Кіріспе

Италиялық опера композиторы (1797–1848)

Доменико Гаэтано Мария Донизети (29 қараша 1797 – 8 сәуір 1848) – итальян композиторы, шамамен 70 операсымен танымал. Джоахино Россини мен Винченцо Беллинимен бірге ол XIX ғасырдың бірінші жартысында белканто опера стилінің жетекші композиторы болды және Джузеппе Верди сияқты басқа композиторларға ықпал еткен болуы мүмкін. Донизети Ломбардиядағы Бергамо қаласында дүниеге келген. Оның жас кезінде Саймон Майр оны өзі құрған мектепке толық стипендиямен қабылдады. Ол онда жан-жақты музыкалық білім алды. Майр Донизетиге Болонья академиясына орын алуға көмектесті, онда 19 жасында ол өзінің алғашқы бір актілі операсын – «Il Pigmalione» комедиясын жазды, ол мүмкін, өмірінде ешқашан қойылмаған. 1822 жылы Неапольдегі Театро ди Сан-Карлоның импресариосы Доменико Барбахадан композитордың тоғызыншы операсынан кейін ұсыныс келіп, ол Неапольге көшіп, 1844 жылғы қаңтарда «Caterina Cornaro» қойылымына дейін сонда тұрды. Барлығы Неапольде Донизетидің 51 операсы қойылды. Оның алғашқы маңызды табысы 1822 жылы Римде көрсетілген «Zoraida di Granata» операсы болды. 1830 жылы «Anna Bolena» алғаш рет орындалғанда, Донизети итальяндық және халықаралық опера сахнасына үлкен әсер етті, сәттіліктің тепе-теңдігін негізінен комедиялық опералардан ауыстырды және билікті жас баланың таланты оны мектепте қалдыруға лайық екеніне көндіре алды. Ол 1815 жылға дейін тоғыз жыл сонда оқыды. Алайда, Донизети зерттеушісі Уильям Эшбрук атап өткендей, 1809 жылы оның дауысы өзгергендіктен мектепті тастауға мәжбүр болу қаупі туды. 1810 жылы ол жергілікті сурет мектебі – Каррара академиясына түсуге өтініш білдірді, бірақ сабақтарға қатысқан-қатыспағаны белгісіз. 1811 жылы Майр тағы да араласты. «Пастиччо фарса» үшін либретто мен музыка жазған Майр оқу жылының соңғы концерті ретінде бес жас студентті, олардың ішінде өзінің жас шәкірті Донизетиді «кішкентай композитор» рөлінде таңдады. Эшбруктың айтуынша, бұл «Майрдың Донизетиге музыкалық оқуын жалғастыруға рұқсат беру туралы талабынан басқа емес еді». Бұл туынды 1811 жылғы 13 қыркүйекте орындалды және онда композитор кейіпкері былай деді: "Кішкентай композитордың" мақтанышына жауап ретінде, пьесадағы басқа төрт кейіпкердің сынауына "композитор" драмада былай деп жауап берді:

Донизетті Неаполге көшіп барады

19 ақпаннан кейін көп ұзамай Донизетти Римнен Неапольге кетті, өмірінің көп бөлігін сонда өткізді. Ол Майрдан ұсыныс хат сұраған болуы мүмкін, бірақ оның даңқы одан бұрын жеткен еді, 28-і күні Giornale del Regno delle Due Sicilie газетінде Teatro Nuovo театрының жазғы маусымында Донизетти операсы қойылатыны жарияланды, композитор былай деп сипатталды:

Осы жұмыстың жаңалығы көрнекті интендант Доменико Барбаджаға үлкен әсер етті, ол Сан-Карло театрының және қаланың басқа да патшалық театрларының, мысалы, кіші Театро Нуово мен Театро дель Фондо театрларының басшысы еді. Наурыз айының соңында Донизеттіге жаңа опералар жазу ғана емес, сонымен қатар басқа композиторлардың, олардың туындылары басқа жерлерде қойылған жаңа қойылымдарын дайындауға жауапкершілік жүктелетін келісімшарт ұсынылды. 12 мамырда "Нуово" театрында алғашқы жаңа опера – "La zingara" қойылымы "құштарлықпен қарсы алынды", – деп мәлімдейді ғалым Герберт Вайнсток. Алты аптадан кейін, 29 маусымда көрсетілген екінші жаңа туынды – бір актілік фарс, "La lettera anonima" болды. Ашбруктың пікірлері, 1 шілдедегі Giornali газетінің сыншысының пікірлерін бекіте отырып, Донизеттидің қалыптасып келе жатқан музыкалық стилінің маңызды ерекшелігін көрсетеді: [оның] "операның драмалық мәніне, музыкалық формулаларды механикалық түрде өңдеуден гөрі, көбірек қызығушылығы тіпті осы ерте кезеңде де болған және белсенді болды".

1822 жылдың шілде айының соңынан 1824 жылдың ақпанына дейін: Милан мен Римде қызмет ету

3 тамызда Киара және Серафина, яғни «I пирати» операсы үшін Доницетти либреттошы Феличе Романимен келісімшарт жасасты, бірақ Романи тым көп міндеттемелер алғандықтан 3 қазанға дейін ештеңе дайындамады. Премьераға үш апта қалғанда, актерлердің кешігуі мен ауруларына байланысты қойылым жақсы пікір алмады, алайда 12 рет сахналанды. Солтүстікке Рим арқылы қайтып келген Доницетти Аргентина театрымен «Зораида» операсының қойылымы туралы келісімшартқа қол қойды, онда либреттоны Ферретти қайта жазуы тиіс болды, себебі Доницетти түпнұсқа неаполитандық либреттошы Андреа Леоне Тоттоланың еңбегін жоғары бағаламады: ол оны «қатты қарық» деп атады. Қайта жазудан басқа, ол Римдегі Театро Валле үшін тағы бір жаңа опера жазуға міндеттенді, оның либреттосын да Ферретти жазуы керек еді. Ақырында, наурыздың соңында Доницетти Неапольге оралды. 1823 жылдың көктем айларында Сан-Карло үшін кантата, опера-серия және Нуово үшін опера-буффамен айналысқан Доницетти Рим үшін қайта жазылған «Зораида» операсымен де жұмыс істеуге тиіс болды. Алайда, 2 шілдеде Сан-Карлода «Альфредо-иль-гранде» операсының премьерасы үшін жазылған музыка Giornali газетінде «La zingara операсының композиторын тану мүмкін емес» деп сипатталды. Ол тек бір рет қойылды, ал қыркүйек айында Театро дель Фондода қойылған оның екі актілік фарсасы «Il fortunato inganno» үш рет сахналанды. Қазан айында және жылдың қалған бөлігінде ол Римге оралды, онда «Зораида» операсына бес жаңа бөлім қосты, ол 1824 жылдың 7 қаңтарында Аргентина театрында қойылды. Дегенмен, бұл нұсқасы түпнұсқасына қарағанда сәл нашар болды. Римдегі Театро Валле үшін жазылған екінші операның либреттосын да Ферретти жазды, ол содан бері оның ең жақсы туындыларының бірі саналады. Бұл опера – «L'ajo nell'imbarazzo» (Тұтқыр ұятта), оның премьерасы 1824 жылдың 4 ақпанында өтті және «жабайы құлшыныспен қарсы алынды [және] осы операмен Доницетти алғашқы, шынымен ұзаққа созылған табысына қол жеткізді». Алитт жақсы либретто болғанда «Доницетти ешқашан драмалық мазмұнынан айырылмағанын» атап өтті және ол «Доницетти сахнада ненің сәтті болатынын өз либреттошыларына қарағанда жақсырақ сезінетін» деп қосты. 1824 жылдың шілдесінде «Нуово» театрында жеті рет қойылған «Эмилия ди Ливерпуль» операсы. Бірнеше айдан кейін Giornali газетіндегі сыншылар семисерия жанрының кемшіліктеріне назар аударды, алайда Доницеттидің «Эмилия» үшін жазған музыкасын «әдемі» деп сипаттады. Композитордың Неапольдегі қызметі шектелді, өйткені 1825 жыл Римде қасиетті жыл болды, ал Фердинанд I-нің Неапольде қайтыс болуы екі қалада да опера қойылымдарының тоқтауына себеп болды. Алайда, ол 1825/26 маусымда Палермодағы Teatro Carolino-да бір жылдық жұмысқа орналасты, онда ол музыкалық директор болды (сонымен қатар Палермо консерваториясында сабақ берді). Ол жерде ол 1824 жылғы «L'ajo nell'imbarazzo» операсын, сондай-ақ «Alahor in Granata» операсын сахналады. Бірақ жалпы алғанда, оның Палермодағы тәжірибесі жағымды болған жоқ, негізінен театрдың нашар басқарылуы, әншілердің үнемі ауырып қалуы немесе олардың уақытында келмеуі себеп болды. Бұл мәселелер «Алахор» операсының премьерасын 1827 жылдың қаңтарына дейін кешіктірді, содан кейін ол ақпан айында Неапольге оралды, бірақ жаздың ортасына дейін нақты міндеттемелері болмады. Сол жазда Театро Нуово «Лажо нель'имбараццоның» бейімделген нұсқасы «Дон Грегорио» ретінде табысты көрсетілді. Бір айдан кейін, бір актілік мелодрама немесе опера «Эльвида», екі Сицилияның королевасы Марияның туған күніне арналған пьеса, онда тенор Джованни Баттиста Рубини үшін гүлденген музыка бар еді; бірақ ол үш рет ғана қойылды. Жазушы Джон Стюарт Аллитт 1827/28 жылдары Доницеттидің кәсіби және жеке өміріндегі үш маңызды элемент біріккенін атап өтті: Біріншіден, ол либреттошы Доменико Джиллардонимен кездесіп, жұмыс істей бастады. Ол 1827 жылы «Отто Месси И Деу Ореден» бастап, 1833 жылға дейін он бір либретто жазды. Гилардони композитормен сахнада ненің жұмыс істейтінін жақсы түсінген. Екіншіден, Неапольдің импресариосы Барбаджа оны келесі үш жыл ішінде он екі жаңа опера жазуға шақырды, осылайша жас композитордың өсіп келе жатқан драмалық шеберлігін растады.

1830-1838: халықаралық атақ

1830 жылы Доницетти өзінің ең танымал және алғашқы халықаралық табысына «Анна Болена» операсымен қол жеткізді. Опера Миландағы Каркано театрында 26 желтоқсан 1830 жылы Джудитта Пастаның бас рөлде орындауымен қойылды. Сондай-ақ, танымал тенор Джованни Баттиста Рубини Перси рөлінде өнер көрсетті. Осы операсының арқасында Доницетти бірден Еуропа құрлығында кеңінен танымал болды. 1830-1834 жылдар аралығында «Италия түбегінің барлық аймақтарында» қойылымдар өтті, ал 1840 жылдарға дейін Еуропаның астаналарында опера қайта жаңғыртылып, 1881 жылға дейін сахналанды. Лондон бұл операны алғаш көрген еуропалық астана болды, ол 1831 жылғы 8 шілдеде Король театрында қойылды. Доницеттидің қай опералық формасы үлкен жетістікке жететіні туралы сұрақ туғанда, 1828 жылғы «Джанни ди Калай» операсы «Анна Боленадан» кейін Римде көрсетілді. «Gazzetta privilegiata di Milano» газеті екі опералық форманың арақатынасын сипаттап, «трагедиялық және комедиялық екі түрде, біріншісі екіншісінен айқын басымдық танытады» деген қорытынды жасады. Бұл опера Доницеттидің ең танымал туындысы болды, ол белканто дәстүрінің биік белесіне жетіп, Беллинидің «Норма» операсымен тең мәртебеге ие болды. Бұл трагедиялық драма Доницеттидің опера композиторы ретіндегі беделін арттырған бірнеше факторлардың нәтижесінде пайда болды: Джоахино Россини жақында зейнеткерлікке шыққан, ал Винченцо Беллини «Лючия» операсының премьерасына аз уақыт қалғанда қайтыс болды, соның салдарынан Доницетти «Италия операсының жалғыз билеуші генийі» атанды. Доницетти композитор ретінде үлкен атаққа ие болу үшін жағдайлар қалыптасқан ғана емес, сонымен қатар Еуропа құрлығында Шотландияның тарихы мен мәдениетіне қызығушылық артқан. Оның қатыгез соғыстары мен жанжалдарының романтикасы, сондай-ақ фольклоры мен мифологиясы 19 ғасырдың оқырмандары мен көрермендерін қызықтырды, ал Доницетти нағыз үлкен опера жазуға алғашқы итальяндық композитор болып табылды.

18381840: Донизетти Неапольді Парижге тастап кетеді

1838 жылдың қазан айында Доницетти Парижге көшіп, Неаполь королі Полиуто операсын қасиетті тақырыбы сахнаға қоюға жарамсыз деп есептеп тыйым салғаннан кейін, Сан-Карло театрымен ешқашан іс байласпауға уәде берді. Парижде ол Полиуто операсын Операға ұсынды, оның негізінде Эжен Скриб жаңа, кеңейтілген, төрт актілік француз тіліндегі либретто жазды, опера "Les Martyrs" деп аталды. 1840 жылдың сәуір айында қойылған бұл опера француз дәстүріндегі оның алғашқы гран-операсы болды және үлкен сәттікке ие болды. 1840 жылдың маусымында Парижді тастап кетпес бұрын, ол "Люция ди Ламмермур" операсының "Люси де Ламмермур" деп француз тіліне аударылуын бақылап, сонымен қатар француз либреттосы үшін жазылған алғашқы операсы – "La fille du régiment" операсын жазуға үлкерді. Бұл да сәтті болды.

1840-1843: Париж, Милан, Вена және Неаполь арасында әрдайым жүріп-тұру

1840 жылғы маусымда Парижден кеткеннен кейін Доницетти он жаңа опера жазуға тиіс болды, бірақ олардың бәрі оның өмірінде сахналанбады. 1840 жылдың тамызында Миланға келгенге дейін ол Швейцарияға, содан кейін туған қаласы Бергамоға барып, ақырында Миланға жетіп, «Регимент қызы» операсының итальян тіліндегі нұсқасын дайындады. Ол Парижге оралғаннан кейін, 1839 жылы ешқашан қойылмаған либреттоны бейімдеу үшін Парижге қайта оралды. Содан кейін ол Рождествоға Миланға оралды, бірақ дереу қайтып келді және 1841 жылдың ақпан айының соңында «Рита, или Екі ер және бір әйел» атты жаңа операны дайындады. Алайда, ол 1860 жылға дейін сахналанбады. Доницетти тағы да Миланға оралды, онда ол қонақжайлы Джузеппина Аппиано Стринджелимен бірге болды. Миланды тастағысы келмесе де, Мишель Аккурси (композитор онымен 1843 жылы Парижде кездесетін болды) оны Парижге оралуға ынталандырды, ол Ла Скалада Мария Падилланың желтоқсан айындағы қойылымын бақылады және 1842 жылдың наурыз айында Венаға саяхатқа дайындалу үшін «Линда ди Шамуникс» операсын жазуды бастады. Осы уақыт ішінде және Венаға кетер алдында, ол 1842 жылдың наурыз айында Болоньяда Россинидің «Stabat Mater» операсының премьерасын дирижерлеуге көндірілді. Оның достары – оның ішінде қайын інісі Антонио Васселли (Тото деп аталған) – оны Венадағы қызметке емес, Болоньяда академиялық лауазымға орналасуға үнемі көндіруге тырысты, себебі бұл композиторға жұмыс істеу және оқыту үшін база бола алатын еді және қалалар арасында үнемі саяхаттаудың қажеттігі болмас еді. Бірақ Васселлиге жазған хатында ол бұл ұсынысты қатаң түрде қабылдамады. Доницетти Болоньяға «Stabat Mater» үшін барғанда, Россини үшінші қойылымға қатысты. Екі адам – Болонья консерваториясының бұрынғы студенттері – алғаш рет кездесті, және Россини Доницеттиді «мен қалағандай «Stabat Mater» операмды дирижерлей алатын Италиядағы жалғыз маэстро» деп мәлімдеді. 1842 жылдың көктемінде Россинидің ұсыным хатымен Венаға келген Доницетти «Линда ди Шамуникс» операсының репетицияларына қатысты, ол мамыр айында премьера болып, үлкен жетістікке ие болды. Сонымен қатар, ол патша сарайының капелласына капельмейстер болып тағайындалды, бұл лауазымды бұрын Моцарт та атқарған. Ол 1842 жылдың 1 шілдесінде Италияның көктемгі маусымынан кейін Венадан шығып, Миланға, Бергамоға (қазір қартайған Майрды көру үшін, бірақ оның денсаулығының нашарлауы айқын көріне бастады), содан кейін 1838 жылдан бері көрмеген қалаға, тамыз айында Неапольге барды. Сан-Карломен жасалған келісім-шарт әлі шешілмеген еді. Сондай-ақ, ол Неапольдегі үйін сатуға ниеттенген, бірақ оны жүзеге асыра алмады, себебі 1837 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін оның көңіліндегі қайғы осындай күшті болды. Алайда, 6 қыркүйекте ол Генуяға қайтып бара жатқанда, Парижде үш айға жоспарланған болу үшін, содан кейін тағы да Венаға баратын болды. Ол Мария Падилла мен Линда ди Шамуникс операларын аударуға кірісетінін және «Құдай біледі, тағы не істеймін» деп жазды. Неапольде болған кезінде оның денсаулығы нашарлап, бірнеше күн бойы төсекте жатты. 1842 жылдың қыркүйек айының соңында Парижге қайта оралған ол екі итальян операсын қайта қарастырды және ол Théâtre Italien-нің жаңадан тағайындалған директоры Жюль Жанненнен сол үй үшін жаңа опера құрастыру туралы ұсыныс алды. Жанненнің идеясы жаңа опера буффа болуы керек және Джулия Гризи, Антонио Тамбурини және Луиджи Лаблаше сияқты ірі әншілердің талантына сай болуы керек еді.

18431845: Парижден Венаға Италияға; Парижге соңғы оралу

1843 жылға қарай Донизеттиде сифилис және екіұштық тәртіптік бұзылудың белгілері байқалды: "ішкі жан күйреген, мұңды және жазылмас дертке шалдыққан еді", - дейді Аллит. Эшбрук 1842 жылдың соңында және 1843 жыл бойы Донизеттіні мазалаған жұмысқа деген құштарлық "оның өзінде не дұрыс емес екенін түсінгенін және әлі мүмкіндігі барда мүмкіндігінше көп шығарма жазуға тырысқанын көрсетеді" деп атап өтеді. Бірақ хаттың мәтінінде ол 1843 жылы қандай мақсаттарға жете алғанын баяндайды: Венада француз драмасы; Неапольде жоспарланған Ruy Blas [бірақ ол жазылмады]; Парижде Opéra Comique үшін "фламанд сюжеті", ал Опера үшін "мен бес актіде португал сюжетін пайдаланамын" (бұл Dom Sébastien, Roi de Portugal болуға тиіс еді, ал шындығында 13 қарашада қойылды). Соңында ол "алдымен мен "Шейіттер" операсын қайта қоямын, ол провинцияларда қызу пікірталас тудырды" деп қосады.

Венадағы жұмыс

Донизеттидің Венадағы міндеттеріне мамыр айында басталған Театр ам Карнтнертордағы жыл сайынғы итальяндық маусымды қадағалау кірді. Вердидің «Набукко» (Донизетти оны 1842 жылдың наурыз айында Миландағы премьерасында көріп, әсерленген) сол маусымның бір бөлігі ретінде қойылды. Алайда, оның басты мақсаты Мария ди Роханның оркестрлеуін аяқтау болды, ол 13 ақпанға дейін маусымда жоспарланған қойылымдарға дайын болды. Маусым Линда ди Шамуникстің өте табысты қайта қойылымымен басталды. Содан кейін «Набукко» келіп, Венада Верди операсының алғашқы қойылымы болды. Маусымға «Севильялық шаштараз» операсымен қатар «Дон Паскуале» де кірді. Соңында, Мария ди Рохан 5 маусымда көрсетілді. Римдегі Антонио Васселлиге жазған хатында осы операға реакцияны баяндап, ол күмәндік тудыруға тырысты, былай деп жазды: «Мен сізге ең қайғылы жаңалықты жеткізуге тиіспін, кеше кешке мен Мария ди Роханды қойдым [және ол әншілердің есімдерін атады]. Олардың барлық таланты мені «[көп нүкте, кеңістік] – қол соғу теңізінен» құтқаруға жеткіліксіз болды. Барлығы жақсы өтті. Барлығы.» Бұл оның ең ұзақ операсы және ең көп уақытын жұмсаған операсы. Операда Дом Себастьеннің репетициясы жүріп, алғашқы қойылым 13 қарашаға жоспарланғанда, композитор сонымен қатар Мария ди Роханды келесі күні, 14 қарашада Théâtre Italien үшін дайындау үстінде жұмыс істеді. Екі опера да сәтті аяқталды, бірақ автор Герберт Вайнсток: «Ескі опера көрермендер мен сыншылардың назарында бірден, күмәндісіз сәтті болды», - деп мәлімдеді. Дегенмен, Мария ди Рохан барлығы 33 рет қойылды, ал Дом Себастьен 1845 жылға дейін репертуарда қалды, жалпы 32 қойылым көрсетілді.

1844 жылы Венада

1843 жылғы 30 желтоқсанда Донизети ауруына байланысты 20-сына дейін кетуді кешіктіріп, Венаға оралды. Эшбрук сол қалада оның беделін айтады, "достары оның физикалық жағдайында алаңдатарлық өзгерістерді байқады", сондай-ақ оның назар аудару қабілеті және тік тұру мүмкіндігі жиі шектелген еді. Келесі жылға арналған жаңа туынды үшін Операның Леон Пиллемен жасасқан келісіміне қарамастан, ол ешнәрсеге лайықты деп таппады және бірден Пиллеге өзінің орнын басқа композиторға беруді ұсынды. Егер Джакомо Мейербер осы күзде "Пайғамбарды" сахналауға рұқсат берсе, оны үлкен жұмыстың жазылуынан босатуға бола ма екенін күтіп, ол мамыр айында Түркиядан келген ағасын күтті және сол жазда Италияға бірге саяхаттау мүмкіндігіне үміттенеді. Ақырында, Операға берген уәдесін 1845 жылғы қарашаға дейін кейінге жылдыруға келісілді. Вена сотының алдындағы міндеттерін орындағаннан кейін, ол айдың қалған бөлігінде Неапольде 12 қаңтарда өткен "Катерина Корнаро" премьерасының нәтижесін күтті. 31 желтоқсан (немесе 1 қаңтар) күні ол шындықты білді: бұл сәтсіздікке ұшырады. Жағдайды нашарлатқан нәрсе – бұл шығарманың Донизетиге тиесілі емес деген қауесеттер болды, бірақ Гидо Завадинидің баяндамасы бойынша, сәтсіздікке бірнеше фактор себеп болған болуы мүмкін, соның ішінде әншілердің маэстроның қатысуы болмағандықтан дұрыс тонды табудағы қиындықтары және либреттоның ауыр цензураға ұшырауы. Алайда, операның сәтсіздігіне негізгі себеп маэстроның болмауы болды, өйткені ол сахналық қойылымды бақылап, басқара алмады, бұл әдетте Донизетидің күшті жақтарының бірі еді. Венадағы итальяндық маусымға Беллинидің "Норма" операсы, сондай-ақ "Линда ди Шамуникс" және "Дон Паскуале" операларының қайта қойылымдары кірді, сонымен қатар Вердидің "Эрнани" операсының тұңғыш қойылымы да осы маусымда болды. Донизети "Casa Ricordi" баспасынан Джакомо Педрониға операның қойылымын қадағалауға уәде берді, ол 30 мамырда Донизетидің дирижерлігімен өтті. Нәтижесінде Джузеппе Верди осы қойылымды оның қамқорлығына сеніп тапсырған жылы хат жазды, ол: "Ең терең құрметпен, сіздің адал қызметшіңіз, Г. Верди" деген сөздермен аяқталды.

1844 жылдың жаз/күз мезгілі: Италияға және оның ішінде саяхат

Г. Гаэтаноның ағасы Джузеппе Константинополден демалысқа шығып, маусымның басында Венаға келді. Ол шамамен 22-сі күні кетуге ниеттенген еді, бірақ Гаэтаноның ауруы оның кетуін кешіктірді, ал ағайындылар 12 немесе 13 шілдеде бірге Бергамоға барып, баяу жылдамдықпен, бірақ 21-сі күні жетті. Уильям Эшбрук 1844 жылдың екінші жартысын "азаптық алаңдаушылық" кезеңі деп сипаттады. Ол былай деп жалғастырады: "Доницетти Бергамоға, Изео көліндегі Лавереге [Бергамодан шамамен 26 миль қашықтықта], кері Бергамоға, Миланға [31 шілдеде], Генуяға [досы Антонио Долчимен 3 тамызда, олар ауруға байланысты 10 тамызға дейін қалды], Неапольге [кемемен, онда ол Римдегі Васселлиге алдағы сапар ағасын соңғы рет көруі мүмкін екенін түсіндіріп хат жазды], [содан кейін] Римге [14 қыркүйекте Васселлимен кездесу үшін], Неапольге [2 қазанда Мария ди Роханның 11 қарашада Сан-Карло театрындағы тұңғыш қойылымына шақырылғаннан кейін, ол үлкен сәттілікке ие болды], Генуяға [14 қарашада қайықпен; 19-ы күні жетті] және тағы да Миланға [екі күнге] 23 қарашада Бергамоға жетуден бұрын, оның ескі досы Майрдың өте ауыр науқас екенін білді. Ол кетуін мүмкіндігінше кешіктірді, бірақ Майр 2 желтоқсанда, Доницетти Бергамодан кеткеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды.

1844 жылдың желтоқсаны 1845 жылдың шілдесі: Венаға соңғы сапар

5 желтоқсанда ол Венада досы Гульельмо Коттрауға 6 желтоқсанда және 12 желтоқсанда хат жазып, "Мен жақсы емеспін. Мен дәрігердің қолындамын" деді. Денсаулығында белгілі бір уақыттарда жақсару болғанымен, ол үнемі нашарлап, кейін депрессияға ұшырады, бір хатында: "Мен жартылай қирадым, әлі де тұрғаныма өзім таңғаламын", - деп шағынды. Ол париждік тыңдаушылардың реакциясына наразылық білдіріп, денсаулығы туралы қысқаша мәлімет берді, ол: "Егер жағдайым жақсармаса және осылай жалғаса берсе, мен Бергамода бірнеше ай демалуға мәжбүр болам" деді. Оның жағдайы нашарлаған соң, композитордың бауыры Джузеппе ұлы Андреаны Константинопольден Парижге жіберді. 25 желтоқсанда келген Андреа Манчестер қонақ үйіндегі ағасымен бірге тұрды, бірақ дереу д-р Рикордтан ағасының денсаулығы туралы кеңес алды. Рикорд қаңтардың ортасында композитордың денсаулығы үшін Италияда болуы тиімдірек болуы мүмкін екенін, бірақ көктемге дейін саяхаттауға кеңес бермеді. Андреа доктор Рикордтан және тағы екі дәрігерден кеңес алып, 1846 жылғы 28 қаңтарда тексеруден кейін олардың жазбаша пікірін алды. Онда дәрігерлер "М. Донизетти өз шешімдерінің маңыздылығын ақылмен бағалай алмайды деп санайды" делінген.

Институционализациялау

1846 жылдың ақпан айында институционалды емдеуге баруды қаламай, ол қаңтардың соңында өзінің ағасын тексерген екі дәрігердің қосымша кеңесіне сүйенді. Олар былай деді: Сондықтан Андреа ағасын "денсаулық курортына ұқсас, орталық ауруханасы шамамен ауылдық үйге ұқсайтын" мекемеге апаруға келісті, және Доницетти Парижден Андреамен бірге Венаға бара жатыр деп ойлап, 12 ақпанға дейін өзінің міндеттемелерін орындауға тиіс еді. Артынан тағы бір дилижанста доктор Рикорд келе жатты. Үш сағаттан кейін олар Париж маңындағы Иври-сюр-Сендегі Maison Esquirol үйіне жетті, онда "жайлы қонақүйге" түндеудің қажеттігін түсіндіру үшін жазатайым оқиға туралы әңгіме ойлап табылды. Бірақ Андреа ағасының Бергамоға сапары мен күтімін жоспарлай бастағанда, Париж полициясының префекті оны ағасын тағы да тексеруге, префект тағайындаған басқа дәрігерлерге мәжбүр етті. Олардың қорытындысы бұрынғы дәрігерлердің пікіріне қарама-қайшы болды: "Біздің ойымызша, сапарға формалды түрде тыйым салу керек, себебі ол өте нақты қауіптер тудырады және ешқандай пайдалы нәтижеге үміт беруден алыс". Содан кейін префект Андреаға Доницеттиді Ивриден көшіруге болмайтынын хабарлады. Андреа Паризде қалудың қажеттілігін сезінбеді. Ол клиникадағы үш дәрігерден соңғы пікір сұрады, және 30 тамызда олар науқастың денсаулығының толық жағдайын қадам-сатымен баяндайтын ұзақ есеп ұсынды, соның нәтижесінде саяхаттың қиындықтары – мысалы, дилижанстың дірілдеуі – мұндай сапарда емдеуге болмайтын жаңа симптомдар мен асқынуларды тудыруы мүмкін деген қорытындыға келді. Андреа 1846 жылдың 7 (немесе 8) қыркүйегінде Бергамоға аттанды, өзімен бірге "Le duc d'Albe" операсының жартылай аяқталған ноталарын, "Rita" операсының толық аяқталған ноталарын және түрлі жеке заттарын, соның ішінде әшекейлерді алып кетті.

Донизетті Парижге қайтару әрекеттері

1847 жылдың желтоқсан айының соңында, қаңтар айының басында Парижде тұратын Венадан келген досы – барон Эдуард фон Ланнойдың сапары, Ланнойдың Константинопольдегі Джузеппе Донизеттіге хат жазуына себеп болды. Хатта ол жақсырақ шешім деп есептеген нәрсені баяндады: достарының бес сағаттық сапар жолымен ағасын көруге тырысудың орнына, Ланной Гаэтаноны Парижге көшіруді ұсынды, онда оны сол дәрігерлер күтіп алатын еді. Джузеппе келісіп, Андреаны Парижге қайтарды, ол 23 сәуірде жетті. Келесі күні ағасын зиярат еткенде, оны тани алды. Ол Париж префектін отбасының шаралары мен жалпы халықтың алаңдаушылығы туралы ескертіп, композиторды Париждегі пәтерге көшіруге көндіре алды. Бұл 23 маусымда орындалды, және ол жерде ол каретада саяхаттап, айналасын жақсырақ сезінетіндей болды. Дегенмен, ол бірнеше ай бойы полиция тарапынан дерлік үй қамауында ұсталды, бірақ Паризде болғанда достары және тіпті Верди де онымен кездесті. Соңында, 16 тамызда Константинопольде Джузеппе Австрия елшісіне ресми шағым түсірді (композитор Австрия азаматы болғандықтан). Парижде полиция қосымша медициналық тексеру талап етті. Алты дәрігер шақырылды, олардың тек төртеуі ғана сапарға келісім берді. Содан кейін полиция өз дәрігерін (көшуге қарсы болған) жіберді, пәтердің сыртына жандармдар қойды және күнделікті каретамен саяхаттауға тыйым салды. Енді үмітсіз Андреа үш адвокатқа кеңес сұрап, Константинопольдегі әкесіне толыққанды есептер жіберді. Ақырында, Австрияның Түркиядағы елшілігінің графы Штурмердің қатысуы Венадан шаралар қабылдануына әкелді, ол Париж елшілігі арқылы француз үкіметіне ресми шағым жолдады. Бірнеше күннен кейін Донизеттіге сапарға рұқсат берілді, ол Парижден Бергамоға он жеті күндік сапарға шықты.

Бергамоға соңғы сапар

Донизетті Бергамоға келген кезде қайда тұратыны алдын ала анықталған еді. Шындығында, оның Парижге екінші сапарында, оның әкесі Италияға қайтып келе жатқаны белгілі болғанда, Андреа ақсүйек Скотти отбасымен келісімге келді, осылайша әкесі олардың сарайында тұруы мүмкін болды. Төрт адамнан тұратын топқа Андреа, композитордың інісі Франческо (осы мақсатпен Бергамодан арнайы келген), доктор Ренду және күтуші медбике Антуан Пурселот кірді. Олар пойызбен Амиенге, содан кейін Брюссельге дейін сапар шекті, одан кейін екі дилижанста (олардың бірі Донизеттіге арналған, топты күту үшін алдын ала жіберілген) жол жүрді. Олар Бельгия мен Германия арқылы Швейцарияға, Альп тауларын Санкт-Готтард жолы арқылы кесіп өтіп, Италияға келді және 6 қазан күні кешке Бергамоға жетті, онда оларды достары мен қала әкімі күтіп алды. Бірге сапар шеккен дәрігердің баяндамасына сәйкес, Донизетті саяхаттан шаршаған сияқты көрінбеді. Ол үлкен креслоға жайлы орналасты, өте сирек немесе кейде бір буынды сөздермен ғана сөйледі және көбінесе айналасындағылардан жақын арада тұрмады. Алайда, Джованнина Басони (кейіннен баронша Скотти атанған) композитордың операларынан арияларды орындап, ән салғанда, ол қызығушылық танытқандай болды. Керісінше, тенор Рубини келгенде және Джованнинамен бірге «Люция ди Ламмермур» операсынан ән шырқағанда, Антонио Васселли оның тану белгісін мүлдем байқамағанын хабарлады. Оның атағы өзгере түсті, бірақ 1940-1950 жылдардан бері оның шығармалары жиі қойылуда. Оның ең танымал опералары – «Люция ди Ламмермур», «Режименттің қызы», «L'elisir d'amore» және «Дон Паскуале».

Донизетті композициялары

Донизетти көбінесе опералық шығармаларымен танымал, бірақ ол басқа да жанрларда музыка жазды, оның ішінде кейбір шіркеу музыкасы, бірнеше скрипкалық квартеттер және оркестрлік шығармалар бар. Барлығында ол 75-ке жуық опера, 16 симфония, 19 скрипкалық квартет, 193 ән, 45 дуэт, 3 оратория, 28 кантата, аспаптық концерттер, сонаталар және басқа да камералық шығармалар жазған.

Опералар (Гаэтано Донизеттидің операларының тізіміне қараңыз)

Хорлық шығармалар
Ave Maria
Grande Offertorio
Il sospiro
Messa da Requiem
Messa di Gloria e Credo
Miserere (50-ші псалм)

Оркестрлік шығармалар
Allegro for Strings in C major
Larghetto, tema e variazioni in E flat major
Sinfonia Concertante in D major (1817)
Sinfonia in A major
Sinfonia in C major
Sinfonia in D major (1818)
Sinfonia in D minor

Концерттер
Concertino for Clarinet in B flat major
Concertino for English Horn in G major (1816)
Concertino in C minor for flute and chamber orchestra (1819)
Concertino for Flute and Orchestra in C major
Concertino for Flute and Orchestra in D major
Concertino for Oboe in F major
Concertino for Violin and Cello in D minor
Concerto for Violin and Cello in D minor
Concerto for 2 Clarinets "Maria Padilla"

Камералық шығармалар
Andante sostenuto for Oboe and Harp in F minor
Introduction for Strings in D major
Larghetto and Allegro for Violin and Harp in G minor
Largo/Moderato for Cello and Piano in G minor
Nocturnes (4) for Winds and Strings
Sonata for Flute and Harp
Sonata for Flute and Piano in C major
Sinfonia for Winds in G minor (1817)
Quintet for Guitar and Strings no 2 in C major
Study for Clarinet no 1 in B flat major
Trio for Flute, Bassoon and Piano in F major

Скрипкалық квартеттер
String Quartet in D major
No. 3 in C minor: 2nd movement, Adagio ma non troppo
No. 4 in D major
No. 5 in E minor
No. 5 in E minor: Larghetto
No. 6 in G minor
No. 7 in F minor
No. 8 in B flat major
No. 9 in D minor
No. 11 in C major
No. 12 in C major
No. 13 in A major
No. 14 in D major
No. 15 in F major
No. 16 in B minor
No 17 in D major
No. 18 in E minor
No. 18 in E minor: Allegro

Фортепианолық шығармалар
Adagio and Allegro in G major
Allegro in C major
Allegro in F minor
Fugue in G minor
Grand Waltz in A major
Larghetto in A minor "Una furtiva lagrima"
Larghetto in C major
Pastorale in E major
Presto in F minor
Sinfonia in A major
Sinfonia No. 1 in C major
Sinfonia No. 1 in D major
Sinfonia No. 2 in C major
Sinfonia No. 2 in D major
Sonata in C major
Sonata in F major
Sonata in G major
Variations in E major
Variations in G major
Waltz in A major
Waltz in C major
Waltz in C major "The Invitation"