Кіріспе

Француз билігінің символдары, 752–1825

Француз патшасының асыл тастары мен регалиясы 752 және 1870 жылдар аралығында корольдік немесе императорлық биліктің символдары болған тәждер, шарлар, скипетрлер, диадемалар мен асыл тастарды қамтиды. Бұл киімдерді Францияның көптеген корольдері мен патшайымдары, сондай-ақ император Наполеон киген. Жиынтық 1885 жылы Үшінші республика тарапынан сатылып, көбінесе таратылды. Қалған француз патшасының асыл тастары, негізінен тарихи тәждер, диадемалар мен жиынтықтар Лувр мұражайының Аполлон галереясында, Францияның ең бағалы мұражайы және бұрынғы патша сарайында, Регент алмасы, Санси алмасы және аждаһа пішінінде кесілген Кот-де-Бретан қызыл шпинелімен бірге қойылған. Сонымен қатар, кейбір асыл тастар мен зергерлік бұйымдар (Сент-Луистің изумруды, Русполи сапфирі және королева Мария Антуанеттаның алмаз брошьтары) Ұлттық табиғи тарих мұражайының минералогия галереясының қазыналық бөлмесінде көрсетілуде.

Француздық патшалық әшекейлерін қолдану

Тақ әшекейлері – патшалыққа билік беру рәсімінде қолданылатын құралдар, яғни “Регалия”, және билеуші ​​ұрпақтың әшекейлері. 752 жылы Ұсқын Пипиннен бастап Франция корольінің таққа отыруы “сакра” деп аталатын таққа отыру рәсімімен бекітілді, себебі басымдық 816 жылы Реймстегі Нотр-Дамда алғаш рет Луи Инабатқа, содан кейін Шарлеманнің тәжін киюге арналған қасиетті Ампуланың майымен жууға берілді. 888 жылдан 922 жылға дейін, содан кейін 1027 жылға дейін барлық монархтар Франция революциясына дейін Реймстегі Нотр-Дам соборында таж кигізілді (Орлеан мен Шартрда таж киген Людовик VI мен Генрих IV-тен басқа). Революциядан кейін тек император Наполеон, императрица Жозефина және король Карл X таж кигізілді. Көптеген жағдайларда қолданылмаса да, қымбат тақ әшекейлері болды және олар әртүрлі монархтармен толықтырылды. Франция коронының асыл тастары мен зергерлік бұйымдарынан тұратын Тақ әшекейлері немесе “Диаманттар”, 15 маусым 1530 жылы Франциск I-нің шешімімен иеліктен шығарылмайтын мүлік деп жарияланды. Бреттань жағалауының қызыл шпинелі сол кездегі 8 негізгі әшекейдің бірі болды. Олар 1590 жылы Католик лигасының шабуылынан зардап шекті, бірақ Генрих IV оларды қалпына келтірді және Людовик XIV оларды үлкен дәрежеде жақсартты, әсіресе 18 Мазарин алмастарын сыйға тарту және «Корольдік Көк» және «Русполи» сапфирін сатып алу арқылы, содан кейін 1717 жылы «Регент» алмасымен толықтырды. XV Людовик тұсында олар Конкорд алаңындағы павильондардың біріндегі Корольдік қазынада (Garde Meuble de la Couronne) сақталды, онда олар 1792 жылы ұрланды және 1795 жылы ішінара қалпына келтірілгеннен кейін сатылды. 1814 жылы Наполеон тақ әшекейлерін 65 072 тас пен інжу-маржанға дейін қалпына келтірді, бірақ императрица Жозефина мен императрица Мари Луизаның жеке әшекейлері есепке алынбады. Жаңару кезеңінде және Екінші империя кезінде жақсартылған, олар 77 662 тас пен інжу-маржанды қамтыды, оның ішінде 51 403 бриллиант, 21 119 роза тәрізді кесілген алмаз, 2962 інжу-маржан, 507 рубин, 136 сапфир, 250 изумруд, 528 бирюза, 22 опал, 235 аметист және 500 басқа да тастар, олар 1885 жылы Үшінші Республика тарапынан сатылды. Дегенмен, 1793 жылы болғандай, маңызды тастар мен інжу-маржандардың жиынтығы Ұлттық табиғат тарихы мұражайына (Muséum national d'histoire naturelle) жіберілді және ең маңызды әшекейлердің кейбіреулері 1953 жылдан бастап қайта сатып алынды, бұл жиынтықтың құрамында 11 000-нан астам тас пен інжу-маржан бар екенін көрсетеді. 1590 жылы зардап шеккен Регалиялар бастапқыда Сен-Дени базиликасының қазынасында сақталды, бірақ 1793 жылы Франция революциясы кезінде алынып тасталды. Көркемдік құндылығы бар қазынаның бірнеше бөліктері сақталды және Лувр мұражайына жіберілді, ол 1798 жылы олардың 9-ын сатты, сондай-ақ Ұлттық кітапханаға, Табиғат тарихы мұражайына және Руан мен Париж архиепископтарына (5 дана) жіберді. Басқалары 1793 жылы Сент-Денидің тостағаны мен екі крейті сияқты сатылды немесе 1794 жылдың сәуірінде Шарлеманнің тәжі мен Сент-Луи және королевалардың тәждері сияқты бөлшектелді және балқытылды. Базиликаның қалған қазынасы, соның ішінде Сент-Элигийдің айқасы, Шарлеманнің экраны, Карл Батылдың алтынмен қапталған алтары және үлкен реликвиялар да зардап шекті. Реймсте сақталған литургиялық құралдар да осындай тағдырға ұшырады. Регалиялар Наполеонның таққа отыруы үшін қалпына келтірілді немесе қайта жасалды, бірақ олар 1819 жылы ішінара жойылды және ақырында 1825 жылы Карл X-тің таққа отыруы үшін аяқталды.

Людовик XV-тің тәжі

Ансиан Режимінің 20-ға жуық құжатталған патшалық тәждерінің ішінде, 1590 және 1793 жылдардағы жойылғандардан аман қалған жалғыз тәж – XV Людовиктің тәжі. Патша өз тәжінің алдыңғы жағындағы флер-де-листің төменгі бөлігіне Регент алмасын орнатқан, ал кардинал француз тәжіне мұра етіп қалдырған әйгілі Мазариннің сегіз алмасы қалған жеті флер-де-листе және тәждің шеңберіне орнатылған. Алмаз бен түрлі-түсті асыл тастар шеңбердегі екі қатар інжу-маржанның арасында, сондай-ақ флер-де-листің артында көтерілетін төрт аркада және флер-де-листің арасындағы сегіз сәндік нүктеде орналасқан. Бұл төрт арканың қиылысқан жерінде екі қатар кішкентай алмаз және бір қатар кішкентай інжу-маржанмен қоршалған кішкентай тұғыр бар. Бұл тұғыр мен аркалар арасында орналасқан сегіз ірі алмаз, тәжге жоғарыдан қарағанда күннің шағылысуын сезіндіреді. Тұғырдың үстінде тоғыз ірі алмастан тұратын қос флер-де-лис орналасқан, олардың ішінде Санси алмасы осы қос флер-де-листің орталық жоғарғы жапырағын құрайды. Тәжді астарлаған алтын брокат қапқасы да ірі алмаздармен әшекейленген. Орта ғасырлардан бері, және осы тәж жасалғанға дейін, француз патшаларының тәждері Шарльменнің немесе Сент-Луистің тәжі сияқты асыл тастармен безендірілген, кейде оны Sainte Couronne деп атаған. Бірақ ең құнды асыл тастардың кейбіреулерін олардан алып тастауға болады, себебі француз патшасы өлімінде тәжін Сент-Дени базиликасының қазынасына табыстау дәстүрі болған. Бұл тәж де XV Людовиктің қайтысымен Сент-Дениге мұра қалдырылды, бірақ алмаздар кристалдармен ауыстырылғаннан кейін, қазір Луврде кристалдармен орнатылған күйінде қойылған.

Наполеон I-нің тәжі

Наполеонның тәжін 1804 жылы императордың таққа отыру рәсімі үшін зергер Мартин Гийом Биенна антикалық камеолармен жасады. Оның алтын жалатылған лавр тәжі 1819 жылы Людовик XVIII Жозефина императрицасының тәжі, шар және бүркіт сұлтанмен бірге жойылды. Оның таққа отыру тағы Луврде, ал Жозефина императрицасының таққа отыру сақинасы Мальмезон сарайында сақталады.

Евгения патшайымның тәжі

Императрица Евгенияның тәжін 1855 жылы Габриэль Лемониер дүниежүзілік көрме үшін жасаған, императордың 1887 жылы жойылған тәжі сияқты. Бірақ Наполеон III ақырында таж киюден бас тартты. Оның сол зергер жасаған диадемасы Луврде Альфред Бапсттың екі үлкен Мазарин тасы бар үлкен алма брошкасымен, сондай-ақ үлкен алма корсаж түйінімен және Франсуа Крамердің жасаған жеміштен жасалған алма мен інжу брошкасымен қоса көрсетіліп тұр.

Тақ кию қылы

Франция патшаларының таққа отырғызу рәсімінде қолданылған семсер, тақтың асыл тастарынан бөлек, 13 ғасырға жататын қынымен бірге Лувр мұражайында көрсетіледі. Мерекелік шараның алғашқы бөлігінде патшаға шпоры мен семсерден тұратын рыцарьдық белгілер табыс етілді. Салтанаттың қалған бөлігінде семсер "Коннетабельге" сеніп тапсырылды, ол оны ұшы жоғары қаратып ұстады. Сент-Дени қазынасында бірнеше ортағасырлық семсерлер сақталған, олардың ішінде Сент-Луи семсері де бар. Аңыз бойынша, таққа отырғызу үшін қолданылатын семсер – "Жуасс", Шарль Великийдің семсері. Оның ерекше конструкциясы мен әшекейлеуі оны мерзімдеуді қиындатады, бірақ оның бөліктері 10-13 ғасырларға жатады. Кейбір деректер бойынша, ол одан да көне болуы мүмкін, тіпті Шарль Великий билікке келгенге дейін жасалған. Наполеон I мен Карл X патшаларының таққа отырғызу рәсімінде қолданылған семсерлері де Лувр мұражайында сақталған, бірақ біріншісі императорлық рәсімге қатысты сақталған литургиялық құралдар мен киімдердің көп бөлігімен бірге Фонтенбло сарайына көшірілді, ал екіншісі 1976 жылы ұрланды.

Тақ кию шұңқыры

12-16 ғасырлардағы шпорлардың кейбір бөліктері Наполеон I-нің тәж кию рәсімі үшін жартылай алмастырылды.

Карл V патшаның патшалық таяғы

Ортағасырлық француз тәжінің сақталған азаматтарының бірі – Карл V ұлы Карл VI-ның болашақ таж кию рәсімі үшін жасаған, қазір Луврде көрсетіліп тұрған билік таяғы. Оның ұзындығы бір жарым метрден асады, ал үстінде Шарлеманьнің кішкентай мүсінін ұстаған лилия бейнеленген. Осы Шарлемань есіміне жасалған шақыру, сондай-ақ, осы билік таяғының Наполеон I-нің императорлық регалиясына енгенін түсіндіруі мүмкін. Дагоберт I-нің билік таяғы 1795 жылы революция кезінде ұрланған.

Main de Justice (Әділет қолдары)

Әдеттегі француздық тақта белгісі – Main de Justice (Әділет қолы), оның жоғарғы бөлігінде құдайдың сүйектерінен жасалған, бата беру қимылы жасап тұрған қол бар. Бұл 1804 жылы Наполеон I үшін қайта жасалды. Камеолар және басқа ортағасырлық қымбат тастар, мысалы, 12 ғасырға жататын Сент-Денис сақинасы, жоғарғы бөлік пен алмастырылған таяқтың қосылған жерін айнала қоршап тұрады, бұл 19 ғасырдың қасақана анахронизмі болып табылады. Гийом де Рокемонның таяқшасы және Сент-Луистің сақинасы Луврде сақталады.

Сент-Луистің брошасы

Жинақта сондай-ақ 14 ғасырға жататын брошь немесе Сент-Луиге тиесілі деген фермаль сақталған. Бұл – құнды тастармен безенілген флёр-де-лис бейнесі бар, үлкен алмас пішіндес фибула, ол тәж кигізу рәсіміндегі киімді бекіту үшін қолданылған.

Серпентинді патень

1 ғасырдағы (б.з. дейін немесе б.з.) әулие Сугерге тиесілі деп есептелетін, Птолемейлердің тостағанымен байланысты жылан тәрізді патень, патшайымдардың таж кигізу рәсімінде қолданылған және оның қымбат тастармен әшекейленген алтынмен қапталған Карл Шалының каролингтік безеулерін сақтап тұр.

Танымал алмас

Жиынқта сақталған және қазір Лувр мұражайының Аполлон галереясында сақталатын ең танымал алмастардың арасында бір кезде Англияның Комонвелт тажының құрамына кірген Санси алмасы, 1678 жылы XIV Людовик үшін кесілген Гортензия қызғылт алмасы және, ең бастысы, Регент алмасы бар. Регент алмасына жасалған қатынас француз королдік отбасының таж асыл тастарына деген көзқарасын көрсетеді. Регент алмасы XV Людовик патшаның тажының орталық бөлігі болды және ол 1723 жылдың ақпанында таққа отырғанда оны киді, ал XVI Людовик патшаның әйелі Мари Антуанетта оны қара барқыт қалпақта тақты. Корольдік француз көгі Hope алмасына айналды, ол қазір Вашингтондағы Смитсонов институтында сақтаулы. Ренессанс дәуірінен қалған екі асыл тас – Кот-де-Бретан қызыл шпинелі және Аждаһа інжуы, дельфин пішіндес брошь, сонымен қатар таж асыл тастары жинағында императрица Жозефинаның зәрдәпті жиынтығы мен інжу-маржан сырғалары, императрица Мария Луизаның микромозаикасы және зәрдәпті алмаз жиынтығы, рубиннен жасалған білезік жұбы, Ангулем герцогинясының зәрдәпті диадемасы, королева Мари Амелидің сапфир жиынтығы, Киелі Рух орденінің алмаз кресі және XIV Людовик патшаның портреті бар қобынша да бар.

Табиғи тарих мұражайындағы асыл тастар және Эколь де Майн

Кейбір асыл тастар мен зергерлік бұйымдар Ұлттық табиғи тарих мұражайының минералогия галереясының қазыналық сақталымында қойылған. Олардың ішінде Сент-Луидің изумруды, "Русполи" сапфирі, Луи XIV-нің топазы (28,10 карат) және ұлы изумруды (17 карат), королева Мария Антуанеттаның алмаз брошьтары, алмаз портреті (9,10 карат) және императрица Мария Луизаның аметисті, Луи XVIII-нің ұлы опалы, екі түсті сапфир (19,67 карат), Джонквиль алмазы (9,75 карат) және 800-ден астам інжу-маржан мен тастар бар. Бұдан бөлек, 1044 тас пен інжу-маржаннан тұратын жиынтық Париждегі Тау-кен мектебінде сақтаулы.

Франция Ұлттық кітапханасындағы регалиялар

Сен-Дениден келген Дагоберттің тағын қазір Франция Ұлттық кітапханасының Ришелье алаңында көруге болады. Птолемейлердің тостағаны патшайымдар қасиетті тағлымнан кейін дәрет алу үшін қолданылған. Бұл ежелгі дәуірдің қатты тастан жасалған мүсіндері мен оюлы асыл тастар арасындағы шедевр, б.з.б. 1 ғасырда немесе б.з. 1 ғасырында Александрияда жасалған болуы мүмкін, діонисийлік суреттермен және белгілермен безендірілген. Ол 1804 жылы ұрланып, Каролингтер кезеңіндегі алтынмен әшекейленген асыл тастарысыз қайта табылды. Оның жылан тәрізді табағы Луврде сақтаулы.

Сен-Денидегі Карл X регалиясы

Карл X-тің таққа отырғызылуындағы патшалық киімдерінің бір бөлігі және осы шара үшін Feuchère жасаған арнайы регалиялар, оның ішінде Карл X-тің алтын қоладан жасалған тәжі (оның таққа отырғызу тәжі Үшінші Республика тарапынан жойылған) және Савой королевасы Мария Терезаның тәжі Сент-Дени базиликасының орталық бөлігіндегі шағын ғибадатханалардың бірінде король Людовик XVIII-нің жерлеу регалиясымен (шатыр, әділет қолы және Карл Великийдің қылышы мен қынының көшірмесі) бірге қойылған. Ангулем герцогы Луи Антуанның тәжі де сақталған алты француз тәжінің бірі болып табылады.

Реймстегі діни аспаптар мен киімді

1825 жылы Карл X-тің таққа отыруы үшін түпнұсқа миров жасаудың қалпына келтірілген фрагменттерімен қайта құрастырылған Киелі ампула, бұл ампула бастапқыда Сент-Реми аббаттығында сақталған, қазір Тау сарайында Нотр-Дам-де-Ремс соборының жанында таққа отыру тостағанымен, сондай-ақ Ескі тәртіптің корольдерінің сақталған бірнеше халаттарымен және Карл X-тің таққа отыру рәсімі үшін жасалған діни құралдармен бірге қойылған. Олар собордың ортағасырлық қазынасының қалған азын-малымен және Шарль Великийдің талисманымен – 1804 жылы императордың қабірінен табылған және кейіннен императрица Евгения сыйлаған Харун әл-Рашид халифаның сыйлаған үлкен сапфирімен бірге көрсетіледі. 1906 жылдан бері Киелі ампуланың ішіндегісі Реймс архиепископтығында сақталады.

Революция кезінде патшалық әшекейлердің ұрлығы

Тақ зергерлік бұйымдары 1792 жылы Garde Meuble (патша қазынасы) бүлікшілердің шабуылына ұшырағанда ұрланған. Тақ зергерлік бұйымдарының көпшілігі, бірақ барлығы емес, кейін табылды. Санси алмасы Василий Рудановскийдің коллекциясынан Ресейде табылған. Француздық көк алма қайта кесілген деп есептеледі және қазір ол "Үміт" алмасы деп аталады. "Үміт" алмасына байланысты жамандық әкелетін аңыз кеңінен таралған. Оны киген Мари Антуанеттаның басы кесілді (іс жүзінде, оны күйеуі Людовик XVI киген, бірақ ол да басы кесілген). Басқа иелері мен олардың отбасылары өзіне-өзі қол салу, неке бұзу, банкротқа ұшырау, көлік апатында қаза болу, тік жардан құлау, төңкеріс, психикалық аурулар және есірткіге тәуелділік салдарынан қайтыс болу сияқты қайғылы оқиғаларға тап болған. Бұл алма Линдбергтің өлтірілген баласының ісімен де байланысты болды, оның сол кездегі иесі, күміс мұрагері Эвалин Уолш Маклин, оны ақша жинау үшін кепілге берді, содан кейін ол ақшаны ұрлыққа қатысы жоқ алаяққа төледі. Көптеген қазіргі заманғы тарихшылар "Үміт" алмасына байланысты қарғыс туралы әңгімелерді жалған деп санайды; мұндай әңгімелер туралы алғашқы жазба 1908 жылға дейін табылмайды. Париждік зергер Пьер Картье алманың сату мүмкіндігін арттыру мақсатында оның қарғысына байланысты әңгімелерді кеңінен таратқан деп есептеледі. 1958 жылдан бері ол Вашингтондағы Смитсоний институтында сақталады және институттың ең көп көрілетін экспонаты болып табылады. Тақ зергерлік бұйымдары Наполеон I және Наполеон III қосымша әшекейлерімен толықтырылды.

Соңғы таққа отырғызу

Франциядағы соңғы таққа отырғызу 1825 жылы Реймсте король Карл X таққа отырғызылғанда болды. Тағашалаудың масштабы сыншылар тарапынан 1789 жылғы революциямен аяқталған Ескі Режимнің абсолютизміне қайта оралудың белгісі ретінде қабылдады. Кейбір тарихшылар осы рәсімнің әсемдігі Бурбон монархиясының құлауының басталуын білдірді деп санайды, Карлдың ескі үлгідегі монарх ретіндегі бейнесі француз халқының көңілінен шықты, олар оның інісі Людовик XVIII-нің қарапайым монархиясын артық жақсы көрді. Францияның соңғы королі Людовик Филипп I таққа отырғызылмады, ал соңғы император Наполеон III де. Наполеон III-нің әйелі Евгения де Монтихо үшін таж жасалды, бірақ ол ешқашан ресми таққа отырғызу рәсімінде қолданылмады.

Француз патшасының тажын бөлшектеу және сату

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында зергерлік бұйымдар Францияның Бірінші Республикасы, Директория, Бірінші Империя, Реставрация, шілде монархиясы, Францияның Екінші Республикасы және Екінші Империя кезеңдерінде сақталды. Алайда, 1870 жылдардың басында Генри де Шамбор графының француз тәжін қабылдаудан бас тартуы патшалықты қайта орнату мүмкіндігін ғана жоқ етті. Бұл сонымен қатар тәж зергерлік бұйымдарын таратуға және ішінара сатуға әкелді. Бразилиялық әдемі Аймэ де Херен, президент Гетулио Варгастың Екінші дүниежүзілік соғыстағы құпия қызмет агенті, басқа да маңызды зергерлік бұйымдармен қатар француз тәж зергерлік бұйымдарының ең ірі жеке меншік иесі ретінде танымал болды. Ол бұл зергерлік бұйымдарды 1939 және 1953 жылдар аралығында таба алғандарын сатып алған Хью Гросвенордан, Вестминстердің 2-ші герцогынан алған. 1875 жылы Конституциялық заңдар қабылданып, Францияның Үшінші Республикасы құрылды. Уақытша президенттік толыққанды «Республика Президентімен» алмастырылды. Патшалықты қайта орнатуды күткендердің саны азайып, Франция Республикасының президенті, маршал Патрис де Макмахонның «Seize Mai» төңкерісіне ұшырауы, оңшыл монархистердің үздіксіз агитациясы және монархистік төңкеріс қаупі радикалды депутаттарды тәж зергерлік бұйымдарын сатуға итермеледі. Олардың пікірінше, бұйымдарды тарату монархиялық идеологияны әлсіретеді: Ұлттық Ассамблеяның бір мүшесі айтқандай, «Тәжсіз, корольге де қажеті жоқ». Бұл даулы шешім орындалды. Тәж зергерлік бұйымдарының барлық бұйымдары, соның ішінде таждар, диадемалар, жүзіктер және басқа да заттар 1887 жылы алынып сатылды. Тарихи маңызы бар бірнеше таж ғана сақталды, бірақ олардың түпкілікті алмаздары мен асыл тастары түрлі түсті шынымен ауыстырылды. Кейбір тарихи немесе ерекше асыл тастар француз музейлеріне қосылды, олардың ішінде «Регент» алмасы, «Хортензия» алмасы және қазір Луврде сақталатын «Мазарин» алмастарын қамтитын корсаж брошкасы; сондай-ақ, қазір Францияның Табиғат тарихы мұражайында сақталатын «Русполи» сапфирі (мұражай қызметкерлері оның ерекше ромбоэдрлі кесілген пішінін пайдаланып, оны сатудан босатуды сұрады, оның табиғи, кесілмеген кристал екенін жалған мәлімдеді).