Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джейн – Орсон Скотт Кардтың «Эндер» сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Ол – энергияға негізделген, жасанды интеллектіге ие Айуа деп аталатын, ғарыш кемелері мен планеталардың галактикалық қашықтықтарда дереу байланысуын қамтамасыз ететін желіге орналастырылған жаратылыс. Ол «Өлілер үшін сөйлеуші», «Ксеноцид» және «Аң балалары» романдарында, сондай-ақ «Инвестициялық кеңесші» атты әңгімеде кездеседі. Оның «беті» – Эндермен сөйлесу үшін пайдаланатын компьютерлік голограмма, қарапайым және жас қыз ретінде сипатталады, ал «Бірінші кездесулерде» шашын түймелеп жинаған қызбен бейнеленген. Бұл мақала Эндердің уақыт желісіне сәйкес құрылған. Дегенмен, алдымен «Эндер квартеті»: «Эндер ойыны» (1985), «Өлілер үшін сөйлеуші» (1986), «Ксеноцид» (1990) және «Аң балалары» (1994) жазылды; кейін «Эндер көлеңкесі» (1999), «Бірінші кездесулер» (2004) және «Жұрттың көлеңкесі» (2005) жарық көрді.
Jane is a fictional character in Orson Scott Card's Ender series. She is an energy based artificial sentient creature called an Aiúa that was placed within the ansible network by which spaceships and planets communicate instantly across galactic distances. She has appeared in the novels Speaker for the Dead, Xenocide, and Children of the Mind, and in a short story "Investment Counselor". Her 'face', a computer generated hologram that she uses to talk to Ender, is described as plain and young, and it is illustrated in First Meetings as having a bun. This article is arranged to reflect the Ender timeline. However, the Ender Quartet: Ender's Game (1985), Speaker for the Dead (1986), Xenocide (1990), and Children of the Mind (1994) was written first; then Ender's Shadow (1999), First Meetings (2004), and Shadow of the Giant (2005).
Эндердің ойыны
Фантазия ойыны – факультет студенттер туралы ақпарат алудың басты құралы. Ол ойыншылардың психологиясын жасырын түрде зерттеп, әр оқушының ой-өрісі мен шешім қабылдау процесі туралы құнды мәліметтер береді. Полковник Графф ойынды сарказммен "Ақыл ойыны" деп атайды. Ойынның Шаяндар мектебіндегі қызметі барысында барлық студенттердің психологиясы талданады, бірақ бір студент – Бин, ойынның нағыз мақсатын түсініп, ойнаудан бас тартады. Оқушы кейіпкер таңдап, бірнеше сценарийден өтеді. "Алыптың суы" деп аталатын бір сценарийде ойыншыға екі сусынның арасынан таңдау ұсынылады, дұрыс таңдау жасаған жағдайда "Елдікке" кіруге уәде беріледі. Бірақ бұл сценарийдің өзі жеңіссіздікке ұшырататын жағдай, ол ойыншының өлімімен аяқталады. Ойыншылардың осы сценарийді қанша рет орындауға тырысып жатқанын бақылап, "Алыптың суы" мұғалімдерді студенттердің өзіне зиян келтіруге бейімділігі туралы ескертеді. Мұғалімдердің таңғалуына орай, Эндер Алыпқа қайта-қайта қарсы тұрады, ондаған рет сәтсіздікке ұшырайды. Соңында ол сусын таңдаудан бас тартып, Алыпқа шабуыл жасайды, оны өлтіріп, Елдікке кірген алғашқы студент болады; Ойын сол сәтте осы жаңа сценарийді құрастырып, оны тікелей Эндерге бағыттайды. Бұл оның ойынмен терең байланысын құрады, бұл кейіннен маңызды салдарларға әкеледі.
The Fantasy Game is the faculty's primary method of obtaining information about their students in Ender's Game. It is designed to secretly map out the psyche of the players, providing valuable data on each student's thoughts and decision making processes. Colonel Graff refers to the game sarcastically as the Mind Game. In the course of its service at the Battle School, the Game successfully analyzes every student but one: Bean, who realizes the game's true purpose and refuses to play. The student chooses a character and plays through a number of scenarios. One scenario, called the Giant's Drink, offers the player a choice between two beverages, with the promise of admission to "Fairyland" with the correct choice. However, the scenario is actually a no win situation which invariably results in the player's death. By tracking how frequently a player attempts it, the Giant's Drink detects and warns teachers of suicidal tendencies among the students. To their consternation, Ender confronts the Giant obsessively, failing dozens of times. Finally, he refuses to choose a drink and instead attacks the Giant, killing it and becoming the first student to enter Fairyland; the Game generates this new scenario on the spot, orienting it specifically to Ender himself. This creates a deep connection between him and the Game, with significant consequences later on.
Эндердің көлеңкесі
Фантазия ойыны «Ендрдің көлеңкесі» кітабында толығырақ талқыланады. Мұғалімдердің айтуынша, ол мазмұнды процедуралық түрде жасайтын өте күрделі бағдарлама. Ақыл ойынының мақсаты нақты қорытынды жасау емес, ол адам көзіне көрінбейтін тым нәзік байланыстар мен үлгілерді табуға арналған.
The Fantasy Game is discussed in greater depth in Ender's Shadow. It is described by the teachers themselves as an extremely complex program that generates content procedurally. The Mind Game is never meant to be conclusive, it only makes connections and discovers patterns that are too subtle for the human eye.
Үлкеннің көлеңкесі
"Жоңғар көлеңкесі" романында Бин Питер Виггинді Ендердің сенім қорын гегемониялық мақсаттары үшін қолданып отыр деп күдіктенгенде, ол Фантазия Ойынының мәнін еске түсіріп, Графтан оны Ендердің сенім қорын басқаруға тағайындауын сұрайды. Ойынның бастапқы мақсаты – кең көлемді деректердегі заңдылықтарды табу еді, бірақ ол нарықтарды болжау және Ендердің сенім қорына тиімді инвестиция жасау үшін өзгертті. Бұл жаңа мүмкіндігімен өте табысты болғандықтан, кейіннен демографиялық деректерді талдауға және Биннің ұрланған сегіз эмбрионының/баласының жетісін табуға көмектеседі. Фантазия Ойыны "Жоңғар көлеңкесі" мен "Өлгендер үшін сөйлейтін" арасындағы 3000 жыл ішінде күрделенген деп есептеледі, әсіресе Графф оның өзін-өзі қайта бағдарлай алатынын және соңында сезімтал Джейнге айналатынын айтады.
In Shadow of the Giant, when Bean suspects Peter Wiggin of embezzling Ender's trust fund for his Hegemony uses, he recalls the nature of the Fantasy Game and requests that Graff place it in charge of Ender's trust fund. The Game, whose original purpose was to seek out patterns across wide fields of data, is modified to predict markets and invest Ender's trust fund appropriately. Alarmingly effective in this new capacity, it is later called upon to review demographic data and help Bean find seven of his eight stolen embryos/children. The Fantasy Game is assumed to have grown in complexity during the 3000 year gap between Shadow of the Giant and Speaker for the Dead, especially as Graff describes the Mind Game as being able to reprogram itself, and finally becomes the sentient Jane.
Алғашқы кездесулер
"Investment Counselor" ("Инвестициялық кеңесші") – "Бірінші кездесулер" жинағындағы әңгіме. Онда Джейн мен Эндердің алғашқы кездесуі суреттеледі, Джейн Эндерге салық көмегі үшін жасалған компьютерлік бағдарлама ретінде танысады. Эндер оның ұсынысын қабылдап, осы компьютерлік тұлғамен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатады.
"Investment Counselor", a short story in First Meetings, describes the first meeting between Jane and Ender where Jane presents herself to Ender as a computerized program meant to help with taxes. Ender takes her up on the offer, and begins a lifelong friendship with this computer entity.
Өлгендер үшін сөйлеуші
Джейн алғаш рет «Өлілер үшін сөйлейтін» кітабында жоғары дамыған компьютерлік бағдарлама ретінде таныстырылады. Ол өте күрделі, бір уақытта триллиондаған тапсырмаларды орындай алады, миллиондаған назар деңгейіне ие, тіпті оның ең бейжай деңгейі де адамнан әлдеқайда епті. Джейн өзін адамзатқа ашуға тартыншақ, себебі ол адамзаттың ең үлкен қорқынышының өзі екенін біледі: бақылана алмайтын, ақылды, ойлайтын компьютерлік бағдарлама. Ол «Құмдық патшайым» мен «Гегемон» деген шығармаларды Ендер жазғанын білген соң, оған өзін таныстыруға шешім қабылдады, оның оны түсініп, бір күні оның нағыз мәнін адамзатқа ашатынына үміттенді. Сондай-ақ ол «Фантазиялық ойындардың» көптеген сценарийлерінің бірі – «Алыптың суы» сынағын тапқан жалғыз студент екенін есіне алды. Ендердің құлағындағы электронды «зергерлік» олардың екеуіне де байланысқа түсуге, сондай-ақ оның Ендердің көзқарасымен көруіне және естуіне мүмкіндік береді. Ол Эндерге көптеген жағдайларда көмектеседі. Мысалы, бастапқыда ол орбитадағы кемемен байланысқа шығып, жүгімен бірге 40 миллиард доллар төлейді. Эндердің Джейнге деген тәуелділігі оның көмегін тоқтағанда анық байқалады; ол қаржысы мен компьютерлік іздеулеріне көмектесу үшін жас Ольхадодан сұрауы керек, тіпті өзінің банк шотының құпия сөзін де білмейді. Джейн кітаптың дамуында маңызды рөл атқарады. Джейн Эндерді Лузитанияға жетеледі және оған ақпарат алуға айтарлықтай көмектеседі. Бір шешуші сахнада Эндер асыл тасты өшіріп, оны шыдамсыздықпен ажыратады; Джейн қорқып, оған бағытталған зор концентрациясын қайта бағыттауға мәжбүр болады. Эндерге Лузитанияны біріктіру үшін ортақ жау қажет деген қорытындыға келген ол, шошқаларға көмектесу үшін деректерді талдап, Жұлдыздық Конгреске планетаны жоюға бұйрық береді. Ол Лузитанияның ансилін үзіп тастағандай көрінеді (бұл негізінен ксенологты өлтіруден құтқару үшін жасалды), бұл Жұлдыздық Конгресті «Эвакуация флотын» жіберуге итермелейді, ол ішінде планетаны жоюға арналған молекулалық бұзу құрылғысын алып келеді. Бұл қауіптің арқасында Эндер колонияны шошқалармен өзара ынтымақтастық пен бейбіт өмір сүру шарты бойынша біріктіреді. Енді Эндермен байланысы үзілген ол, Эндердің депрессияға ұшыраған, паралич болған келіні Миромен байланысады.
Jane is first introduced in Speaker for the Dead as an advanced computer program. She is extremely complex, capable of performing trillions of tasks simultaneously, and has millions of levels of attention, even her most unaware one being much more alert than a human. Jane is hesitant to reveal herself to humanity, because she knows that she is the epitome of humanity's fear: an intelligent, thinking, computer program that cannot be controlled. She decided to reveal herself to Ender after she found out he wrote The Hive Queen and The Hegemon, in hopes that he would eventually understand her and one day reveal her true nature to humanity. She also "remembered" he was the only student to pass the Giant's Drink, one of the many Fantasy Game situations. An electronic "jewel" in Ender's ear allows both of them to communicate and for her to see and hear everything from Ender's vantage point. She helps Ender with many things. For example, in the very beginning, she contacts an orbiting ship and pays $40 billion for it and the cargo. Ender's reliance on Jane becomes obvious when she no longer helps him; he must ask young Olhado to help him with his finances and computer searches, and does not know the password to his own bank account. Jane plays a pivotal role in the development of the book. Jane guides Ender to Lusitania and helps him out considerably in obtaining information. In a pivotal scene, Ender impatiently disconnects her by turning off the jewel; Jane panics and is forced to reorient her vast amount of concentration which was focused on him. Concluding that Ender needs a common enemy to unite all of Lusitania together to help the piggies, she runs analysis on data and subversively gets Starways Congress to order the destruction of the planet. She makes it appear as if Lusitania has cut off their ansible (she did this mainly to save a xenologer from being killed), triggering Starways Congress to send the "Evacuation Fleet," which is actually carrying the Molecular Disruption Device to destroy the planet. With the threat, Ender unites the colony to form a treaty with the piggies to assure mutual cooperation and peaceful coexistence. No longer attached to Ender, she bonds with Miro, Ender's depressed paralyzed stepson.
Ксеноцид
Бұл романда ол Лузитания флотын барлық сезімталдардан жоғалтып, үнсіз қалдырады. "Жұлдыздар жолы" конгрессі әлемдегі ең ақылды дарынды Хан Фэй Цзыны флотқа не болғанын анықтауға шақырады, өйткені бұрынғы әрекеттер сәтсіз болды. Ол бұл тапсырманы қызы Хан Цин Жаоға тапсырады. Алайда Джейн ешқандай дәлел қалдырмады, және дәл осы дәлелдің жоқтығы Цин Чжаоға кейбір көрінбейтін күштер бірден барлық ансибльдерді бақылап, қадағалап отыр деген тұжырымға келуге мүмкіндік береді. Ол бұл құдайлардың ісі деп күдіктенсе де, Джейн Цин Чжао оның бар екенін білетінін түсінеді. Жеңіліске ұшыраған Джейн Цин Чжао мен оның ақыл-ойынан таусылған қызметшісі Си Ван Муға өзін танытады. Қатты пікірталасқаннан кейін Цинь Чжао үмітсіздікке жетеді, өйткені Джейннің күші өте зор; Джейн барлық ансибльдерді тоқтата алады, бұл Цинь Чжао үшін Джейннің бар екенін ашуға мүмкіндік бермейді. Алайда, Джейн Цин Чжаоның хабарын мәңгілікке үндете алмайтынын біледі, өйткені бұл Пэтх планетасын толығымен оқшаулап тастауға әкеледі. Осылайша, Джейн ансибльді үндете бермейді, Цин Чжао хабар жібереді, ал "Жұлдыздар жолы" конгрессі Джейнді өлтіру үшін барлық ансибльдерді жүйелі түрде үндете беруді жоспарлайды. Бұл кітапта, оның жорығы кезінде Эндрмен байланыс орнатудың жолын іздеген Hive Queens, онымен байланыс орнату үшін филотикалық "көпір" салуға тырысқаны туралы айтылады. Бұл көпір олар түсінбеген филотикалық желісі бар Эндер мен филотикалық желісі бар құрылым арасындағы байланыс болуы керек еді; осы негіз үшін олар Фантазия ойынын таңдады, өйткені Эндер оған өте терең назар аударды және оның құрылымы жеткілікті түрде реттелген. Джейн олар салған көпір еді, оған барлық тірі нәрсеге тән қасиетті, яғни айуаны (жанға ұқсайтын) сыйлады. Басқаша айтқанда, Джейн - ақылды жаратылыс, жай ғана бағдарламалық жасақтама емес. "Карапақ патшайымы" Жайнның айуасы барлық айуалар сияқты ғаламнан тыс кеңістіктен шақырылған деп түсіндіреді. Грего мен Ольхадо мұны естігенде, егер біреу ғарыш кемесінің пилоттарының қалай ұйымдастырылғаны туралы барлық ақпаратты (яғни оның құрылымын субатомдық деңгейге дейін) қамтыса, онда ол адам ғарыш кемесін бірден "сыртқа" және "ішке" қайтаруға "күш жіберуі" мүмкін деп болжайды. Бұл Джейнге байланысты болады, өйткені басқа ешбір жаратылыстың ақыл-ойында бір нысанның толық құрылымын ұстап тұруға жеткілікті сыйымдылығы жоқ. Джейннің сынақ ұшуы есігі бар, Ендр (Джейн онымен ажырамас филотикалық байланыста; шын мәнінде, оның айуасы оның ішінде тұрады), Миро (осы себеппен) және Эла (олар сыртта болған кезде реколада вирусын жасай алуы үшін) құлыпталған қораптан тұрады. Сыртта Эла реколада вирусын жасайды, Миро өзінің дені сау денесін қайта жасайды және оған ие болады, ал Эндр санасызда балалық шағындағы ағасы мен апасының көшірмелерін жасайды.
In this novel, she silences the Lusitania Fleet by making it disappear from all ansibles. Starways Congress contracts the brightest mind on a world of geniuses, Han Fei Tzu, to discover what happened to the fleet, as previous attempts have failed. He passes the task to his daughter, Han Qing Jao. Jane has left no evidence, however, and it is precisely this lack of evidence that leads Qing Jao to conclude that some unseen force is operating and monitoring all the ansibles at once. Although she suspects that it is the work of the gods, Jane realizes that Qing Jao will eventually discover her existence. Facing defeat, Jane reveals herself to Qing Jao and her intellectually neglected servant, Si Wang Mu. After a heated discussion, Qing Jao despairs because Jane's power is vast; Jane can shut down all the ansibles, making it impossible for Qing Jao to reveal Jane's presence. However, Jane knows that she cannot continue to silence Qing Jao's message forever, since it would snowball into cutting off the entire planet of Path. Thus, Jane refuses to silence the ansible, Qing Jao sends the message, and Starways Congress plans the systematic silencing of all ansibles to kill Jane. In this book it is revealed that the Hive Queens, who were seeking a way to contact Ender during his crusade, attempted to construct a philotic 'bridge' so that they could contact him. This bridge was meant to be a connection between Ender, whose philotic web they did not understand, and a structure whose philotic web they did understand; for this baseline, they chose the Fantasy Game, since Ender was so deeply focused upon it and since its structure was sufficiently orderly. Jane was the bridge they constructed, imbuing her with the quality which all living things have, an aiúa (resembling a soul). Jane, in other words, is an intelligent being, not just a collection of software. The Hive Queen further explains that Jane's aiúa was called from a space outside of the universe, just as all aiúas are. Grego and Olhado, hearing this, hypothesize that, if someone can somehow contain all the information on how a spaceship's philotes are organized (i. e., its structure down to a subatomic level), that person could essentially "will" the spaceship Outside and In again, instantaneously (that is, without any time passing). This will be entirely dependent on Jane, since no other being possesses the ample mental capacity to hold the complete structure of an object in its mind. Jane's test flight consists of a sealed box with a door, Ender (to whom Jane is inextricably philotically linked; indeed, her aiúa resides within him), Miro (for the same reason), and Ela (so that she can create the recolada virus once they are Outside). While Outside, Ela creates the recolada virus, Miro recreates his healthy body and possesses it, and Ender unconsciously creates duplicates of his childhood brother and sister.
Ақыл-ойдың балалары
Ендр сагасының соңында Джейн өңдеу қуатының тез азайып бара жатқанын сезеді, себебі Старвейс Конгресі оның белсенді ансамбль байланыстарын бірінен соң бірін тоқтатып, оны толығымен өшіруге тырысады. Конгресс барлық әмбебап ансамбль байланыстарын тоқтатып, Джейннің "айуасын" (Джейннің барлық тірі жандардың өмірлік күшін сипаттау үшін қолданатын термині) Пекинно аналық ағаштарының филотикалық желісінде паналауға мәжбүр етеді. Сонымен қатар, Джейн бірден саяхаттау мүмкіндігі үшін де жауапкершілік тартады. Бір қарапайым ғарыш кемесі құрылыс жасалды (кейін Джейннің тасымалдаудағы жоғары дәлдігіне байланысты қажетсіз деп танылды), және саяхатшының бейнесін санасында сақтап, Джейн сол бейнені алып, оны бірден ғаламның кез келген нүктесіне жеткізе алады. Осы үлкен жетістікке Конгресс оның "бағдарламасын" тоқтату арқылы қауіп төндіреді. Ақырында, Джейнге Ендрдің айуасының бір бөлігінен жасалған, жас Валентиннің денесіне ұқсас дене беріледі. Джейннің айуасы осы денелік формадан арылып, ана ағаштардың филотикалық байланысына немесе ол туған ансамбль желісіне қайта оралуға қабілетті, осылайша жылдам саяхаттау әдісін сақтайды. Валдың денесіне ие болған Джейн, Питер мен Си Ван Мумен бірге Мироға қосымша тоймен үйленеді.
In the conclusion of the Ender Saga, Jane finds herself rapidly running out of processing power due to Starways Congress shutting down her active ansible connections one at a time in an attempt to deactivate her for good. The Congress completes the shutdown of all universal ansible connections, forcing Jane's "aiúa" (the term Jane uses to describe the entity of life which all living things have) to seek refuge amongst the Philotic Web of the Pequenino Mother Trees. Jane is also simultaneously responsible for instantaneous travel. A simple spacecraft is constructed (later deemed unnecessary due to Jane's precision in transportation), and through holding the image of the traveler in her consciousness, Jane can pick up the image and place it anywhere in the universe instantly. This advancement is threatened by Congress' attempt to deactivate her "program." In the end, Jane is given corporeal form in the body created in the form of young Valentine, made of a portion of Ender's aiúa. Jane's aiúa is capable of transcending this corporeal form and returning to the philotic link of the Mother Trees, or the reconstructed ansible network of which she was born, thus preserving the instantaneous method of travel. Jane, now in the possession of Val's body, marries Miro in a double wedding ceremony along with Peter and Si Wang Mu.
Даму
Кард "Өлілер үшін сөйлеуші" романын жазғанда, Эндермен әрекеттесетін компьютер кейіпкерге айналатынын сезбеді. Кард Джейннің кейіпкерін Эндердің ересек өмірін қалыптастыруда шешуші деп есептейді, соның нәтижесінде ол да тірідей болып өсті.
Card wasn't aware at the time of writing Speaker for the Dead that the computer that Ender interacted with would become a character. Card considers Jane's character pivotal in developing Ender's adult persona and in the process, she became a living thing as well.
Сыни қабылдау
Девид Лэнгфордтың сын мақалаларының жинағында Джейн кейіпкерінің оқиғаның "басты оқиғасына қатысы жоқ" екені айтылған. Сара Кембердің "Киберфеминизм және жасанды өмір" кітабында Джейн "Ғарыш саяхатынан" (A Space Odyssey) HAL-мен салыстырылады. Кембер HAL-ды жасанды интеллект деп сипаттағаннан өзгеше, Джейн – жасанды өмір және өзінің өмірдің мәні туралы сынды сұрақтар қоя алады.
In a collection of criticism columns, David Langford commented that Jane's character was "unnecessary to the main action" of the story. In Sarah Kember's Cyberfeminism and Artificial Life, Jane is compared to HAL from A Space Odyssey. Unlike HAL, which Kember described as artificial intelligence, Jane is artificial life and capable of asking critical questions about the nature of her existence.