Кіріспе

Григориан күнтізбесін орнатушы паптық құжат. Inter gravissimas ("Ең маңыздылардың арасында" деген мағынадағы) – папа Григорий XIII-нің 1582 жылғы 24 ақпанда жариялаған паптық бұйрығы. Латын тілінде жазылған бұл құжат Юлиан күнтізбесін реформалады. Бұл реформа өздігінен жаңа күнтізбе ретінде танылып, бүгінде көптеген елдерде қолданылатын Григориан күнтізбесі деп аталды.

Күні

Кристоф Клавскийдің Григориан күнтізбесін түсіндіретін еңбегіне енгізілген "Inter gravissimas" нұсқасында мынадай даталау ережелері бар: "Anno Incarnationis Dominicae M. D. LXXXI. Sexto Kalendas Martij, Pontificatus nostri Anno Decimo. Anno à Natiuitate Domini nostri Iesu Christi Millesimo Quingentesimo Octuagesimo secundo Indictione decima,". Бұл ережелер төрт жылды қамтиды: "Anno Incarnationis Dominicae M. D. LXXXI." (Құдайдың денеге кіру жылы 1581) – 1581 жылдың 25 наурызынан басталатын жыл. 25 наурыз – Исаның ұйықтануы, хабарлау және денеге кіруінің дәстүрлі күні. "Sexto Kalendas Martij" (Наурыздың бірінші күніне дейінгі алтыншы күн) – Римдіктер санауды кіріктіретін болған; қазіргі қолданыста 1 наурыздан бұрынғы бесінші күн, яғни 24 ақпан деп есептеледі. "Pontificatus nostri Anno Decimo" (Біздің понтификатымыздың оныншы жылы) – 1581 жылдың 13 мамырынан басталатын жыл. Григорий XIII 1572 жылдың 13 мамырында папа болып сайланды (Юлиан күнтізбесі бойынша). "Anno à Natiuitate Domini nostri Iesu Christi Millesimo Quingentesimo Octuagesimo secundo" (Құдай Иеміз Иса Мәсіхтің туған жылынан бастап 1582 жыл) – қазіргі 1 қаңтардан бастап есептегенде 1581 жылдың 25 желтоқсаны. Егер 1582 жыл 25 желтоқсанда басталса, онда ол 1582 жылдың басы деп есептеледі, бұл Исаның туған күні. "Indictione decima" (Индикция 10) – 1 қаңтардан басталатын жыл, бұл қазіргі есептеумен сәйкес келеді. Бұл жылдардың барлығы бұйрықтың 1582 жылдың 24 ақпанында, қазіргі жылдың 1 қаңтарынан бастап жасалғанын көрсетеді.

Бала асырап алу

Грегоридің реформасы шіркеудегі ең жоғалған деңгейде бекітілді, бірақ бұл бұйрық Католик шіркеуі мен Папалық мемлекеттерінен тыс жерде күшін жойды. Григорий ұсынған өзгерістердің ішінде Григорийдің билігі жоқ азаматтық күнтізбеге енгізілетін өзгерістер де болды (Папалық мемлекеттерінен басқа). Бұйрықтың мәтіні дін қызметкерлері мен "шіркеулерге жетекшілік ететіндерге" нұсқау беру арқылы мұны мойындады: алайда, мәтін азаматтық билік органдарына ("патшалар, князьдер және республикалар") жүгінген кезде, жаңа күнтізбе өзгерістерін "сұрайды", "өтінеді" және "ұсынады". Осы өзгерістердің заңды күшіне енуі үшін әр елдің азаматтық билігінің келісімі қажет болды. Inter gravissimas бұйрығы Еуропаның ірі католик елдері тарапынан дереу қабылданды, бірақ протестант елдері оны 18 ғасырға дейін қабылдаудан бас тартты, ал Шығыс Еуропа елдері оны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немесе одан кейін ғана қабылдады (соңғы қабылдаған Еуропа елі – 1923 жылы Грекия). Көптеген Шығыс православие шіркеулері мен Шығыс православиелік шіркеулері оны қабылдаған жоқ және өз шіркеулік жылдарын Юлиан күнтізбесі бойынша есептеуді жалғастыруда, тіпті олардың елдері азаматтық мақсаттар үшін Григориан күнтізбесін қолданса да.