суймен бірге басқарды. Ма Тенг және Хан Суй Хан орталық үкіметінен тәуелсіздік алуға бағытталған әрекеттерге қатысты.
Ma Teng (died June or July 212), courtesy name Shoucheng, was a Chinese military general and warlord who lived during the late Eastern Han dynasty of China. He controlled Liang Province (涼州; covering parts of present day Shaanxi and Gansu) with another warlord, Han Sui. Ma Teng and Han Sui were involved in efforts to gain autonomy from the Han central government.
Өмір
Ма Тенг Маолинг округінде (茂陵縣), Фуфенг Комендариясында (扶風郡) (қазіргі Шыңпинг, Шэньси) дүниеге келген. Ол Ма Юаньның ұрпағы еді. Әкесі Ма Пинг (馬平), лақап аты Цышуо (子碩), Тяньшуй Комендариясында кіші лауазымды қызметкер болған, бірақ дау-дамайға байланысты қызметтен босатылып, Цян тайпаларының арасында қоныстанды. Ма Пингтің отбасы кедей және туыс-жақындары болмағандықтан, ол Цян әйеліне үйленді, одан Ма Тенг дүниеге келді. Ма Тенг өте кедейлікте өсті және таудан жинаған отынды қала базарларына сату арқылы күнкөріс жасады. Ол өте бойлы, сегіз шиден астам (шамамен 1,84 метр) биік, алып келбетті, бет-пішіні мен мұрны сәнді болған. Ол ізгілігімен де танымал болғандықтан, көптеген адамдар оған құрметпен қарады. 184 жылы, император Линьнің билігінің соңғы жылдары, Лян провинциясындағы Цян тайпалары Бейгон Ю (北宫玉) және Ливен Хоу (李文侯) басшылығымен жергілікті үкіметке қарсы көтерілді. Оларға жергілікті әулет өкілдері Хан Суй мен Бьян Чжан қосылды. Лян провинциясының хан губернаторы Гэн Би (耿鄙) көтерілісті басу үшін күш жинады. Ол батыл және күшті адамдарды жергілікті тұрғындардың арасынан таңдап, көтерілісшілерді басып тастауға тырысты. Ма Тенг жаяу әскер ретінде ерікті болып тіркелді. Ол провинциялық үкімет пен жергілікті билік өкілдеріне әсер етті, сондықтан ол әскерде көмекші офицер болып тағайындалды, оның міндеті әскерлерді басқару болды. Көтерілісшілерге қарсы шайқастағы шеберлігі одан әрі танылып, майор (軍司馬) болып тағайындалды. Еңбегі үшін ол Шэньси аймағында орналасқан генерал-лейтенант (偏將軍) және Батысты бағындырушы генерал (征西將軍) болып қайта тағайындалды. Алайда, Гэн Би көтерілісшілермен шайқаста қаза тапқаннан кейін, Ма Тенг тарап ауыстырып, Хан Суйға қосылды. Көтерілісті ақырында хан генералы Хуанфу Сун басты, бірақ Ма Тенг көтерілісшілермен бірге қашып кетті. Ақырында, орталық үкімет көтерілісшілердің басшыларына әскери атақтар беріп, оларды ынталандыруға тырысты. Ли Цзюэ мен Гуо Си Донг Чжуоның өлтірілуінен кейін Чанъань билігін басып алғанда, Ма Тенг пен Хан Суй оларға адалдық ант беріп, тиісінше Батысқа шабуыл жасайтын генерал (征西將軍) және Батысты қорғайтын генерал (鎮西將軍) болып тағайындалды. Алайда, екі жақтың қарым-қатынасы тез нашарлап, Ма Тенг пен Хан Суй өздерінің әскерлерін Чанъаньды басып алуға тырысты. Олар Лиу Яньмен одақтасты, бірақ Гуо Си, Фан Чоу және Ли Ли бастаған Ли Цзюэ әскерлерінен жеңіліске ұшырады. 10 000 сарбаздың жоғалуы одақтас күштердің моральдық жағдайына ауыр соққы болды, сонымен қатар олар сол кезде жабдықтау тапшылығына тап болды, сондықтан шешен Хан Суй Фан Чоудан жеке кездесуді сұрады, оның барысында Хан Суй Фан Чоуды қуып жеуді тоқтатуға көндірді, өйткені олардың туған жері бір болды. Одақтас әскерлер Лян провинциясына аман-есен қайтып оралды. Чжупин (初平; 190–193 жылдар) кезеңінде ол Шығысты бағындырушы генерал (征東將軍) болып тағайындалды. Батыс аймақтарда азық-түлік тапшылығын атап өтіп, императорға ескерткіш жазып, қосымша жабдықтау сұрады, содан кейін әскерін шығысқа жылжытты. Алайда, жергілікті генерал Ван Ченг және оның қолбасшылары оларға зиян келтіруі мүмкін деп қорқып, оның лагеріне шабуыл жасады. Ма Тенг күтпеген шабуылға дайын болмағандықтан, жеңіліске ұшырап, батысқа қашып кетті. Ма Тенг шығысқа қайтпай, Хан Суйге қосылды. Ма Тенг бастапқыда Хан Суймен жақсы қарым-қатынаста болғанмен, олар ағайынды сияқты жақын болды. Алайда, олардың жекелеген қолдаушылары арасында қақтығыс туындаған кезде, екеуі Лян провинциясын басып алу үшін бір-біріне қарсы соғыс бастады. Олардың арасындағы жанжал олардың өшпес жауы болуына әкелді. Бірде Ма Тенг Хан Суйді қашуға мәжбүр етті, бірақ кейіннен ол әскерін жинап, Ма Тенгтің әйелі мен балаларын өлтірді. Содан бері қақтығыс күшейе түсті. Гуанду шайқасында Юань Шаоны жеңіске ұшыратып, Цао Цао Чжун Яо мен Вэй Дуань (韋端) арқылы Ма Тенг пен Хан Суй арасында бейбітшілік орнатты, содан кейін олар Хан әулетіне адалдық ант беріп, Юань Шаоның мұрагерлері мен қалдықтарын жеңу үшін Цао Цаоға көмектесу үшін әскер жіберді. Ма Тенг авангард генералы (前將軍) болып тағайындалды және Хуайли маркизі (槐里侯) атағы берілді. Батыста болған кезінде Ма Тенг өзінің жерін агрессивті тайпалар мен қарақшылардан қорғағаны, білімді ғалымдарға қамқорлық жасағаны және талантты адамдарды көтермелегені, қарапайым халықты қорғағаны және оларға жомарттықпен қарағаны үшін зор құрметке ие болды. 208 жылы Цао Цао Цзин провинциясын басып алуды жоспарлағанмен, Гуанчжун аймағындағы әскери лидерлердің ықпалынан қорқып, Ма Тенгті Йе қаласына шақырды және оның отбасын таратып, жеке әскерін таратуға бұйырды. Бұл жұмысты Чжан Цзи (張濟) атқаруға тиіс болды. Ма Тенг әлі де күдікпен қарағандықтан, Чжан Цзи оны ықпалдастыру үшін округтерге оның келгеніне дайындық жасауды және жоғалы лауазымды шенеуніктерді қарсы алуға жіберді. Ма Тенгтің барудан басқа амалы қалмады. Ол қарт болғандықтан, күзет министрі (衛尉) болып тағайындалды. Кіші ұлдары Ма Сю (馬休) мен Ма Тие (馬鐵) тиісінше жабдық сақшысының (奉車都尉) және темір атты әскер сақшысының (鐵騎都尉) лауазымдарына тағайындалды. Ең үлкен ұлы Ма Чао Лян провинциясында Хан Суймен бірге қалды. 211 жылдың басында Цао Цао Чжун Яо мен Сяохо Юаньға (夏侯淵) Гуанчжун арқылы өтіп, Ханчжун провинциясындағы Чжан Луға шабуыл жасауға бұйырды. Ма Чао бұл шабуылдың Лян провинциясына жасалған алдамшылық екенін сезіп, Хан Суй және басқа да Лян провинциясының кішкентай әскери лидерлерімен одақтасып, Хан әулетіне қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Хан Суйді оған қосылуға көндіріп, Ма Чао былай деді: «Енді мен әкемді тастап, сені әкем деп мойындауға дайынмын. Сен де ұлыңды тастап, мені ұлың сияқты қабылдауың керек». Цао Цао 211 жылдың қыркүйегінде Тун Гэсі шайқасында Ма Чао мен оның одақтастарын жеңді. 212 жылдың маусым немесе шілдесінде император Сянь Ма Тенгті және Йе қаласында оныңмен бірге болған отбасы мүшелерін өлім жазасына кесу туралы жарлық шығарды.
Ma Teng was born in Maoling County (茂陵縣), Fufeng Commandery (扶風郡) (present day Xingping, Shaanxi). He was a descendant of Ma Yuan. His father, Ma Ping (馬平), whose courtesy name, was Zishuo (子碩), was a minor official in Tianshui Commandery, but because of some dispute he was dismissed from his post, and went to live among the Qiang people. Ma Ping's family was poor and without connection therefore he married a Qiang woman, who gave birth to Ma Teng. Ma Teng grew up in extreme poverty and made a living selling firewood to the city markets that he collected in the mountains. He was extremely tall, more than eight chi tall (approximately 1.84 metres), his appearance large and imposing, his face and nose majestic. He was also known to be virtuous therefore many people admired him. In 184, during the final years of Emperor Ling's reign, the Qiang people in Liang Province rose up against the local government under Beigong Yu (北宫玉) and Liwen Hou (李文侯). They were joined by members of the local gentry Han Sui and Bian Zhang. The official Han governor of Liang Province, Geng Bi (耿鄙), gathered forces to put down the rebellion. He recruited among the locals, people known to be courageous and strong wishing to suppress the rebels. Ma Teng volunteered as a foot soldier. He impressed the provincial government and local officials; therefore, he was promoted to Assistant Officer in the army, whose role was to manage the troops. His skills in battle against the rebels were further recognised and he was appointed as Major (軍司馬). For his merits, he was reassigned to Lieutenant General (偏將軍) and General Who Subdues the West (征西將軍) stationed in the Shaanxi region. However, when Geng Bi was killed in battle by the rebel army, Ma Teng switched sides and joined Han Sui. The rebellion was eventually suppressed by the Han general Huangfu Song but Ma Teng escaped along with the rebels. In the end, the central government granted military titles to some of the rebel leaders in order to appease them. When Li Jue and Guo Si seized power over Chang'an after Dong Zhuo's assassination, Ma Teng and Han Sui at first pledged allegiance to them, and were appointed as General who Attacks the West (征西将軍) and General who Guards the West (鎮西将軍) respectively. However, the relationship between the two sides quickly soured, and Ma Teng and Han Sui led their armies in an attempt to seize Chang'an. They allied themselves with the warlord Liu Yan, but suffered defeats from the hands of Li Jue's forces led by Guo Si, Fan Chou and Li Li. Not only was the loss of 10,000 soldiers a heavy blow to the morale of the allied forces, they also faced a supply shortage at the time, so the eloquent Han Sui asked Fan Chou for a private talk, during which Han Sui successfully persuaded Fan Chou to abort the pursuit because they shared the same hometown. The allied forces then retreated back to Liang Province safely. During the Chuping (初平; 190–193 period), he was appointed as General Who Subdues the East (征東將軍). He remarked that the western regions were short of food and wrote a memorial to the court asking for further provisions therefore moved his troops eastward however the local General Wang Cheng and his subordinates feared he would harm them therefore they attacked his camp. Ma Teng was surprised and not ready for the sudden betrayal, he was defeated and fled westward. Ma Teng didn't go back east and joined Han Sui. Although Ma Teng was initially on good terms with Han Sui, both of them as close as brothers. However as conflict arose between their respective retainers, the two went to war against each other over control of Liang Province. The fighting escalated to a point where they became sworn enemies. Once, Ma Teng forced Han Sui to flee until the later after gathering his soldiers came back and killed Ma Teng's wife and children. From then on, the conflict escalated. Cao Cao, who at this point had decisively defeated Yuan Shao at the Battle of Guandu, and had Zhong Yao along with Wei Duan (韋端) brokered peace between Ma Teng and Han Sui, who then pledged allegiance to the Han dynasty and sent troops to assist Cao Cao in defeating Yuan Shao's successors and remnants. Ma Teng was appointed as General of the Vanguard (前將軍) and enfeoffed as the Marquis of Huaili (槐里侯). While he was in the West, Ma Teng was known to have well defended his lands against aggressive tribes and bandits, caring for the learned scholars and promoting talented people, protected and treated generously the common people therefore he was greatly respected for his achievements. In 208, Cao Cao wanted to conquer Jing but fearing the warlords influence in Guanzhong. He summoned Ma Teng to Ye city with most of his family and have them disbanded their personal troops. Zhang Ji was in charge to persuade him. As Ma Teng was still hesitant about this, Zhang Ji to press him, ordered the counties to prepare supplies for his arrival and had officials of high position sent to welcome him. Ma Teng had no choice but to go east. Already in his old age, he was appointed Minister of the Guards (衛尉). Along with his younger sons, Ma Xiu (馬休) and Ma Tie (馬鐵), who were appointed as a Commandant of Equipage (奉車都尉) and a Commandant of Iron Cavalry (鐵騎都尉) respectively, His eldest son, Ma Chao, remained behind in Liang Province with Han Sui. Around early 211, as Cao Cao ordered Zhong Yao and Xiahou Yuan to pass throughout Guanzhong to attack Zhang Lu in Hanzhong. Ma Chao suspecting this to be a feint to invade Liang Province formed a coalition with Han Sui and other minor warlords in Liang and started a rebellion against the Han dynasty. While persuading Han Sui to join him, Ma Chao said, "[ ] Now, I abandon my father, and I'm willing to acknowledge you as my father. You should also abandon your son, and treat me like your son." Cao Cao defeated Ma Chao and his coalition at the Battle of Tong Pass in September 211. In June or July 212, Emperor Xian issued an imperial decree ordering the execution of Ma Teng and the rest of his family who were with him in Ye city at the time.
Үш патшалықтың романсында
14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" тарихи романында Ма Тенг құлдырап бара жатқан Хан әулетіне адал адам ретінде бейнеленеді. Ол Лю Бэй және Донг Ченгпен бірге Цао Цаоны өлтіру жоспарына қатысады, ол билікті монополиялап, Император Сяньды кепілге алған жамандыққа толы адам ретінде көрсетілген. Бірақ жоспар сәтсіз аяқталады және Ма Тенг Лян провинциясына қайта оралады. Кейін Ма Тенг императорлық астана Сючанға шақырылғанда, Хуан Куймен (黄奎) бірге Цао Цаоны өлтіруге тағы да қатысуға шешім қабылдайды. Алайда, жоспар ашылып, ол ұлдары Ма Шиу (馬休) және Ма Тие (馬鐵)пен бірге жазаланады. Әкесі мен бауырларының қазасын естіген Ма Чао ашуға толып, отбасының құрметін қорғау үшін Цао Цаоға қарсы соғыс бастайды, осылайша Тун өтесі шайқасы басталады.
In the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, Ma Teng is portrayed as a loyalist of the declining Han dynasty. He participates in a plot with Liu Bei and Dong Cheng to assassinate Cao Cao, who is depicted as a villain monopolising power and holding Emperor Xian hostage. However, the plot is unsuccessful and Ma Teng returns to Liang Province. When Ma Teng is later recalled to the imperial capital Xuchang, he decides to again join a plot to assassinate Cao Cao, this time with Huang Kui (黄奎). However, the plot is discovered and he is executed along with his sons Ma Xiu (馬休) and Ma Tie (馬鐵). Upon hearing of the death of his father and brothers, Ma Chao becomes filled with rage and goes to war with Cao Cao to avenge his family, starting the Battle of Tong Pass.
Танымал мәдениетте
Ма Тенг – Total War: Three Kingdoms ойынындағы әскери сардар және ойналатын кейіпкер. Ма Тенг Dynasty Warriors ойындарының ішінде, әсіресе Dynasty Warriors 5 және Dynasty Warriors 9 ойындарында да кездеседі.
Ma Teng is a warlord and playable character in the game Total War: Three Kingdoms. Ma Teng also appears in the Dynasty Warriors games, specifically Dynasty Warriors 5, and Dynasty Warriors 9.