Кіріспе

Лондондағы корольдік сарай, Англия

Сент-Джеймс сарайы – Ұлыбританияның астанасы Лондон қаласындағы ең жоғары мәртебелі корольдік сарай. Сарай, монархтың корольдік соты болып табылатын Сент-Джеймс сотына атын берген және ол Лондонның Вестминстер қаласында орналасқан. Бұл сарай енді монархтың негізгі резиденциясы болмаса да, Мұрагерлік кеңесінің салтанатты жиылыстарының орны, Дипломатиялық корпустың маршалы кеңсесі және британдық корольдік отбасының бірнеше мүшесінің лондондық резиденциясы болып табылады. 1530 жылдары король Генрих VIII-нің бұйрығымен, Әйірбасқандық Сент-Джеймсқа арналған жалғыз аурухана орнында салынған бұл сарай, көптеген Тюдор және Стюарт монархтары үшін Уайтхолл сарайынан кейін екінші орында болды. Бастапқыда аңшылық паркі мен бақтармен қоршалған сарай, көбінесе аң аулау орталығы және ресми сарайдан тынығу орны, ал кейде корольдік қонақ үй ретінде пайдаланылды. Уайтхолл сарайы өртенгеннен кейін, сарай монархияның әкімшілік функцияларын өз мойнына алды. Ганновер монархтарының билігі кезінде маңыздылығы артқанмен, 19-ғасырдың басында Бэкингем сарайының ықпалына түсті. Он жылдар бойы тек ресми шаралар үшін ғана қолданылғаннан кейін, 1837 жылы королева Виктория бұл өзгерісті ресми түрде бекітті. Бүгінде сарайда бірқатар кеңселер, ресми қоғамдар мен жинақтар орналасқан, сондай-ақ Ұлыбританиядағы барлық елшілер мен жоғары комиссарлар Сент-Джеймс сотына аккредитацияланған. Сарайдың Корольдік капелласы британдық корольдік отбасының шаралары үшін әлі де қолданылады. Сарайда ресми қабылдаулар да үнемі өткізіледі. Сарай негізінен 1531 және 1536 жылдар аралығында қызыл кірпіштен салынған, ал архитектурасы негізінен Тюдор стилінде. 1620 жылдары Корольдік капелла қосылды, ал 1820 жылдары сарайдың жанында Клэренс Хаус салынды. 1809 жылғы өрт сарайдың бір бөлігін, соның ішінде монархтың жеке пәтерлерін қиратты, олар ешқашан қалпына келтірілген жоқ. 17 ғасырдың кейбір интерьерлері сақталған, бірақ көпшілігі 19 ғасырда қайта жаңартылды.

Тюдориялықтар

Сарай Генрих VIII-ге тапсырылды, ол бұрынғы жалқау ауруханасының шалқары орналасқан жерінде салынды, ол Киелі Джеймс Кішіге арналған еді. Ол алғаш рет оны жаңадан құрылған елендер паркі – Сент-Джеймс паркі үшін аң аулау резиденциясы ретінде пайдаланды. Генрихтің Уайтхолл сарайынан кейін корольдің қызығушылығында екінші орында тұрған жаңа сарай 1531 және 1536 жылдар аралығында сарайдың ресми өмірінен қашу үшін кішігірім резиденция ретінде салынды. Жақын орналасқан Уайтхоллдан әлдеқайда кіші, Сент-Джеймс төрт ауланың айналасында құрылған: Түстер ауласы, Елшілер ауласы, Механикалық ауласы және Монастыр ауласы. Төрт аула жабық күйінде сақталады, бірақ қазіргі уақытта үш жағы ғана пәтерлермен қоршалған Монастыр ауласының төртінші жағы Marlborough Road-қа ашық, қоғамдық жиналыстар өткізуге ыңғайлы. Сарайдың ең танымал ерекшелігі – солтүстік қақпа мұнарасы; төрт қабаттан тұратын қақпа мұнарасының бұрыштарында екі қабатты сегізбұрышты мұнаралар орналасқан, ал ең жоғарғы қабатында және қақпаның үстінде орталық сағат орналасқан. Сағат кейінірек қосылған, ол 1731 жылы салынды және 1834 жылы жаңартылды. Сарай Генрих пен оның екінші әйелі Анна Болейннің H. A. әріптерімен безендірілген. Генрих сарайды қызыл кірпіштен салдырып, қараңғы кірпішпен әшекейледі. Елизавета I жиі сарайда тұратын, және испандық Армада Ла-Манш арқылы келе жатқанда сол жерде түнді өткізген деген әңгіме бар.

Стюарт

Генрих, Уэльс ханзадасы, король Джеймс пен Аннаның үлкен ұлы, 1612 жылы қайтыс болғанға дейін Сент-Джеймс сарайында өмір сүрді. Бақтарды ол үшін Альфонс Фаул жақсартты. Англиядағы алғашқы ат шабу мектептерінің бірі 1607 және 1609 жылдар аралығында Генри үшін Сент-Джеймс сарайында салынды, содан кейін Максимилиан Колт жасаған мүсіндік әшекейлермен кітапхана салынды. Генри үй жануарларымен, оның ішінде бір жұп страустармен бірге мал қорасын ұстады. Карл II 1630 жылы 29 мамырда сарайда дүниеге келді; оның ата-анасы Англия, Шотландия және Ирландияның үш патшалығын басқарған Карл I және француз королі Людовик XIII-нің қарындасы Генриетта Мария болды. Король Карл I мен Генриетта Марияның екінші тірі қалған ұлы Джеймс II 1633 жылы 14 қазанда сарайда дүниеге келді. 1638 жылы Карл I сарайды Генриетта Марияның анасы Мари де Медичиге сыйлады. Мари сарайда үш жыл тұрды, бірақ Францияның бұрынғы католик патшайымы парламентке ұнамай, көп ұзамай оны Кёльнге кетуге шақырып алды. Чарльз өлім жазасына кесілер алдындағы соңғы түнін Сент-Джеймсте өткізді. Бұл сыйлық кейіннен Патшалық коллекцияның бастапқы бөлігі болды. Георг III-ке Сент-Джеймс ыңғайсыз болып көрінді. Тюдор сарайы жайлысыз деп есептелді, ал қазіргі құрылыс аумағы тұрғындарына жеке өмірге жете алмайтындықтан және соттан отбасылық өмірге шегініп, тыныш болуға мүмкіндік бермеді. 1762 жылы, үйленгеннен кейін көп ұзамай, Георг Букингем үйін сатып алды, ол Букингем сарайының алдағысы болды, оны патшайымы Шарлотта Макленбург-Стрелицке үшін алды. 1809 жылы өрт Сент-Джеймс сарайының бір бөлігін, соның ішінде монархтың оңтүстік-шығыс бұрышындағы жеке пәтерлерін қиратты. Бұл пәтерлер қайта жаңартылмады, Корольдік капелласы сарайдың қалған бөлігінен ашық аумақпен бөлініп қалды, қазіргі Марлбороу жолы екі ғимараттың арасымен өтеді. Патшалық отбасы уақытының көп бөлігін Букингем үйінде өткізе бастады, ал Сент-Джеймс тек ресми шаралар үшін ғана қолданылды; аптасына үш рет левелер мен қоғамдық қабылдаулар әлі де сол жерде өткізілді. XVIII ғасырдың соңында Георг III мемлекеттік пәтерлерді жаңартты, бірақ тұрғын бөлмелерін ескермеді. Сент-Джеймсте кем дегенде жылдың бір бөлігінде тұрған соңғы монарх Вильгельм IV болды. Ол бұрын сарайдың жанында Кларенс үйін салған және оны сарайға жалғастырған. Королева Виктория 1837 жылы бұл қадамды ресми түрде бекітті, Сент-Джеймстің монархтың негізгі резиденциясы мәртебесін жойды; ол өзінің билігі кезінде соттар, левелер және басқа да рәсімдер үшін орын ретінде пайдаланыла бастады. Дегенмен, 1840 жылы Виктория күйеуі Альбертпен осы сарайда үйленді, ал он сегіз жылдан кейін олардың үлкен баласы Виктория Пруссияның принці Фредерикпен үйленді.

Жарлық галереясы

Прокламация галереясы Сент-Джеймс сарайының бір бөлігі болып табылады және билеуші монархтың қайтысынан кейін қолданылады. Мұрагерлік кеңесі жаңа монархты жариялау үшін жиналады. Монарх кеңеске қасиетті ант бергеннен кейін, Гартер корольдік қару-жарақ сақшысы (Garter King of Arms) Монастырлық алаңды (Friary Court) көре алатын Прокламация галереясына шығып, жаңа монархты жариялайды. Мұндай оқиға соңғы рет 2022 жылдың 10 қыркүйегінде король Чарльз III-нің жариялануымен болды. Гартер корольдік қару-жарақ сақшысы мен кернейшілердің балконға кіруі үшін жұмысшылар күні бұрын орталық терезені алып тастап, уақытша есік орнатқан.

Бүгін

Сент-Джеймс сарайы әлі де жұмыс істеп тұрған сарай, және монарх басқа жерде тұрса да, Корольдік сарай ресми түрде сонда орналасқан. Бұл ханшайым Анна, ханшайым Беатрис және ханшайым Александраның лондондық резиденциясы. Сарайда ресми қабылдаулар өткізіледі, мысалы, шетелдік мемлекет басшыларының және патша отбасы мүшелері басшылық ететін қайырымдылық ұйымдарының қабылдаулары. Сарай сот кеңселері мен шенеуніктердің пәтерлері орналасқан кең ғимараттар кешенінің бір бөлігін құрайды. Сарай кешеніне ІІІ Чарльз бен оның ұлдары, принцтер Уильям мен Гарридің бұрынғы үйі Йорк Хаус кіреді. Ішкі істер министрлігі ресми қабылдаулар үшін қолданатын Ланкастер Хаус, оның жанында орналасқан, ал оған жалғасқан Кларенс Хаус, Король ананың бұрынғы үйі, қазір король ІІІ Чарльз бен королева Камилланың резиденциясы. Сарай 2018 жылдың сәуір айына дейін Евгения ханшайымның ресми резиденциясы болып табылды. Жақын жердегі Королеваның шіркеуі, Иниго Джонс салған, бірақ 19 ғасырдан бері Марлбороу жолынан бөлек орналасқан, сарайдың бір бөлігі саналады. Королеваның шіркеуі белгілі бір уақытта жұртқа ашық болса, сарайдағы Корольдік шіркеуге кіруге рұқсат жоқ. Екеуі де дінге сенушілер үшін белсенді орындар болып табылады.