Кіріспе

Ұлыбритания монархиясы қолданатын тулар

Ұлыбританияның корольдік стандарттары қазіргі уақытта король Карл III Ұлыбританияның, тәуелді территориялардың және Британдық теңізден тыс аумақтардың егемендігі ретінде қолданатын екі ұқсас тудың біреуін білдіреді. Тудың екі нұсқасы бар, бірі Шотландияда, екіншісі басқа жерлерде қолданылады. Бұл тулар Ұлыбританияда қолданылған кезде, олар корольдік қарудың қалқанын құрағандықтан, қару-жарақтардың тулары болып табылады. 1960 жылдардан бастап 2022 жылы қайтыс болғанға дейін, Елизавета II-нің белгілі бір Достастық елдеріндегі билеуші ретінде пайдалану үшін бірнеше жеке туы болды. Бұл геральдикалық тулар британдық "Корольдік стандартынан" қару-жарақтардың тулары ретінде ұқсас, бірақ королеваның жеке туында кездесетін элементті қамтиды (көгілдір дискіде алтын гүлдермен оралған тәжді 'E' әрпі). Ұлыбританияның Корольдік стандарты монархтың корольдік сарайлардың бірінде және оның көлігінде, кемесінде немесе ұшағында болғанда көтеріледі. Егер иесі немесе меншік иесі сұраса, ол монархтың сапары кезінде кез-келген ғимаратқа, ресми немесе жеке, ілініп қойылуы мүмкін. Ол Вестминстер сарайында Монархтың Парламенттің ашылуы кезіндегі Одақ туының орнын басады. Корольдік стандартты қызметте болған кезде корольдік яхтада көтеріп жүрді, және королева Елизавета II бортында болды. Патшаның қатысуынсыз да Корольдік стандартты көтеруге болатын жалғыз шіркеу – Вестминстер аббаттығы, ол Патшалық ерекшелікке ие. Корольдік стандарт тек патшаның қатысуымен ғана корольдік резиденцияларда көтеріледі. Егер Біріккен Ұлттар Туы Букингем сарайының, Виндзор сарайының немесе Сандрингем үйінің үстінде желбіресе, бұл Патшаның резиденцияда емес екенін көрсетеді. 1934 жылы король Георг V Шотландиядағы азаматтарына өзінің күміс мерейтойының құрметіне Шотландияның ежелгі Корольдік стандартын көрсетуге рұқсат берді. Бүгінде ол монархтың резиденциясында болмаған кезде Холируд сарайы мен Балморал қамалының үстінен көтеріледі. Одақ туынан айырмашылығы, Корольдік стандартты ешқашан жартылай төмендетуге болмайды, тіпті Тақтың жойылуынан кейін де, өйткені тақтада әрқашан билеуші болады. Ол Эдуард VII қайтыс болғаннан бастап, Георг V қателікті анықтағанға дейін бірнеше сағат бойы жартылай төмендетілді. 1997 жылы Уэльс ханшайымы Диананың қайтысынан кейін Букингем сарайында жартылай төмендетілмеген ту туралы дау туды. Сол кезде королева Балморалдағы жазғы резиденциясында болды; және қалыптасқан әдет-ғұрыпқа сәйкес, монарх болмағандықтан Букингем сарайында ту көрсетілмеді. Королева Диананың жерлеу күні Одақ туын жартылай төмендетуге келісім жасады. Сонымен қатар, Букингем сарайында Ұлыбританияның Туы 31 тамыз 1998 жылы, Дүйсенбі күні, Уэльс ханшайымы Диананың қайтыс болуының бірінші жылдығына орай құрмет көрсету мақсатында жартылай төмендетілді. Содан бері, Ұлыбританияның Туы монархтың болмауы кезінде тұрақты түрде көтеріледі және Елизаветаның өлімі, 11 қыркүйектегі шабуылдар, 7 шілдедегі 2005 жылғы Лондон бомбалаулары және Елизавета II-нің қайтысы сияқты бірнеше оқиғаларды атап өту үшін жартылай төмендетілді.

Англия, Солтүстік Ирландия, Уэльс, Корольдік тәуелділіктер және Британдық теңізден тыс аумақтар

Англияда, Солтүстік Ирландияда, Уэльсте, Корольдік тәуелділіктерде және Британдық теңізден тыс аумақтарда ту төрт бөлікке бөлінеді. Бірінші және төртінші бөліктер ежелгі Англия Корольдігін көрсетеді және қызыл фонда күзетпен басушы үш алтын арыстанды (немесе «леопардты») қамтиды; екінші бөлік ежелгі Шотландия Корольдігін көрсетеді және алтын фонда қызыл арыстанды қамтиды; үшінші бөлік ежелгі Ирландия Корольдігін көрсетеді және көк фонда Ирландияның елтаңбасынан алтын арфаның нұсқасын қамтиды. Арфаның енгізілуі Ирландиядағы кейбір адамдар үшін мәселе болып қалуда. 1937 жылы сол кездегі Taoiseach Эмон де Валера Доминион хатшысы Малкольм Макдональдтан ирланд халқы келісім бермегендіктен, Корольдік тудан арфа бөлігін алып тастауға бола ма деп сұрады. Өтініш қабылданбады және арфа сақталды. Қазіргі Ұлыбритания Корольдік туы, шағын өзгерістерден (әсіресе Ирландияны бейнелеу үшін қолданылатын арфаның пішінінен) басқа, королева Викторияның билік кезеңімен даталанады. Ұлыбританияның бұрынғы Корольдік тулары Ганновер және Франция Корольдігінің гербтерін қамтыды, бұл Ганновердің сайлаушы (кейіннен король) атағын және Франция тағына теориялық талапты білдірді, бұл талап 1800 жылы тоқтатылды. Ганноверлік байланыс 1837 жылы королева Викторияның таққа отыруымен аяқталды, ол әйел болғандықтан Ганноверге мұрагер бола алмады. Бұрынғы британ монархтарының танымал Корольдік туларына королева Аннаның Шотландиямен біріктірілген Корольдік туы, король Георг I-ден Георг III-ге дейінгі Ганноверлік төрт бөлікке бөлінген Корольдік тулары және Георг III-тен Вильгельм IV-ке дейінгі Ганноверлік тәжді Корольдік тулары жатады. Соңғысы Ганновердің Корольдік гербін қамтыды, ол қазіргі Ұлыбритания Корольдік туының үстіне орналастырылған, бірақ бұл стандартта Англия, Ирландия және Шотландияның туларының көркем бейнелері тиісті бөліктерінде бүгінгі нұсқалардан сәл өзгеше болды.

Шотландия

Шотландияда Ұлыбритания Корольдік стандартының ерекше нұсқасы қолданылады, онда Шотландия Корольдігінің қызыл Арыстан жауынгері бірінші және төртінші төртбұрышта бейнеленеді, бұл Англияның үш алтын арыстанының орнын басады, олар тек екінші төртбұрышта ғана кездеседі. Үшінші төртбұрышта Ирландияның алтын арфасы бейнеленген, ол Ұлыбританияның қалған бөлігінде және шетелде қолданылатын нұсқадан өзгешеленбейді. Шотландиялық Корольдік стандарттың нұсқасы 2022 жылдың 12 қыркүйегінде Холирудхаус сарайынан Сент-Джайлс соборына дейінгі Корольдік мильдегі процессия кезінде Елизавета II патшайымның табытын жабу үшін қолданылды. Шотландиядағы король отбасының басқа мүшелері де осы шотландтық нұсқаны қолданады, тек патшайымның жұбайы мен оның мұрагері Ротсей герцогы бұл хаттамадан тыс қалады, олардың әрқайсысының жеке стандарты бар. Шотландияда қолданылатын Ұлыбритания Корольдік стандарты, Шотландияның қазіргі дәстүрлі Корольдік стандартынан өзгеше, соңғысы Арыстан жауынгерін толық бейнелейді. Шотландия Корольдік гербінің туын құрайтын Шотландия Корольдік стандарты монархтың жеке туы болып табылады және Шотландияның ресми емес екінші туы ретінде жиі қолданылса да, 1672 жылы Шотландия Парламенті қабылдаған заңмен оның қолданылуы шектеледі. Шотландияның тарихи Корольдік стандарты шотландтық корольдік резиденцияларда, монарх резиденцияда болмаған кезде, сондай-ақ Корольдіктің өкілдері – премьер-министр, лорд-лейтенанттар, Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының Лорд-жоғарғы комиссары және Лорд Лион қарулы корольдер қолданады. Шотландия королінің мұрагері, Ротсей герцогы, Шотландия Корольдік стандартының өзге түрін қолданады, оның жеке Корольдік стандарты үш нүктелі көк түсті табельі бар Шотландия Корольдік стандарты болып табылады. (Ротсей герцогының туында да осы табель бар, ол ішкі қалқанда бейнеленген).

Британ монархының жұбайлары

Британ монархының жұбайларына корольдік стандартқа негізделген қару-жарақ, сондай-ақ некеге тұрмас бұрынғы жеке қарулары немесе олардың отбасының қарулары беріледі. Шотландияда патшайым жұбайы шотландтық корольдік тудың нұсқасын қолданады. Өздерінің корольдік стандарттары бар Ұлттар Достастығы мемлекеттері үшін олар ерекше туларға ие емес. Патшайым билеушінің жұбайларына британдық корольдік стандартты пайдалануға рұқсат берілмейді. Олар өз отбасының қаруларына негізделген туларды қолданады. Дегенмен, Саксен-Кобург-Готалық Альберт ханзадасы өз отбасының қаруларымен бөлінген корольдік қарудың туын (айырмашылығы бар) қолданды. Тудың сипаттамасыКамилла патшайымКарл III-нің жұбайы (2022 – қазірге дейін) Корольдік стандарт, оның әкесі Брюс Шендтің қаруларымен біріктірілген. Шотландиялық нұсқасыФилипп ханзадаЕлизавета II-нің жұбайы (1952–2021) Ту оның грек және даниялық тегіне негізделген. Ту төрт бөліктен тұрады: бірінші бөлік Данияны көрсетеді – үш көк арыстан және сары фонға тоғыз қызыл жүрек. Екінші бөлік Грекияны көрсетеді – көк фонда ақ крест. Үшінші бөлік герцогтың тегін – Маунтбеттенді көрсетеді, бес қара және ақ тік жолақтан тұрады. Төртінші бөлік, Эдинбург герцогы атағына сілтеме жасайды, қара және қызыл қамал бейнеленген, ол Эдинбург қаласының қаруының да бөлігі болып табылады. Елизавета патшайымГеорг VI-ның жұбайы (1936–2002) Корольдік стандарт, оның әкесі Клод Боуес-Лионның, Стратмор және Кингхорн графының қаруларымен біріктірілген. Шотландиялық нұсқасыМэри патшайымГеорг V-нің жұбайы (1910–1953) Корольдік стандарт, оның әкесі Франциск, Тек герцогының қаруларымен, сондай-ақ оның атасы Кембридж герцогы, принц Адольф қолданған Ганновер гербімен біріктірілген. Шотландиялық нұсқасыАлександра патшайымЭдуард VII-нің жұбайы (1901–1925) Данияның корольдік елтаңбасымен бірге Корольдік стандарт. Шотландиялық нұсқасыАльберт ханзадаВикторияның жұбайы (1840–1861) Корольдік стандарт, үш ұшты белгімен (екінші ұшы Сент-Джордж кресімен безендірілген), Саксонияның қаруларымен біріктірілген. Аделаида патшайымВильгельм IV-нің жұбайы (1830–1849) 1816–1837 жылдардағы Корольдік стандарт, оның әкесі, Саксония-Майнинген герцогы Георг I-нің қаруларымен біріктірілген. Каролина патшайымГеорг IV-нің жұбайы (1820–1821) 1816–1837 жылдардағы Корольдік стандарт, оның әкесі, Брауншвейг герцогы Чарльз Вильям Фердинандтың қаруларымен біріктірілген. Шарлотта патшайымГеорг III-нің жұбайы (1761–1818) 1816–1837 жылдардағы корольдік стандарт, оның әкесі, Мекленбург-Штрелиц герцогы Чарльз Луи Фредериктің қаруымен біріктірілген. 1801–1816 жылдардағы корольдік стандарт, оның әкесі, Мекленбург-Штрелиц герцогы Чарльз Луи Фредериктің қаруларымен біріктірілген. 1714–1801 жылдардағы корольдік стандарт, оның әкесі, Мекленбург-Штрелиц герцогы Чарльз Людовик Фредериктің қаруларымен біріктірілген. Каролина патшайымГеорг II-нің жұбайы (1727–1737) 1714–1801 жылдардағы Корольдік стандарт, оның әкесі, Бранденбург-Ансбах маркграфы Иоанн Фредериктің қаруларымен біріктірілген.

Жақында жасалған тарихи корольдік стандарттар

Стандарт Патшалық отбасының мүшесіСипаттамаПринц Уильям, Кембридж герцогыҮш нүктелі белгі, тақтың тікелей мұрагерін білдіреді, екінші нүктесі анасы, Уэльс ханшайымы Диананың қаруынан алынған қызыл эскаллоппен белгіленген. Шотландия нұсқасыЕлизавета ханшайым, Эдинбург герцогинясыҮш нүктелі таңба, бірінші және үшінші нүктелері Георгий кресімен, екінші нүктесі Тюдор гүлімен белгіленген. Шотландия нұсқасыМаргарет ханшайым, Сноудон графинясыҮш нүктелі таңба, бірінші және үшінші нүктелері Тюдор гүлімен, екінші нүктесі шотландтың қызылқияғымен белгіленген. Шотландия нұсқасыФилип, Эдинбург герцогыКорольдік стандарт, әйелі, Эдинбург герцогинясы Елизавета ханшайымының қаруымен біріктірілген.Алберт ханшайымы, Йорк герцогыҮш нүктелі белгі, екінші нүктесі көк якорьмен белгіленген. Шотландия нұсқасыМэри ханшайым, Корольдік ханшайым және Харьюд графинясыҮш нүктелі таңба, бірінші, екінші және үшінші нүктелері Георгий кресімен белгіленген. Шотландия нұсқасыГенрих ханшайымы, Глостер герцогыҮш нүктелі белгі, бірінші және үшінші нүктелері Георгий кресімен, екінші нүктесі күзетші арыстанмен белгіленген. Шотландия нұсқасыДжордж ханшайымы, Кент герцогыҮш нүктелі таңба, бірінші, екінші және үшінші нүктелері көк якорьмен белгіленген. Шотландия нұсқасыАлиса ханшайым, Атлон графинясыБес нүктелі таңба, бірінші, екінші, төртінші және бесінші нүктелері қызыл жүрекпен, үшінші нүктесі Георгий кресімен белгіленген. Шотландия нұсқасыЭдуард ханшайымы, Виндзор герцогыҮш нүктелі белгі, екінші нүктесі Әулие Эдуард тәжімен белгіленген. Артур ханшайымы, Коннотт және Стратхерн герцогыҮш нүктелі таңба, бірінші және үшінші нүктелері лилия гүлдерімен, екінші нүктесі Георгий кресімен белгіленген. Сакс корольдік үйінің гербі орналасқан. Шотландия нұсқасыҮш нүктелі таңба, бірінші және үшінші нүктелері лилия гүлдерімен, екінші нүктесі Георгий кресімен белгіленген. Шотландия нұсқасыАртур ханшайымыБес нүктелі таңба, бірінші, үшінші және бесінші нүктелері Георгий кресімен, екінші және төртінші нүктелері лилия гүлдерімен белгіленген. Сакс корольдік үйінің гербі орналасқан. Шотландия нұсқасыБес нүктелі таңба, бірінші, үшінші және бесінші нүктелері Георгий кресімен, екінші және төртінші нүктелері лилия гүлдерімен белгіленген. Шотландия нұсқасы

Патшалық стандарттары 11981837

FlagDateUseDescription 1198 – 1340 Король Ричард I-нің корольдік байрағы – қызыл фонға алтын түсті үш арыстан, көк тілдері мен тырнақтары бар, жүріп, көрушіге қарайтын және баған бойынша орналасқан. Бұл Ұлыбритания Корольдік стандартының бірінші және төртінші тоқсандарынан тұрады. 1340 – 1395, 1399 – 1406 Король Эдуард III-нің корольдік туы – Англия гербі Франция Корольдік стандартымен төрт бөлікке бөлінген, fleur-de-lis француз тағына ағылшын талабын көрсетеді. 1395 – 1399 Король Ричард II-нің корольдік байрағы – Англия гербі, мистикалық одақты бейнелейтін король Эдуард Исповедникке жатқызылған қарумен біріктірілген. 1406 – 1422, 1461 – 1470, 1471 – 1554, 1558 – 1603 Король Генрих IV, Король Генрих V, Король Эдуард IV, Король Ричард III, Король Генрих VII, Король Генрих VIII және Королева Елизавета I-нің корольдік байрағы – француз бөлігі үш fleur-de-lis болып өзгертілген. 1422 – 1461, 1470 – 1471 Король Генрих VI-ның корольдік туы – Франция гербі Англия гербімен біріктірілген. 1554 – 1558 Королева Мэри I-нің корольдік байрағы – Габсбург Испаниясы гербі Англия гербімен біріктірілген. 1603 – 1689, 1702 – 1707 Стюарт әулетінің корольдік штандары, алғаш рет Джеймс VI мен I қолданған – Джеймс I-нің корольдік гербінің байрағы, бірінші және төртінші тоқсан Англияны және француз тағына ағылшын талабын, екінші тоқсан Шотландияны, үшінші тоқсан Ирландияны көрсетеді. Бұл Англия Корольдігінің соңғы корольдік байрағы болды. 1689 – 1694 Король Уильям III және II және Королева Мэри II-нің корольдік штандары – Уильям III және Мэри II-нің бірлескен корольдік гербінің байрағы, Англия гербі Нассау үйінің (Уильямды көрсететін) кіші гербімен (inescutcheon) бұзылған және сол гербтің (Мэриді көрсететін) өзге де бұзылмаған нұсқасымен қатарлас. 1694 – 1702 Король Уильям III және II-нің корольдік штандары – Уильям III-нің корольдік гербінің байрағы, бірінші және төртінші тоқсан Англияны және француз тағына ағылшын талабын көрсетеді, екінші тоқсан Шотландияны, үшінші тоқсан Ирландияны көрсетеді, Нассау үйі үшін кіші гербі (inescutcheon) бар. 1707 – 1714 Королева Аннаның штандары, 1707 жылғы Одақ Актісінен кейін – Королева Аннаның корольдік гербінің байрағы, бірінші және төртінші тоқсан (жаңадан біріктірілген) Англия мен Шотландияны көрсетеді, екінші тоқсан француз тағына британдық талапты көрсетеді, үшінші тоқсан Ирландияны көрсетеді. 1714 – 1801 Ханновер әулетінің корольдік штандары, алғаш рет король Георг I қолданған – Ұлыбританияның корольдік гербінің байрағы, бірінші тоқсан Англия мен Шотландияны көрсетеді, екінші тоқсан британдықтардың француз тағына талабын, үшінші тоқсан Ирландияны, төртінші тоқсан Ханновер сайлаушылығын көрсетеді. 1801 – 1816 Ханновер әулетінің корольдік туы, король Георг III қолданған – 1801 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбритания құрылғаннан бергі корольдік қарудың байрағы; Англия мен Уэльс үшін бірінші және төртінші тоқсан, екінші Шотландия, үшінші Ирландия, Ханновер сайлаушысының кіші гербі (inescutcheon) бар. 1816 – 1837 Ханновер әулетінің корольдік штандары, алғаш рет король Георг III қолданған – Ханновер патшалыққа айналғаннан кейінгі корольдік қару.

Басқалар

Патшалық отбасының басқа мүшелері Ұлыбританияның Корольдік стандартын қолдана алады, бірақ күміссіз шекарасымен (ермін терісін бейнелейтін қара "құйрықтары" бар ақ шекара). Бұл стандарт көбінесе британдық ханзадалардың жұбайларына немесе әлі жеке гербі берілмеген патшалық отбасының мүшелеріне қолданылады. Уэльс ханшайымы Диана мен Глостер герцогинясы Алисаның мәйіті жерленгенде олардың үстіне осы стандарт жабылған болатын. Корнуолл герцогинясы Камилла да осы Корольдік стандартты пайдалану құқығына ие болды, бірақ ол оны дерлік пайдаланбады. Ол 2005 жылдың 17 шілдесінде герб алды, ол бұрынғы тәжірибеге сүйене отырып, оның жеке стандартының негізін құруы мүмкін. Оның күйеуі таққа отырғаннан бері ол жоғарыда көрсетілген басқа нұсқаны қолданып келеді.

Стандарттарды қолдану

Патшалық стандарт тек монарх үшін ғана арналған және ең көп қолданылады. Ең танымал мысалы – монархтың корольдік резиденцияда бар екенін көрсетеді, сондай-ақ ресми көліктерде, әсіресе Bentley State Limousine, бірақ басқа да көліктерде де қолданылады, көбінесе Range Rover. Патшалық стандарт сонымен қатар ұшақтар мен су кемелерінде де қолданылады, оның ішінде HMY Britannia және MV Spirit of Chartwell кемелері Темзаның алмас мерейтойында. Монарх британдық әскери кемеде болғанда, ту кеменің басты мачтасынан көтеріледі және оның кеткенімен бірге түсіріледі. Монарх қайтыс болғанда, ту оның табытының үстіне жабылады. Кейбір жағдайларда, Ұлыбритания ішінде жеке стандарттар қолданылады, мысалы, Эдинбургтағы Сент-Джайлс соборында (Тисл орденінің капелласы орналасқан жер) және Виндзор сарайындағы Сент-Джордж капелласында, Гартер орденінің рыцарьларының туларымен бірге, Темзаның алмас мерейтойында Принц Эндрюдің стандарты MV Havengore кемесінен желбіреді. Дегенмен, патша отбасының басқа мүшелерінің жеке стандарттарын қолдану жиілігі әртүрлі. Патшалық таққа отырғанға дейін, Уэльс принці өз стандартын Кларенс-хауста қолданды, дәл сол сияқты Бакингем сарайының үстінде Патшалық стандарт қолданылады, бірақ отбасының басқа мүшелері өз резиденцияларынан стандарттарын көтеріп ілмейді (мүмкін, олардың көпшілігі Лондон резиденциясын бөлісетіндіктен, Кенсингтон сарайындағы жағдай сияқты). Отбасы мүшелері өз стандарттарын жеке немесе ресми шараларда (мысалы, Jaguar сияқты қарапайым көліктер қолданылғанда) немесе мемлекеттік іс-шараларда (Royal Mews көліктері қолданылғанда) көліктерде қолданбайды, бұл тек патшайымға ғана арналған сияқты. Бірақ, ханзада Филипп мемлекеттік шараларда жеке сапар шеккен кезде, оның стандарты оның көлігінің шатырынан желбіреді, мысалы, Уэльс ханшайымы Диананың жерлеу рәсімінде (сонда патшайым анасы да өз жеке стандартын көлігінен ілді) және Королева Ананың жерлеу рәсімінде. Сондай-ақ, мемлекеттік сапармен келген мемлекет басшысы Royal Mews-тен көлік пайдаланғанда, оның жеке туы көрсетіледі. Алайда, шетелде отбасы мүшелерінің стандарттары қолданылуы мүмкін: мысалы, Принц Чарльз, Корнуолл герцогинясы және Принц Уильям. Жеке стандарттар Королева Ананың, Эдинбург герцогының, Принцесса Маргарет және Виндзор герцогының табыттарын жабу үшін қолданылған.

Құрметті орын

Байрақ институтының мәліметтері бойынша, Ұлыбританиядағы тулардың басымдық реті: Корольдік стандарт, Ұлыбритания туы, қабылдаушы елдің туы (Англия, Шотландия және Уэльс сияқты), басқа елдердің тулары (әліпбилік тәртіппен), Ұлттар Достастығының туы, Еуропа туы, облыстардың тулары, қалалар мен кенттердің тулары, қанатты гербтер және үй тулары.