Лионель Тертис: Англиялық виолашы және педагог

Кіріспе

Ағылшын альтшысы (1876–1975)

Лионель Тертис, CBE (29 желтоқсан 1876 – 22 ақпан 1975) – ағылшын альтшысы. Ол халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы альтшілердің бірі және белгілі педагог болды.

Мансап

Тертис Батыс Хартлпулда поляк еврей иммигранттарының ұлы болып дүниеге келді. Ол алдымен Германияның Лейпциг қаласында және Лондонның Корольдік музыка академиясында скрипканы оқыды. Сол жерде оны директор Александр Маккензи виола ойнауға ынталандырды. Оскар Недбалдың қосымша ықпалымен ол тез арада өзінің заманындағы ең танымал виолашыларының біріне айналды, Еуропа мен АҚШ-ты солист ретінде гастрольдеді. 1900 жылдан бастап Корольдік музыка академиясында (RAM) виола профессоры болып жұмыс істей келе, ол әріптестері мен студенттерін аспапқа арналған шығармалар жазуға шақырды, осылайша оның репертуарын кеңейтті. 1906 жылы Тертис танымал богемиялық квартетіне виолашы/композитор Оскар Недбалды алмастырды, ал кейіннен Валленн квартетінде виолашы болып жұмыс істеді. Арнольд Бакс, Фрэнк Бридж, Густав Холст, Бенджамин Дейл, Йорк Боуэн, Ральф Воган Уильямс, Артур Блис, Арнольд Троуэлл және Уильям Уолтон сияқты композиторлар оған арналған шығармалар жазды. Уолтонның шығармасы – оның виолалық концерті; алайда Тертис сол кезде оны түсінуге қиындық тапқандықтан әлемдік премьерасын өткізбеді, бұл құрмет Пол Хиндемитке тиді. Оның шәкірті Бернард Шор 1930 жылы тамызда Промста екінші рет орындады. Тертис бұл шығарманы бір айдан кейін Льеждегі Халықаралық қазіргі заманғы музыка фестивалінде алғаш рет орындады. Келесі үш жылда ол концертті тағы бес рет орындады. 1920 жылдан 1937 жылға дейін 1717 жылғы Монтаньяна виоласына ие болды, ол оны 1920 жылы Парижге жасаған концерттік сапарының бірінде тапқан және сатып алуға батыл болған. Оның естеліктерінде айтылғандай, ол "ойнауға жарамсыз күйде, көпірсіз, ішексіз және саусақ тақтасыз көрсетілді. Қап болмады – аспап өте үлкен болды, 17 1/8 дюйм – сондықтан әйелім оны су өткізбейтін пальтосына орап құтқаруға келді, және осылай ол Англия арнасынан өтіп кетті". Тертис аспапынан ерекше бай дыбыс алу үшін үлкен виола таңдады. Кейбіреулер 17 1/8 дюймдік аспапты тым үлкен деп санағандықтан, ол өзінің Tertis үлгісін жасады, ол үлкен аспаптың көптеген тональдық артықшылықтарын 16 3/4 дюймдік ыңғайлы өлшемде ұсынады. Тертис 1937 жылы 1717 жылғы Монтаньянаны өзінің шәкірті Бернард Шорға сатты, ол оны өз кезегінде өзінің шәкірті Роджер Чейске берді. Уильям Мердок (фортепиано), Альберт Саммонс және Лаури Кеннедимен бірге Тертис камералық музыка ойнаушылар тобын құрды. Ол сондай-ақ 1928 жылы Гриллер квартетін құруға жұмыс істеген Сидни Гриллерді ынталандырды және жаттықтырды, сонымен қатар Гриллердің алғашқы Вена мектебіне деген құлшынысына әсер етті. 1937 жылы, өзінің мансабының шыңында, ол концерт сахнасынан зейнетке шығып, оқытумен айналысуға шешім қабылдады. Ол 1949 жылы RAM-де шақырылған тыңшылар алдында өткен арнайы концертте, виолаға арналған музыканы жазуды ынталандыру үшін құрылған қорына қаражат жинау мақсатында, тағы бір рет солист ретінде өнер көрсетті. 1950 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды. 2009 жылы "Тертис дәстүрі" атты дискі жарық көрді. 2015 жылы "Англия мұрасы" оның Уимблдондағы үйіндегі көк тақшаны ашты. Гарри Берли, Ребекка Кларк, Эрик Коутс, Виннифред Коппервейт, Пол Кроппер, Гарри Данкс, Сидни Эррингтон, Уотсон Форбс, Макс Гилберт, Хоуп Гамбург, Раймонд Джереми, Джеймс Локкьер, Фредерик Риддл, Ян Ричи, Филип Сентон, Беррил Скавен Блант, Бернард Шор, Гилберт Шуффлеботам, Жаклин Тауншенд, Морис Уорд және Лена Вуд сияқты көптеген ағылшын виолашылары Тертистің шәкірттері болды.

Tertis was born in West Hartlepool, the son of Polish Jewish immigrants. He first studied violin in Leipzig, Germany and at the Royal Academy of Music (RAM) in London. There he was encouraged by the principal, Alexander Mackenzie, to take up the viola instead. Under the additional influence of Oskar Nedbal, he did so and rapidly became one of the best known violists of his time, touring Europe and the US as a soloist. As Professor of Viola at the RAM (from 1900), he encouraged his colleagues and students to compose for the instrument, thereby greatly expanding its repertoire. In 1906, Tertis was temporarily in the famous Bohemian Quartet to replace the violist/composer Oskar Nedbal and later he took the viola position in the Walenn Quartet. Composers such as Arnold Bax, Frank Bridge, Gustav Holst, Benjamin Dale, York Bowen, Ralph Vaughan Williams, Arthur Bliss, Arnold Trowell and William Walton wrote pieces for him. The Walton piece was his Viola Concerto; however, Tertis did not give the world premiere as he found it difficult to comprehend at the time; that honour went to Paul Hindemith. His pupil Bernard Shore took on the second performance at the Proms in August 1930. Tertis first performed the work a month later at the International Society for Contemporary Music festival in Liège. Over the next three years he gave five more performances of the concerto. He owned a 1717 Montagnana from 1920 to 1937 which he found during one of his concert tours to Paris in 1920, and took a chance in acquiring. According to his memoirs, it was "shown to me in an unplayable condition, without bridge, strings or fingerboard No case was available – it was such a large instrument 17 1/8 inches – so my wife came to the rescue by wrapping it in her waterproof coat, and that is how it was taken across the English Channel." Tertis preferred a large viola to get an especially rich tone from his instrument. Knowing that some would find a 17 1/8 inch instrument too large he created his own Tertis model, which provides many of the tonal advantages of the larger instrument in a manageable 16 3/4 inch size. Tertis sold the 1717 Montegnana to his pupil Bernard Shore in 1937, who in turn passed it on to his pupil Roger Chase. Along with William Murdoch (piano), Albert Sammons, and Lauri Kennedy, Tertis formed the Chamber Music Players. He also encouraged and coached Sidney Griller as he worked to found the Griller Quartet in 1928, and influenced the Griller's enthusiasm for the first Viennese School. In 1937, while at the height of his powers, he announced his retirement from the concert platform to concentrate on teaching. He appeared as soloist only one more time, at a special concert in 1949 to an invited audience at the RAM to help raise money for his fund to encourage the composition of music for the viola. He was appointed a Commander of the Order of the British Empire (CBE) in the 1950 New Year's Honours. A CD, The Tertis Tradition, was issued in 2009. In 2015, English Heritage unveiled a blue plaque at his Wimbledon, London home. Many fine English violists were students of Tertis, including Harry Berly, Rebecca Clarke, Eric Coates, Winifred Copperwheat, Paul Cropper, Harry Danks, C. Sidney Errington, Watson Forbes, Max Gilbert, Hope Hambourg, Raymond Jeremy, James Lockyer, Frederick Riddle, Ian Ritchie, Philip Sainton, Beryl Scawen Blunt, Bernard Shore, Gilbert Shufflebotham, Jacqueline Townshend, Maurice Ward and Lena Wood.