Кіріспе
Бұл тізім опера композиторларына нұсқаулық болып табылады, олардың маңызды опера композиторларының көптеген тізімдерінде кездесуі арқылы анықталған. (Толық мәліметтер үшін "Пайдаланылған тізімдер" бөлімін қараңыз.) Тізімдегі композиторлар 16 ғасырдың соңында Италияда алғашқы операны жазған Жакопо Периден бастап, қазіргі опера әлемінің жетекші тұлғаларының бірі – Джон Адамсқа дейін қамтылған. Әр композитордың неліктен маңызды деп есептелгені туралы қысқаша түсіндірмелер берілген. Сондай-ақ, осы тізімдерден құрастырылған маңызды әйел опера композиторларына арналған бөлім де бар. Опера тарихымен танысу үшін опера қараңыз. Тізім композиторлардың туған күніне қарай реттелген.
This list provides a guide to opera composers, as determined by their presence on a majority of compiled lists of significant opera composers. (See the "Lists Consulted" section for full details.) The composers run from Jacopo Peri, who wrote the first ever opera in late 16th century Italy, to John Adams, one of the leading figures in the contemporary operatic world. The brief accompanying notes offer an explanation as to why each composer has been considered major. Also included is a section about major women opera composers, compiled from the same lists. For an introduction to operatic history, see opera. The organisation of the list is by birthdate.
15501699
Жакопо Пери (1561–1633) – флоренциялық, алғашқы операны – «Дафнаны» (1598) және сақталған алғашқы операны – «Эвридиканы» (1600) жазған композитор. Клаудио Монтеверди (1567–1643) – жалпы алғанда, алғашқы маңызды опера композиторы саналады. «Орфео» (1607) операсында Перидің операдағы тәжірибелерін интермедидің әсем көріністерімен үйлестірді. Кейін, 1640 жылдары Венецияда «Il ritorno d'Ulisse in patria» және «L'incoronazione di Poppea» опералары арқылы операны коммерциялық тұрғыдан табысты етуге көмектесті, бұл қазіргі опералық репертуардағы ең ерте опералардың бірі. Франческо Кавалли (1602–1676) – Монтевердидің ең маңызды ізбасарларының бірі, операны Италия бойынша таратуда және Францияға таныстыруда маңызды рөл атқарды. Оның «Гиазон» операсы «17 ғасырдағы ең танымал опера» деп есептеледі. Жан Батист Лулли (1632–1687) – либретто авторы Филипп Киномен тығыз байланыста жұмыс істеп, «трагедиялық музыка» дәстүрін қалыптастырды, ол ән, би және көрнекі эффектілерді біріктірді. Бұл дәстүрге сәйкес жанр шамамен жүз жыл бойы француз операсының ең беделді түрі болып сақталды. «Cadmus et Hermione» (1673) француз операсының алғашқы үлгісі ретінде қарастырылады. Генри Перселл (1659–1695) – маңызды ағылшын опералық композиторы. Оның шедевр туындысы – «Дидо мен Эней». Алессандро Скарлатти (1660–1725) – опера-серия жанрының дамуына үлкен үлес қоскан тұлға. Скарлатти 100-ден астам опера жазғанын мәлімдеді, олардың ішінде «La Griselda» ерекше аталады. Жан Филипп Рамо (1683–1764) – 18 ғасырдың ең маңызды француз опера композиторы. Лулли қалыптастырған жанрды дамыта келе, ол шығармаларына жаңашылдық пен байлықты сыйлады. Рамоның музыкалық тәжірибелері өз заманында қызу пікір-таластарға себеп болды. Георг Фридрих Гендель (1685–1759) – Гендельдің опера-сериясы өз кезінде стандартты белгіледі. Гендель 30-дан астам операдан тұратын серия жазды.
George Frideric Handel (1685–1759) Handel's opera serie set the standard in his day. Handel composed a series of over 30 operas.
17001799 жыл
Джованни Баттиста Перголези (1710–1736) Перголези опера-сериалар жазғанмен, оның ең әсерлі туындысы – қысқа опера-буффа, «La serva padrona». Кристоф Виллибальд Глюк (1714–1787) Бароккодан классикалық операға өтудегі маңызды тұлға, ол Моцартқа жол ашты, бірақ оның ықпалы 19 ғасырға дейін созылды, Берлиоз бен Вагнер оған алғыстарын білдірді. «Орфео» мен «Евридикадан» бастап реформалық операларында опера-серианың формальды конвенцияларын жойып, «ұлы сұлулықтағы қарапайымдылық» музыкасын жазуға тырысты (оның сөзімен айтқанда). Жозеф Хайдн (1732–1809) Хайдн он тоғыз опера, соның ішінде бірнеше комедиялық опера мен әндер жазды. Джованни Паизиелло (1740–1816) – итальяндық композитор, ол Бомарше кейіпкері Фигароны басты рөлде бейнелейтін алғашқы операны жазды, сондай-ақ Санкт-Петербургте жазылған көптеген опералардың авторы. Андре Гретри (1741–1813) Лиеж (қазіргі Бельгия) композиторы, француз опера-комигінің дамуына үлкен үлес қосты, оның қарапайым музыкалық стилі мен күрделі драматургиясы өте танымал болды, сонымен қатар революцияға дейінгі рококо комедиясын кейінгі романтикалық стильмен байланыстырды. Доменико Чимароза (1749–1801) – итальяндық композитор, ол Моцарт пен Россини комедияларының арасындағы көпір болып табылатын «Жұбайлық құпиясы» опера-буффасымен танымал. Вольфганг Амадей Моцарт (1756–1791) Моцарттың Лоренцо Да Понтемен бірлескен комедиялық туындылары («Фигароның үйленуі», «Дон Джованни» және «Così fan tutte») қазіргі репертуардағы ең танымал опералардың қатарында, сонымен қатар «Сиқырлы флейта» сингспьелі де бар. Антонио Сальери (1750–1825) 1770–1820 жылдар аралығында Вена музыкалық өмірін қалыптастыруға үлкен үлес қосқан итальяндық композитор. Ол Италия мен Парижде де сәтті опералар жазды және «неміс музыкасының барлық күшін тәтті итальяндық стильге байланыстыра алатын» композитор ретінде неміс операшыларының құрметіне ие болды (бір замандас сыншының сөзімен). Оның «Europa riconosciuta» операсы Ла Скаланың ашылуына арналған. Оның басқа да табысты опералары: «Les Danaïdes», «Axur, re d'Ormus» (француздық «Tarare» операсының итальяндық нұсқасы) және «Falstaff». Луиджи Керубини (1760–1842) Глюктің ізбасары, Керубинидің ең танымал операсы – «Медея». Басты рөл сопраноларға (соның ішінде Мария Калласқа) 1797 жылғы премьерадан бері қиындық туғызып келеді. Людвиг ван Бетховен (1770–1827) «Фиделио» атты бір ғана опера жазды, ол саяси қысымнан азат болу туралы әңгіме, ол неміс тіліндегі маңызды опералардың біріне айналды. Гаспар Спонтини (1774–1851) Итальяндық болғанымен, Спонтини Наполеон дәуіріндегі Франциядағы жұмыстарымен танымал. Оның шедеврі «La vestale» Беллини мен Берлиозға әсер етті. Даниель Обер (1782–1871) – француздық композитор, «Fra Diavolo» және «Le domino noir» сияқты көтеріңкі опера-комиктермен атақты. Оның «La muette de Portici» операсы 1830 жылы Брюссельдегі қойылымнан кейін Бельгияның құрылуына әкелген революцияны тудырды. Карл Мария фон Вебер (1786–1826) итальяндық белкантоның үстемдігіне қарсы тұру үшін неміс романтикалық операсын құрды. Оркестрлік түстер мен атмосфера шебері Вебердің либреттолары оған лайықты болған емес, және оның тек бір ғана туындысы, «Der Freischütz», жиі орындалады. Ол жас өлгенімен, кейінгі неміс композиторларына, әсіресе Вагнерге, үлкен әсер етті. Джакомо Мейербер (1791–1864) Француз гран-операсының композиторы, Мейербердің «Гугеноттар» және «Пайғамбар» сияқты әсем опералары өз заманында өте танымал болды. Джоакино Россини (1792–1868) Белканто мен гран-оперы байланыстырады. Оның өлмейтін «Севильский шаштараз» операсы 20 ғасырға дейін үздіксіз орындалған операларының бірі, бірақ «Семирамида» және «Эрмиона» сияқты күрделі опералары, қазір оларды орындау үшін тиісті техникасы бар әншілердің болуымен шедеврлер ретінде танылады. «Гийом Телл» операсы – оның өмірінің соңғы туындысы, оның кең ауқымы бар. Оның ең табысты опералары: «Hans Heiling», «Der Vampyr» және «Der Templer und die Jüdin». Гаэтано Доницетти (1797–1848) Россини мен Беллинимен бірге Доницетти белканто стилінің шеберлерінің бірі ретінде танылады. Оның шедеврі ретінде әдетте «Лючия ди Ламмермур» аталады. Fromental Halévy (1799–1862) Мейербермен бірге француз гран-операсының ең танымал композиторы, Халевидің басты жұмысы – 15 ғасырлық Швейцариядағы діни төзімсіздік туралы «La Juive» операсы.
18001849 жыл
Винченцо Беллини (1801–1835) Беллини «Норма» және «I puritani» сияқты шығармаларының арқасында операның белканто стиліне жетекші композиторлардың бірі ретінде танылды. Гектор Берлиоз (1803–1869) Берлиоздың опералық мансапты құруға жасаған тырысы қиялы жоқ музыкалық ортамен тоқырады. Дегенмен, ол «Бенвенуто Челлини», «Беатриче мен Бенедикт» және өзінің шедеврі – «Трояндар» эпосын жазды. Берлиоздың драмалық аңызы «Фаусттың лағынымы» соңғы жылдары опера ретінде қойылды. Михаил Глинка (1804–1857) «Цар үшін өмір» тарихи драмасы және «Руслан мен Людмила» ертегісі арқылы ресей опералық дәстүрін қалады. Майкл Уильям Балф (1808–1870) Ирландия композиторы, оның «Богемиялық қыз» операсы Арлиннің «Gipsy Girl's Dream» ариясымен танымал. Амброаз Томас (1811–1896) «Миньон» және «Гамлет» операларымен белгілі француз композиторы. Джордж Александр Макфаррен (1813–1887) «Робин Гуд» және «Хелвеллин» операларымен танымал ағылшын композиторы. Ричард Вагнер (1813–1883) Вагнер операны революцияға ұшыратты. «Тристан мен Изольда», «Парсифал» және ең бастысы «Нибелунгтердің сақинасы» сериясындағы «музыкалық драмаларда» Вагнер речитатив пен ария арасындағы дәстүрлі айырмашылықты жойып, операның жаңа стилін қалыптастырды. Джузеппе Верди (1813–1901) ұзақ композиторлық мансапқа ие болды, оның композициялық стилі дамып келе жатты. Оның ең танымал туындыларының ішінде «Набукко», «Риголетто», «Иль Троваторе», «Ла Травиата», «Дон Карлос», «Аида» және «Отелло» бар. Шарль Гуно (1818–1893) әдеби тақырыптарға лирикалық опералар жазды, соның ішінде «Ромео мен Джульетта» және «Мирель». Ол қайтыс болған кезде Оффенбах «Хоффманның аңыздары» атты күрделі операны аяқтауға тырысып жатқан болатын. Бедрих Сметана (1824–1884) «Далибор» сияқты тарихи эпостармен чех ұлттық операсын құрды. Оның «Арзандатылған қалыңдық» атты халық комедиясы халықаралық репертуарға енді. Александр Бородин (1833–1887) 17 жыл бойы «Принц Игорь» операсының үстінде жұмыс істеген «демалыс күні композиторы», ол қазір репертуардың маңызды бөлігін құрайды. Камиль Сент-Сенс (1835–1921) француз композиторы, он шақты операның бірі – Киелі кітаптағы «Самсон мен Далида» әлі де қойылады. Лео Делибес (1836–1891) француз композиторы, оның «Лакме» гүлдер дуэтімен және колоратура сопранолары үшін өте танымал. Жорж Бизе (1838–1875) Бизенің «Кармен» шедеврі бүкіл әлемдегі опера театрларының репертуарындағы негізгі туынды. Премьера кезіндегі даулы сюжеті сыншылар мен жұртшылықты дүрліктірді. Модест Муссоргский (1839–1881) Муссоргский тек бір операны ғана аяқтады, бірақ «Борис Годунов» өзінің ерекше ұлттық сипаты арқасында ресей композиторларының келешек ұрпақтарына шабыт берді. Пётр Ильич Чайковский (1840–1893) Чайковскийдің опера композиторы ретіндегі халықаралық атағы негізінен екі туындыға негізделген: «Евгений Онегин» және «Пик патшайымы». Өзінің замандасы Муссоргскийге қарағанда ерекше орыс стилін дамытуға қызығушылық танытпаған Чайковский бұл шығармаларында Моцарттың, белкантоның және Бизенің «Карменінің» ықпалын көрсетті. Эммануэль Шабьер (1841–1894) Вагнериандық үлгіде ұлы опералар жазуға ұмтылды, бірақ қазір ол «L'étoile» және «Le roi malgré lui» сияқты жеңіл шығармалары үшін көбірек танымал, оларға Равел мен Пуленк жоғары баға берді. Антонин Дворжак (1841–1904) Сметана мен Яначек арасындағы жетекші чех опера композиторы. Оның «Русалка» туындысы «Ундин» аңызына негізделген. Жюль Массен (1842–1912) өз дәуірінің (Бель Эпок) ең көрнекті француз опера композиторы, Массен шығармалары әр түрлі тақырыптарды қамтитын көпсалалы жазушы. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның танымалдығы төмендеді, бірақ «Вертер» және «Манон» опера театрларында жиі қойылады. Артур Салливан (1842–1900) ағылшын композиторы, драматург В. С. Гилбертпен 14 опералық ынтымақтастық сериясын жасады, соның ішінде «H. M. S. Pinafore», «The Pirates of Penzance» және «The Mikado» сияқты мәңгілік туындылар бар. Николай Римский-Корсаков (1844–1908) аңыздар мен тарихи тақырыптарға арналған түрлі-түсті опералар жазған орыс композиторы.
18501899 жыл
Леош Яначек (1854–1928) Яначектың алғашқы толыққанды операсы (Jenůfa) халық әндеріне ұқсас мелодияларды және Муссоргскийге тән табиғи сөйлеу ырғақтарына баса назар аударумен, кейіпкерлерге бағытталған, өте қарқынды сюжетті үйлестірді; оның кейінгі туындылары жиі қайталанатын мелодиялық фрагменттермен, лирикалық шарықтармен және конвенцияға бағынбаған оркестрлеумен әртүрлі бастапқы материалдарды пайдаланды – оның операларының тек бірнеше такттары ғана оның туындысы екенін бірден анықтауға мүмкіндік береді. Руджеро Леонкавалло (1857–1919) – итальяндық композитор, веризм ағымымен байланысты. Оның «Пальяччи» операсы опералық репертуардың қалыпты бөлігі болып табылады және көбінесе Масканьидің «Cavalleria rusticana» операсымен бірге қойылады. Джакомо Пуччини (1858–1924) – Джузеппе Вердиден кейінгі итальян операсының жалғыз нағыз мұрагері. Пуччинидің «Тоска», «La bohème» және «Мадам Баттерфляй» опералары бүгінгі таңдағы репертуардағы ең танымал және кең таралған туындылардың қатарында. Густав Шарпентье (1860–1956) – француздық композитор, Париждің жұмысшы табы ауданында өтетін «Луиза» операсымен әйгілі. Клод Дебюсси (1862–1918) Бетховен сияқты, Дебюсси де бір ғана операны аяқтады, бірақ оның Меттерлинктың Символистік пьесасы «Pelléas et Mélisande» операсы 20-шы ғасырдың музыкалық драмасының маңызды туындысы болып саналады. Көп жағынан «анти-опера» болған «Пеллеас» премьераға келген көрермендер күткендей дәстүрлі ән салуға немесе оқиғаға көп орын бермеді, бірақ Дебюсси өзінің нәзік оркестрлеуін арманға толы, құпия атмосфераны құру үшін пайдаланды, ол бүгінге дейін тыңдаушыларды қызықтырады. Пьетро Масканьи (1863–1945) – итальяндық композитор, ең алдымен «Cavalleria rusticana» операсымен танымал, көбінесе Леонкаваллоның «Пальяччи» операсымен бірге қойылады. Рихард Штраус (1864–1949) – Вагнердің инновациялық туындыларының ауқымы мен радикалдылығымен қойылған сын-қатерге қарсы тұрып, жеңіске жеткен 20-шы ғасырдың басындағы өте сирек опера композиторларының бірі. Ол «Саломе», «Электра» және «Der Rosenkavalier» сияқты бүгінгі күнге дейін өте танымал опералардың бірнешеуін жазды. Арнольд Шёнберг (1874–1951) – Модернистік композитор және он екі тондық жүйенің авторы, Шёнберг өзінің опералық мансабын экспрессионистік монодрама «Erwartung» арқылы бастады. Оның маңызды операсы «Мосей мен Арон» өлімінен кейін аяқталмай қалды. Морис Равель (1875–1937) екі қысқа, бірақ инновациялық опера жазды: балалық шақ әлемінде өтетін «L'enfant et les sortilèges» және испандық бояуы бар «L'heure espagnole». Франц Шрекер (1878–1934) – экспрессионизммен байланысты австриялық композитор, Шрекер бір кезде танымалдығы жағынан Рихард Штраусқа тең болды, бірақ еврей болғандықтан нацистердің қуғынына ұшырады. Оның операларына «Der ferne Klang» және «Die Gezeichneten» кіреді. Бела Барток (1881–1945) тек бір ғана опера жазды – «Duke Bluebeard's Castle», ол 20-шы ғасырдың музыкалық театрының маңызды туындысы және халықаралық опералық репертуардағы бекінген орынға ие болған жалғыз венгрлік опера. Игорь Стравинский (1882–1971) Римский-Корсаковтан шабыттанған «Түнқұйрық» және «Ренард» пен «Солдат ертегісі» операларын жазғаннан кейін, Стравинский 20-шы ғасырдың бағыттарына қарсы тұрып, «Rake's Progress» операсын, диатониканы қолдана отырып жазды. Албан Берг (1885–1935) Атональды музыкасының арқасында, ол соңғы романтизм дәуірінің тональді конвенцияларын пайдаланды және трагедиялық либреттолары болды, Бергтің шедеврлері «Воццек» және «Лулу» репертуарда қалды және оның өлімінен кейін танымалдылығы артты. Прокофьев «Үш апельсинге деген махаббат» сияқты комедиялық ертегілерден бастап, «Отты періште» және «Соғыс және бейбітшілік» эпосына дейінгі әртүрлі тақырыптарда опералар жазды. Шостакович сияқты, Прокофьев те Кеңес өкіметінің өнер саласындағы шектеулеріне тап болды, бірақ оның туындыларын жақында Валерий Гергиев сияқты дирижерлер жақтап сөйледі. Пол Хиндемит (1895–1963) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болған неміс композиторы. Оның маңызды операсы «Mathis der Maler», дағдарыс кезінде суретшінің проблемаларын бейнелейді және Хиндемиттің Үшінші рейх кезіндегі жағдайының аллегориясы ретінде қарастырылады. Джордж Гершвин (1898–1937) өзінің орнын стандартты опералық репертуарда «Порги мен Бесс» операсына қарыздар.
1900 қазіргі заман
Уильям Уолтон (1902–1983) Уолтонның ең маңызды операсы – «Тройл мен Крессида». Майкл Типпет (1905–1998) Бенджамин Бриттеннен кейін туған ең танымал британ композиторы, Типпет метафизикалық және әлеуметтік тақырыптарды зерттейтін опералар жазды. Олардың ішінде «Жазғы той» және «Торлы бақша» бар. Дмитрий Шостакович (1906–1975) Шостаковичтің ең әйгілі операсы – «Мценск ауданының Леди Макбеті», провинциалды Ресейдегі зорлық-зомбылыққа толы махаббат оқиғасы, кеңес билігін дүрліктірді. Кейін ол «Катерина Исмаилова» қайта жөнделген нұсқасын шығарды. Дегенмен, түпнұсқасы 20 ғасырдың ең көп қойылатын опералық туындыларының біріне айналды. Сэмюэл Барбер (1910–1981) – екі ірі опера, «Ванесса» мен «Антоний және Клеопатра» жазған американдық композитор. Джан Карло Менотти (1911–2007) – әсіресе Рождестволық «Амаль және түнгі келушілер» шығармасымен танымал, теледидар үшін жазылған алғашқы опера. Бенджамин Бриттен (1913–1976) – халықаралық деңгейде танылған британдық опера композиторларының бірі және 20 ғасыр операларының премьерасынан кейін стандартты репертуарда қалған санаулы композиторлардың бірі. Оның шедеврлері – «Питер Граймс», «Жазғы түнгі арман» және «Бұрылыс». Ханс Вернер Хенце (1926–2012) – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең көп қойылатын опера композиторларының бірі, оның туындыларының ішінде «Бассаридтер» және «Жас ғашықтарға арналған элегия» бар. Питер Максвелл Дэвис (1934–2016) – «Манчестер мектебінің» британдық модернисі, Дэвис көптеген сахналық туындылар жазды, соның ішінде «Тавернер» және «Сент-Магнустың шейіттігі». Филип Гласс (1937 жылы туған) – минимализм мектебінің жетекші американдық композиторы, алғашқы даңқын «Einstein on the Beach» операсымен алды, ол Роберт Уилсонмен бірлесіп жасалған. Одан кейін көптеген сахналық туындылар жарық көрді (оның ішінде «Ахнатон» және «Саяхат»). Джон Адамс (1947 жылы туған) – Гласс сияқты, Адамс та минималист ретінде бастады. Оның қазіргі заманғы тақырыптарды қамтитын опералары – «Никсон Қытайда» және «Клингхоффердің өлімі» сыншылардың мақтауына ие болды және саяси дау тудырды.
Опера композиторлары
Опера композиторлары болған әйелдердің салыстырмалы түрде аз болуын түсіндіру үшін бірнеше себеп, оның ішінде өндірістің жоғары құны және операның жоғары мәртебесі айтылды, бірақ жоғарыдағы талаптарға сай әйел композитор табылмады. Дегенмен, біздің үлгідегі кейбір сарапшылар оған келіспеді және төмендегі әйелдердің біреуін немесе екеуін де бұрын тізімделгендермен теңестіре алатынын айтты:
Франческа Каччини (18 қыркүйек 1587 – 1641 жылдан кейін) – ерте Барокко дәуірінің итальян композиторы, әнші, лютнист, ақын және музыка мұғалімі. Ол флоренциялықтар берген «La Cecchina» лақап атымен де белгілі, бұл «Франческа» сөзінің кішітетімі болуы мүмкін. Ол Джулио Каччинидің қызы. Оның сақталған жалғыз сахналық туындысы – «La liberazione di Ruggiero» әйел композитор жазған ең көне опера саналады. Этель Смит ханым (1858–1944) – ең алдымен суфражистер үшін атқарған жұмысымен танымал, алайда ол «The Wreckers» сияқты бірнеше маңызды опералардың авторы болды. Джудит Вейр (1954 жылы туған) – 1987 жылы «Қытай операсындағы түн» операсымен толық көлемді опералар жазуды бастады. Шафиға Ахундова (21 қаңтар 1924 – 26 шілде 2013) – көрнекті әзербайжан композиторы, Шығыста опера жазған алғашқы кәсіби әйел және Әзірбайжанның халық әртісі. Свитлана Азарова (1976 жылы туған) – Дания Корольдік операсынан «Момо және уақыт ұрылары» операсын жазуға шақырылды, ол 2017 жылы тұсаукесермен аяқталды. Басқа да белгілі опера композиторлары: Пегги Гланвилл Хикс, Лори Лейтман, Мисси Маццоли, Рейчел Портман және Ольга Нойвирт.