Кіріспе

Үстел – үсті жазық, көбінесе 1–4 аяқпен тірелетін (бірақ кейбіреулерінде одан да көп болуы мүмкін) жиһаз. Ол жұмыс істеу, тамақтану немесе заттарды қою үшін қолданылады. Үстелдердің ең көп таралған түрлері: отырған адамдарға тамақ ішуге арналған асхана үстелдері; бөлмелерде заттарды көрсету немесе шай-кемек ұсыну үшін қолданылатын төменгі кофе үстелдері; және будильник пен шам қоюға арналған жатын бөлмесіндегі үстелдер. Сондай-ақ, архитектуралық суреттер салуға және тігін жұмыстарына арналған арнайы үстелдер де бар. Көне дизайн элементтері: түрлі пішінді, соның ішінде тіктөртбұрышты, шаршы, дөңгелек, жартылай дөңгелек немесе сопақ үстіңгі беттер; екі немесе одан көп ұқсас жұптарға орналастырылған аяқтар. Әдетте төрт аяғы болады. Дегенмен, кейбір үстелдер үш аяқты, бір ауыр тірегі немесе қабырғаға бекітілген болуы мүмкін. Кішірек көлемге жиырылатын бүгілетін үстелдердің әртүрлі конструкциялары бар (мысалы, тұғырға қойылған портативті, бүгілетін теледидар үстелі). Биіктігі көбінесе үстелдің үстінде отыратын орындықтардың немесе бар стулдарынң биіктігіне сәйкес келеді, сондай-ақ тамақтану немесе үстелдегі заттармен әртүрлі амалдар жасау үшін қолданылады. Үстелдердің көлемі кішкентай жатын бөлмесіндегі үстелдерден бастап, үлкен асхана үстелдеріне және кең конференц-зал үстелдеріне дейін өте кең. Сонымен қатар, заттарды сақтау үшін шумақтар, сөрелер немесе басқа да бөлімдер болуы мүмкін. Үстелдің бетін кеңейту үшін қосымша бөліктерді салу немесе түсірілетін жапырақшаларды көлденең жағдайға бекіту мүмкіндігі (бұл әсіресе асхана үстелдері үшін тән).

Этимология

"Үстел" сөзі көне ағылшын тіліндегі "tabele" сөзінен, латын тіліндегі "tabula" ("тақта, тақтай, жалпақ бет") сөзінен туындаған, ол көне ағылшын тіліндегі "bord" сөзін ығыстырды. Оның қазіргі жазылысы француз тіліндегі "table" сөзінің әсерін көрсетеді.

Тарих

Кейбір ерте үстелдерді ежелгі египеттіктер б.з.д. 2500 жыл шамасында ағаш пен алабастрдан жасап қолданған. Олар көбінесе еденнен заттарды жоғарырақ қою үшін пайдаланылатын тас платформалар болды, бірақ кейбір ағаш үстелдердің мысалдары қабірлерде табылған. Тамақ пен сусынды әдетте үлкен табаққа салып, тұғырға қойып жейтін. Египеттіктер түрлі шағын үстелдерді және биік ойын тақталарын қолданды. Қытайлықтар жазу және сурет салу өнерін дамыту үшін, ал Месопотамиядағы халықтар әр түрлі металдарды пайдалана отырып, өте ерте үстелдер жасады. Орта ғасырлардағы жиһаз бұрынғы және кейінгі кезеңдерге қарағанда жақсы белгілі емес, көбінесе дворяндар қолданған түрлері туралы мәліметтер бар. Шығыс Рим империясында үстелдер металдан немесе ағаштан жасалған, әдетте төрт аяқты және көбінесе X тәрізді тіреулермен байланысқан. Тамақ ішетін үстелдер үлкен, көбінесе дөңгелек немесе жартылай дөңгелек болған. Кішкентай дөңгелек үстел мен оқу тақтасы жазу үстелі ретінде кең таралған. Батыс Еуропадағы шапқындар мен ішкі соғыстар классикалық дәуірден жеткен білімнің көп бөлігін жоғалтуға әкелді. Қозғалмалылық қажеттілігіне байланысты көптеген үстелдер қарапайым тіреулі үстелдер болды, бірақ 15 ғасырдан бастап ағаш өңдеуден жасалған шағын дөңгелек үстелдер қайта пайда болды. Готика дәуірінде сандықтар кеңінен таралды және көбінесе үстел ретінде қолданылды. Тамақхана үстелдері алғаш рет 17 ғасырда тіреулі үстелдің жетілдірілген түрі ретінде пайда болды; мұндай үстелдер әдетте өте ұзын және кең болып, сарайдың үлкен залында немесе басқа да қабылдау бөлмесінде үлкен банкеттерге арналған.

Пішіні, биіктігі және қызметі

Үстелдер шығу тегіне, стиліне, мақсатына және бағасына байланысты әртүрлі материалдардан, пішіндерде және биіктікте болады. Көптеген үстелдер ағаштан немесе ағаш өнімдерінен жасалады, ал кейбіреулері металл және шыны сияқты басқа материалдардан да жасалуы мүмкін. Көптеген үстелдер тегіс беттен және бір немесе бірнеше тіреуіш аяқтардан тұрады. Бір орталық аяғы бар үстел тұғырлы үстел деп аталады. Ұзын үстелдерде қосымша тіреу үшін әдетте аяқтар болады. Үстел үстінің пішіні кез келген болуы мүмкін, бірақ тікбұрышты, шаршы, дөңгелек (мысалы, дөңгелек үстел) және овал пішіндері ең көп кездеседі. Ал кейбіреулері тұрғанда немесе биік орындыққа отырғанда жеке пайдалану үшін жоғарырақ бетке ие. Көптеген үстелдердің биіктігін, орнын, пішінін немесе мөлшерін өзгертуге мүмкіндік беретін реттелетін үстіңгі жағы болады, бұл үшін бүктелетін, жылжымалы немесе кеңейтілетін бөліктер қолданылады, олар үстіңгі жақтың пішінін өзгерте алады. Кейбір үстелдерді оңай тасымалдау үшін толығымен бүктеуге болады, мысалы, кемпингке немесе сақтау үшін, мысалы, теледидарға арналған үстелдер. Пойыздар мен ұшақтардағы кішкентай үстелдер бекітілген немесе бүктелетін болуы мүмкін, бірақ олар кейде қарапайым ыңғайлы сөрелер ретінде қарастырылады. Үстелдер жеке тұра немесе қабырғаға орнатуға арналған болуы мүмкін. Қабырғаға орнатуға арналған үстелдер пирстел немесе консольдік үстелдер деп аталады ("тіреу кронштейні") және олар дәстүрлі түрде сөре сияқты тіреуге орнатылуы немесе аяқтары болуы мүмкін, кейде тіреуге орнатылған үстелдің сыртқы түрін имитациялайды.