Кіріспе

Италиялық барокко композиторы

Ол Римде Джакомо Кариссимидің шәкірті болған деп есептеледі, ал кейбіреулер оның Солтүстік Италиямен байланысы болғанын болжайды, себебі оның ерте туындылары Страделла мен Легренцидің ықпалын көрсетеді. Римде "Гли Эквивочи нель Сембианте" (1679) операсының қойылымы оған Швеция королевасы Кристинаның қолдауын әкелді (сол кезде ол Римде тұрған), және ол оның капелла шебері (maestro di cappella) болды. 1684 жылдың ақпан айында ол Неаполь вице-королінің капелла шебері болды, мүмкін оның сезіміне әсер еткен әпкесі, опера әншісі, ықпалды неаполитандық ақсүйектің сүйіктісі болған. Ол мұнда көптеген опералар жазды, олардың ерекшелігі – ағылуы мен көркемдігі, сондай-ақ мемлекеттік шараларға арналған музыкасы. 1702 жылы Скарлатти Неапольді тастап, испандық үстемдік австриялық үстемдікпен ауысқанға дейін қайтып оралмады. Осы аралықта ол Фердинанд де Медичидің қамқорлығын алды, оның Флоренция маңындағы жеке театры үшін опералар жазды, сондай-ақ кардинал Оттобони оны өз капелла шебері етіп тағайындады және 1703 жылы Римдегі Санта-Мария-Маджоре базиликасында осындай лауазымға қол жеткізді. 1707 жылы Венеция мен Урбиноға сапар шеккеннен кейін Скарлатти 1708 жылы Неапольдегі қызметіне қайта оралды және 1717 жылға дейін сонда қалды. Осы уақытқа қарай Неаполь оның музыкасынан жалыққан сияқты; алайда, римдіктер оны жақсы бағалады, және ол Римдегі Капраника театрындағы ең жақсы операларын қойды ("Телемако", 1718; "Марко Аттилио Реголо", 1719; "Ла Гризельда", 1721), сондай-ақ шіркеу музыкасының құнды үлгілерін, оның ішінде 1721 жылы кардинал Франческо Аквавиваның құрметіне Сент-Сесилияға арналған хор мен оркестрге арналған "Messa di Santa Cecilia" шығармасын жазды. Оның ірі көлемді соңғы туындысы 1723 жылы Стильяно ханзадасының үйлену тойына арналған аяқталмаған "Эрминия" серенадасы болды. Ол 1725 жылы Неапольде қайтыс болды және Санта-Мария-ди-Монтесанто шіркеуіне жерленді.

Музыка

Скарлаттидің музыкасы 17 ғасырдағы Флоренция, Венеция және Римдегі орталықтары бар баррокты итальяндық вокалдық стильдер мен 18 ғасырдағы классикалық мектеп арасындағы маңызды байланыс құрайды. Дегенмен, Скарлатти стилі Батыс музыкасының тек өтпелі элементі ғана емес; Неапольдегі әріптестерінің көпшілігі сияқты, ол модуляция психологиясын заманауи деңгейде түсінеді және жиі Неаполь мектебіне тән, әрқашан өзгеріп отыратын фраза ұзындығын қолданады. Оның ерте опералары – 1679 жылғы Gli equivoci nel sembiante, 1680 жылғы L'honestà negli amori, онда "Già il sole dal Gange" атты әйгілі ария бар; 1683 жылғы Il Pompeo, онда "O cessate di piagarmi" және "Toglietemi la vita ancor" атты белгілі ариялар бар, сондай-ақ шамамен 1685 жылға дейінгі туындылар – речитативтеріндегі ескі каденцияларды сақтайды, ал олардың әдемі, шағын арияларында мұқият құрылған формалардың көптеген түрлері бар, кейде струнный квартетпен, ал кейде тек континуомен сүйемелденеді. 1686 жылға қарай ол "Италиялық увертюра" формасын (Dal male il bene екінші басылымы) толық қалыптастырды және үш бөлімді форма немесе да капо ариясының пайдасына екі тармақты форма мен жер басын тастады. Осы кезеңдегі ең жақсы опералары – 1690 жылғы La Rosaura (Gesellschaft für Musikforschung баспасында жарық көрген) және 1694 жылғы Pirro e Demetrio, онда "Le Violette" және "Ben ti sta, сатқын" ариялары кездеседі. Шамамен 1697 жылдан бастап (La caduta del Decemviri), бәлкім, Джованни Бонончини стилінің және, әрине, корольдік сарайдың талғамының әсерімен, оның опералық ариялары ырғағы жағынан дәстүрлі және әдеттегідей болады, ал партиялық жазуы асығыс және шикі, бірақ жарқын (L'Eraclea, 1700), гобойлар мен трубалар жиі қолданылады, ал скрипкалар көбінесе унисон орындайды. Фердинанд де Медичиге арналған опералар жоғалып кетті; олар оның стилі туралы толыққанды түсінік беруі мүмкін, өйткені ханзадамен хат алысуы олардың шынайы шабытпен жазылғандығын көрсетеді. 1707 жылы Венеция үшін жазылған Митридат Эвпатор шедеврі Скарлаттидің Неаполь үшін жазған музыкасынан техникалық және интеллектуалдық жағынан әлдеқайда озық. Неаполитандық опералардың кейінгі кезеңдері (1709 жылғы L'amor volubile e tiranno, 1710 жылғы La principessa fedele, 1714 жылғы Tigrane және т.б.) терең эмоционалды емес, көрікті және тиімді; аспаптық жазуы бұрынғы туындыларына қарағанда үлкен жетістікке жеткен, өйткені дауысты сүйемелдеудің негізгі міндеті струнный квартетке жүктеледі, ал клавесин тек шулы аспаптық риторнеллиге арналған. Ол 1697 жылғы "Теодора" операсында оркестрлік риторнеллоны алғаш рет қолданды. Рим үшін жазылған оның соңғы опералар тобында терең поэтикалық сезім, кең және қадірлі әуен стилі, әсіресе 1686 жылы (Olimpia vendicata) алғаш рет қолданған речитативтердегі драматизм және оркестрлеудің заманауи стилі, мүйіздердің алғаш рет пайда болуы және олардың керемет әсері байқалады. Опералардан басқа, ораториялар (1684 жылғы Agar et Ismaele esiliati, 1685 жылғы La Maddalena, 1693 жылғы La Giuditta, 1704 жылғы Humanita e Lucifero, шамамен 1705 жылғы Рождестволық оратория, 1707 жылғы Cain, 1714 жылғы S. Filippo Neri және т.б.) мен серенаталар, олардың барлығы ұқсас стильді көрсетеді, Скарлатти соло дауысқа арналған бес жүзден астам камералық кантаталар жазды. Бұл олардың дәуіріндегі камералық музыканың ең интеллектуалды түрін білдіреді және олардың толығымен қолжазбада қалуы өкінішті, өйткені оларды мұқият зерттеу Скарлаттидің дамуы туралы толыққанды түсінік алғысы келетін кез келген адам үшін қажет. Оның қалған бірнеше мессалары (екі жүзден астам жазғаны туралы әңгімеге сену қиын) және жалпы алғанда шіркеу музыкасы салыстырмалы түрде маңызды емес, тек 1721 жылғы үлкен Сент-Сесилия мессасы ғана ерекшеленеді, ол осы стильдегі алғашқы әрекеттердің бірі. Оның аспаптық музыкасы қызықты болғанымен, вокалдық туындыларымен салыстырғанда көне болып көрінеді.

Жазбалар

Филармонияның барокколық оркестрі, Николас МакГеган. (2016 ж.) La Gloria di Primavera. Филармонияның барокколық оркестрі. Диана Мур, Сузана Ограйенсек, Николас Фан, Клинт ван дер Линде, Дуглас Уильямс, Филармония хоры. Берлиндегі «Ескі музыка академиясы», Рене Якобс. (2007 ж.) Griselda. Harmonia Mundi HMC 901805.07. Доротея Рошман, Лоуренс Заццо, Вероника Кангеми, Бернарда Финк, Сильвия Тро Сантафе, Коби ван Ренсбург. Le Consert de l'Hostel Dieu. (2006 ж.) Il martirio di Sant'Orsola. Ligia digital: 0202176 07. Le parlement de musique. (2005 ж.) La Giuditta. Ambronay editions: AMY004. Ensemble Europa Galante. (2004 ж.) Oratorio per la Santissima Trinità. Virgin Classics: 5 45666 2. Academia Bizantina. (2004 ж.) Il Giardino di Rose. Decca: 470 650 2 DSA. Оркестр барокко ди Севилья (2003 ж.) Colpa, Pentimento e Grazia. Harmonia Mundi: HMI 987045.46. Seattle Baroque. (2001 ж.) Agar et Ismaele Esiliati. Centaur: CRC 2664. Sedecia, re di Gerusalemme. 2000. Жерар Лесне, Филипп Жаруски, Виржиния Пушон, Марк Падмор, Питер Харви, Il Seminario musicale. Virgin veritas, Erato. Capella Palatina. (2000 ж.) Davidis pugna et victoria. Agora: AG 249.1. Берлиндегі «Ескі музыка академиясы», Рене Якобс. (1998 ж.) Il Primo Omicidio. Harmonia Mundi Fr. Доротея Рошман, Грасиела Оддон, Ричард Крофт, Рене Якобс, Бернарда Финк, Антонио Абете. Ensemble Europa Galante. (1995 ж.) Humanita e Lucifero. Opus 111: OPS 30–129. Ensemble Europa Galante. (1993 ж.) La Maddalena. Opus 111: OPS 30–96. Allesandro Stradella Consort. (1992 ж.) Cantata natalizia Abramo, il tuo sembiante. Nuova era: 7117. I Musici. (1991 ж.) Concerto Grosso. Philips Classics Productions: 434 160 2. I Musici. Уильям Беннет (флейта), Ленора Смит (флейта), Бернард Сустро (труба), Ханс Элхорст (гобой). (1961 ж.) 12 Sinfonie di concerto grosso Philips Box 6769 066 [9500 959 & 9500 960 – 2 винил дискісі]. Эмма Киркби, сопрано және Дэниел Тейлор, контратенор, Ерте музыка театрымен. (2005 ж.) Stabat Mater. ATMA Classique: ACD2 2237. Фрэнсис Колпрон, блокфлейта, Les Boréadesпен бірге. (2007 ж.) Concertos for flute. ATMA Classique: ACD2 2521. Nederlands Kamerkoor, дирижер Гарри ван дер Камппен бірге. (2008 ж.) Vespro della Beata Vergine 5 дауыс пен континуо үшін. ATMA Classique: ACD2 2533.