Кіріспе

Италиялық композитор Франческа Каччини (franˈtʃeska katˈtʃiːni; 18 қыркүйек 1587 – 1641 мен 1645 жылдар аралығында, көбінесе; немесе ол қайтадан үйленген болуы мүмкін.) – ерте Барокко дәуірінің итальян композиторы, әнші, лютняшы, ақын және музыка оқытушысы. Ол флоренциялықтар берген «La Cecchina» (ла tʃekˈkiːna) деген лақап атымен де белгілі, бұл «Франческа» есімінің кішітелімі болуы мүмкін. Ол Джулио Каччинидің қызы еді. Оның сақталған жалғыз сахналық туындысы – «La liberazione di Ruggiero» әйел композитор жазған ең алғашқы опера деп есептеледі. Әйел композитор ретінде ол өзінің әйел демеушісінің мәдени және саяси бағдарламаларын нығайтуға және оның мүмкіндіктерін кеңейтуге үлес қосты.

Ерте өмір

Каччини Флоренцияда дүниеге келді және әкесінен алған музыкалық білімнен бөлек, гуманитарлық білім алды (латын, грек тілінің негіздері, сондай-ақ қазіргі заманғы тілдер мен әдебиет, математика). Лилиана Панелланың сөзінше, Франческаның әншілік қызметінің алғашқы нақты куәлігі, оның қарындасы Сетимиямен бірге, Медичи сарайында 1602 жылы тіркелген: Чезаре Тинги өз күнделігінде 1602 жылдың 3 сәуірінде Пизадағы Святого Николая шіркеуінде, сарай жыл сайын Ұлы Жолаға (ораза) кезінде көшіп келгенін жазған. Онда «Джулио Романо [Джулио Каччини], әйелімен (екінші әйелі, Маргарита) және екі қызы ән айтқан» деп көрсетілген. Жастық шағында Каччини ата-анасымен, жартылай ағасы Помпеомен, қарындасы Сетимиямен және, мүмкін, басқа да аты-жөні белгісіз Каччини шәкірттерімен бірге замандастары «Джулио Романоның әйелдері» деп атаған ансамбльде өнер көрсеткен. Сарайға қызметке орналасқаннан кейін, ол Сетимияның үйленуіне және Мантуяға көшіп кетуіне дейін отбасылық ансамбльмен өнер көрсетуді жалғастырды. Каччини 1627 жылдың басына дейін Медичи сарайында мұғалім, камералық әнші, репетитор және камералық және сахналық музыканың композиторы ретінде қызмет етті. 1614 жылы ол сарайдағы ең көп жалақы алатын музыкант болды, себебі оның музыкалық шеберлігі Тоскананың де-факто регенті, Лоррейннің Ұлы герцогинясы Кристинаның әйелдердің қадір-қасиеті туралы ұсынып отырған идеясын толыққанды бейнеледі. 1623 жылы ол 240 скуди тапқан.

Кейінгі өмірі

1626 жылы желтоқсанда Каччинидің бірінші күйеуі (Джованни Баттиста Синьорини, онымен 1622 жылы Маргарита атты қызы дүниеге келді) қайтыс болғаннан кейін, ол 1627 жылы қазанда тағы да үйленуге асықты, бұл жолы Луккадағы музыканы сүйетін дворян Томасо Раффаеллимен. Оның заңды аты Франческа де Джулио Каччини болып қала берді, бірақ 1627-1634 жылдар аралығындағы өміріне қатысты мәліметтерді табуға тек Франческа Раффаелли деген атты қолданатын құжаттар ғана мүмкіндік берді. Ол Раффаеллидің Луккадағы үйлерінде тұрды, көрінеу, ұл (сондай-ақ 1628 жылы Томмазо) туды және 1630 жылы қайтыс болғанға дейін Луккадағы Бонвиси отбасымен музыкалық байланыста болды. Дворян әйелі болғандықтан ол кем дегенде бір рет өнер көрсетуден бас тартты (1628 жылы Пармада), бірақ күйеуі қайтыс болғаннан кейін Каччини дереу Медичи сарайына қызмет етуге оралуға тырысты. 1630-33 жылдардағы оба эпидемиялары оның оралуын кешіктірді, бірақ 1634 жылға қарай Каччини Флоренцияға екі баласымен қайтып келді, ол өзінің қызы Маргаритаға ғана емес, сонымен қатар Ла Крочетта монастырында тұратын немесе жиі келетін Медичи ханшайымдарына музыка сабақтарын берді, сондай-ақ әйелдер сарайы үшін камералық музыка мен шағын қойылымдар шығарды және орындады. Каччини 1641 жылдың 8 мамырында Медичилерге қызмет етуді тоқтатты және тарихтан жоғалып кетті.

Кәсіби мансап

Каччини шапшаң және өнімді композитор болған деп саналады, ол өзінің сарайдағы әріптестері Жакопо Пери мен Марко да Гальяномен бірдей өнімділікке ие болған. Оның музыкасының өте аз бөлігі сақталған. Оның көптеген сахналық музыкасы ақын Микеланджело Буонарроти кішінің (суретшінің шөбересі) комедияларында орындау үшін жазылған, мысалы, "Ла Танция" (1613), "Il passatempo" (1614) және "La fiera" (1619). 1618 жылы ол отыз алты жеке ән мен сопрано/бас дуэттерінен тұратын жинақ жариялады ("Il primo libro delle musiche").

1625 жылдың қысында Каччини 75 минуттық "комедиялық балет" – "Алцина аралынан Руджиероның босатылуы" үшін барлық музыканы жазды, ол Польшаның тәж шаһзадасы Владислав Сигизмунд (кейіннен Владислав IV) құрметіне орындалды. Алғашқы операның клишелік көріністері мен мақтанғақ кейіпкерлердің әзіл-қалжыңға толы пародилерін, сонымен бірге күтпеген эмоционалдық қарқынды сәттермен үйлестіре отырып, партитура Каччинидің өзінің заманындағы музыкалық-театрлық құралдардың барлық спектрін меңгергенін және ірі ауқымды музыкалық дизайнға бейім екенін көрсетеді. "La liberazione" патшаға қатты ұнады, сондықтан ол оны 1628 жылы Варшавада орындатты. Бұл сондай-ақ әйел жазған алғашқы опера деп есептеледі. Дегенмен, Каччинидің қоса берілген өлеңдердің ешқайсысын жазғанына дәлел жоқ, олардың орнына оның замандастары Микеланджело Буонарроти, Андреа Сальвадори және Франческо Гуальтеротти жазған.

Композициялық стилі

Каччинидің музыкалық және композициялық стилі Монтеверди мен Жакопо Перидікімен салыстырылады. Ол Ренессанс кезеңі аяқталғаннан кейін музыка жазуды бастады және барокко музыкасы стилін дамытуда маңызды рөл атқарды. Ол өте инновациялық музыкалық ортада шығармалар жазды. Көптеген әндеріне өзі автор болды, ал олардың мәтіні көбінесе комедиялық сипатта болар еді. Каччинидің "Primo libro" еңбегінде өзіне-өзі сипаттама беруге қабілеті байқалады. Бұл оның осы жинақтағы көптеген әндерінің атаулары бір-біріне жауап беруге ұқсайтындықтан осылай. Мысалы, "Che fai?" әні, "Не істеп тұрсың?" деген мағынаны білдіреді, ал одан кейін "Ardo" әні келеді, оның мағынасы "Мен жанамын". Әндер орындау үшін қажетті тыныс-демік бақылауы, қолдар мен дауыстың үйлесімділігі және вокалдық диапазон жағынан да жетілген. Каччини осы әндерде романскаларды ерекше және бұрынғыдан өзгеше тәсілмен қолданады.