Кіріспе
Аувернь-Рона-Альп аймағындағы департамент, Франция. Альер (/UK/'/æ//l//i//eɪ/ ALeeay, /US//æ//l/'/j//eɪ//, //ɑː//l/'/j//eɪ/ a(h)lYAY, alje;) – Аувернь-Рона-Альп аймағындағы департамент. Батысында Шер, солтүстігінде Ниевр, шығысында Сона және Луара, оңтүстігінде Пю-де-Дом, оңтүстік-батысында Крез департаменттерімен шектеседі. Альер өзенінің атымен аталған, 2021 жылы халқы 334 872 адамды құрады. Моулен – префектура, Монлюсон және Виши – субпрефектуралар. INSEE коды және пошта индексі – 03. 2018 жылға дейін департамент тұрғындарының ресми аты болмаған. 2018 жылдан бастап департамент тұрғындары француз тілінде ресми түрде Бурбонне деп аталады, бұл Бурбон провинциясының тарихи атына сілтеме. Осыған дейін бейресми түрде Элаверинс термині қолданылып келген.
the French department
Allier (/UK/'/æ//l//i//eɪ/ ALeeay, /US//æ//l/'/j//eɪ//, //ɑː//l/'/j//eɪ/ a(h)lYAY, alje; ) is a department in the Auvergne Rhône Alpes region that borders Cher to the west, Nièvre to the north, Saône et Loire and Loire to the east, Puy de Dôme to the south, and Creuse to the south west. Named after the river Allier, it had a population of 334,872 in 2021. Moulins is the prefecture; Montluçon and Vichy are the subprefectures. Its INSEE and post code is 03. Before 2018, the inhabitants of the department did not have a demonym. The inhabitants of the department have officially been known in French as Bourbonnais since 2018, a reference to the historic province of Bourbonnais. Until then, the unofficial term Elavérins had been used.
География
Аллиер департаменті бұрынғы Бурбонне герцогтігінің көбін құрайды. Ол Аувернь-Рона-Альп аймағының құрамына кіреді.
Тарих
Аллиердің тарихы Бурбон герцогтігімен (Бурбонне) тығыз байланысты, оның дерлік барлық аумағын бөліседі. Альье – француз революциясы кезінде 1790 жылдың 4 наурызында құрылған 83 департаменттің бірі. Ол бұрынғы Овернь және Бурбонне провинцияларының бөліктерінен құрылды. 1940 жылы маршал Филипп Петеннің үкіметі Виши қаласын астанасы ретінде таңдады. Виши сол жылы департаменттің екінші субпрефектурасы болды, себебі департамент енді Францияның оккупацияланған және (кем дегенде бастапқыда) бос аймақтары арасындағы демаркация сызығымен бөлініп қалды.
Префектурасы
Валери Хатш 2022 жылдың 28 наурызынан бері Алье департаментінің префекті болып табылады. Жан-Люк Маркс, Лот департаментінің префекті, 2011 жылдың 1 маусымында Алье департаментінің префекті болып тағайындалды, ол 2011 жылдың 25 мамырында Сена және Марна департаменттерінің префекті болып тағайындалған Пьер Монзаниді алмастырды. Монзани 2009 жылдың 14 қаңтарынан бастап Алье департаментінің префекті болды. 1958 жылдың 12 мамырында Виллерупт (Мёрт және Мозель) қаласында туған ол тарих пәнінен мемлекеттік қызметкерлердің агрогациясын және тарих және мәдениет бойынша DEA дәрежесін иеленеді. Бұрын École Normale Supérieure (Saint Cloud) және École nationale d'administration (ENA) студенті болған, ол 2006 жылдың тамызынан бері INHES (Жоғары қауіпсіздік зерттеулерінің ұлттық институты) директоры қызметін атқарып келеді.
Экономика
Ең көп өкілдік етілген салалар – тамақ өнеркәсібі, ағаш және жиһаз, химия, құю және металл өңдеу, резеңке, машиналар мен электр жабдықтары, автокөлік, қару-жарақ, тоқыма, құрылыс және шипажайлар. INSEE жүргізген зерттеулерге сәйкес, ауыл шаруашылығы облыстық ішкі жалпы өнімнің шамамен 7-8% құрайды.
Гастрономия және шарап өсіру
Картопты паштет Альйе және көршілес Лимузен аймағының ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Аллиер өзені – Оңтүстік Еуропадағы тұщы суда мекендейтін шырыш (Thymallus thymallus), француз тілінде "ombre des rivières" деп аталатын балықтың табиғи ортада кездесетін сирек жерлерінің бірі. Бұл балық француз гастрономиясында нәзік құрылымы үшін жоғары бағаланады және оны жеңіл шараппен бірге тамаш ету ұсынылады. Pompe aux grattons немесе brioche aux griaudes, яғни жармамен қосылған бриошь сияқты нан, Бурбоннаның арнайы тағамы. Сент-Пурсайн AOC шарабы Альйеде өндіріледі, ал Тронсаи орманнан алынған емен шарап шелектерін жасау үшін ең бағалы материалдардың бірі саналады.
Екінші үйлер
2020 жылы департаменттегі екінші үйлердің үлесі 7,2% құрады. Төмендегі кестеде Альедегі екінші үйлері бар және жалпы тұрғын үй қорының 10% асып түсетін негізгі коммуналар көрсетілген. Департамент көптеген шетелдіктерді – ағылшындарды, бельгиялықтарды, швейцариялықтарды және голландтарды тартты, олар көптеген екінші үйлер сатып алды. Осының салдарынан көптеген коммуналар "еуропалыққа" айналды, мысалы, Пузи-Месангиде бүгінде көптеген ағылшын және швейцариялық тұрғындары бар. +2019 жылғы мәлімет бойынша, халқы 1000-нан асатын және екінші үйлердің үлесі 10% астам коммуналар: Қалалар Муниципалдық халқы Екінші үйлердің үлесі Néris les Bains 30,3% Cérilly 16,4% Ébreuil 14,5% Bourbon l'Archambault 13,5% Buxières les Mines 13,5% Le Mayet de Montagne 10,0%