Кіріспе

Батыс жағалаудағы төбе Латрун (лат. Latrun, اللطرون, al Latrun) – Аялон аңғарындағы Латрун ілгегіндегі стратегиялық төбе. Ол Тель-Авив пен Иерусалим арасындағы жолға көз салады, Иерусалимнен батысқа қарай 25 шақырым және Рамладан оңтүстік-шығысқа қарай 14 шақырым жерде орналасқан. 1948 жылғы соғыста осы жерде қызу шайқастар болған. 1949–1967 жылдар аралығында Иордания оны басып алып, келісім сызықтары арасындағы бейтарап аймақтың шетінде орналастырған. 1967 жылғы соғыста Израиль оны басып алды. Төбеде Латрун аббаттығы, Мини Израиль (Израиль айналасындағы тарихи ғимараттардың кішірейтілген модельдері бар саябақ), Құстардың көші-қоны зерттеуінің халықаралық орталығы (ICSBM), бронетранспорттық әскерлердің қаза болған жауынгерлеріне арналған Яд Ла Ширион ескерткіші және әскери танк мұражайы бар. Неве Шалом (Тыныштық оазисі) – Латрунның оңтүстігіндегі төбеде орналасқан израильдік-палестиналық бірлескен қауымдастық. Канада паркі солтүстік-шығысқа қарай жақын жерде орналасқан.

Этимология

Латрун атауы ортағасырлық крестоносшылар қамалының қираған қалдықтарынан шыққан. Атаудың тегіне қатысты екі теория бар. Бірі – бұл ескі француз тіліндегі "La toron des chevaliers" немесе кастиль тіліндегі "La torón de los caballeros" ("Рыцарлардың қамалы") деген сөздердің бұрмалануы, осылайша оны Темплер ордені немесе оның кастильдік негізін қалаушы Родриго Гонсалес де Лара (төменде қараңыз) атаған. Екіншісі – бұл латын тілінен алынған "Domus boni Latronis" ("Жақсы ұрының үйі") деген сөздер, 14 ғасырдағы христиан паломниктері Исамен бірге римдіктер айқышқа тартып өлтірген, тәубе еткен ұрының құрметіне берген атау (Лұқа 23:40–43 (BBC)).

Еврей жазбаларында

Еврей Киелі кітабында Айалон аңғары Ешуа басқарған израильдіктердің аморлықтарды жеңген шайқас болған жер. Маққабилер кітабында Яһуда Маққаби гректердің оған шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын біліп, басқыншыларға сәтті шабуыл жасады. Кейін Еммаус шайқасы деп аталған яһудилердің жеңісі келесі ғасырда хасмонейлер билігінде яһудилердің тәуелсіздігін арттырды.

Крестоносцылар дәуірі

1130 жылдары кастилиялық дворян Родриго Гонсалес де Лара салған, кейіннен тамплиерлерге өткізген қамалдың қалдықтары аз ғана сақталған. Басты мұнара кейіннен күмбезделген бөлмелермен төртбұрышты қоршаумен оратылған. Бұл қоршау сыртқы ауламен шеңберленген, және сол ауладан бір мұнара бүгінге дейін жеткен.

Ауыл

Уәлид Халиди өзінің "Барлығы қалды" атты кітабында әл-Латрунды 19 ғасырдың соңында, жақын орналасқан Еммаустан келген шаруалардың құрған кішкентай ауылы деп сипаттайды. 1883 жылы Палестинаны зерттеу қорының (PEF) Батыс Палестина шолуы (SWP) Латрунды ортағасырлық бекіністің қираған қалдықтары арасындағы бірнеше саз үйлер жиынтығы ретінде көрсеткен.

Траппистер монастыры

1890 жылдың желтоқсанында француз, неміс және фламанд монахтары Франциядағы Sept Fons Abbey монастырының өтініші бойынша, Иерусалим латын патриархатының Мозеньер Пуайесінің ұсынысымен Латрун қаласында Траппист орденінің монастырын құрды. Монастырь Жеті Қайғылы Анамызға арналған. Қызмет француз тілінде өтеді. Монахтар Батато ағайындарынан бұрын "Ховард" деп аталған "Маккаби қонақ үйін" екі жүз гектар жермен бірге сатып алып, монастырь аумағында әлі де тұрған ғимаратта қауымды құрды. Ескі монастырь кешені 1891-1897 жылдар аралығында салынған. 1909 жылы оған приорлық, ал 1937 жылы аббаттық мәртебе берілді. 1914-1918 жылдар аралығында қауым Осман түріктерімен қуылды, ғимараттар тоналды, келесі үш онжылдықта жаңа монастырь салынды. 1931 жылғы халық санауында олар бірге есептелді, Латрун халқы 120 адамды құрады: 76 мұсылман және 44 христиан, барлығы 16 "үй". Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде монастырь айтарлықтай зақымдалды. Латрун және оның төңірегінде 1917 жылдың күзінде Антанта елдері Осман империясы мен оның одақтастарына қарсы шабуыл жасаған Синай және Палестина науқаны кезінде қатты шайқастар болды. Соғыс салдарынан монастырьдің ішкі жиһаздары, барлық терезелері мен есіктері тоналып немесе қиратылды. Соғыстан кейін 1926 жылы Латрунда жаңа монастырь салынды, ал крипт 1933 жылы аяқталды. Алайда, 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде шіркеу қайтадан зақымдалды және одан әрі қалпына келтіру қажет болды. Бұл жұмыс аяқталып, шіркеу 1953 жылдың 21 қарашасында ресми түрде киеленді. Латрунның стратегиялық маңыздылығы, әсіресе Тель-Авив-Иерусалим жолынан үстемдік ететін орналасқандығы оны таңдауға себеп болды. Британдық әкімшілікке қарсылық көрсеткен көптеген Ишув мүшелері Латрунның ұстау лагерінде түрмеге қамалған. Кешінен Израильдің екінші премьер-министрі болған Моше Шарет және еврей агенттігінің атқару комитетінің бірнеше мүшелері 1946 жылы бірнеше ай бойы Латрунда ұсталды. 1945 жылғы статистика бойынша Латрун ауылының халқы 190 христианға дейін өсті, олардың жалпы жері 8376 дунамды құрады. Оның ішінде 6705 дунам дәнді дақылдарға, 439 дунам суғаруға немесе жеміс бақтарына, 7 дунам цитрус және бананға, ал 4 дунам салынған қоғамдық аумақтарға бөлінді.

1948 және 1967 жылғы араб-израиль соғыстары

Британдықтар Латрун бекінісін Иорданияның араб легионына тапсырып, кері шегілгеннен кейін, жағалау жазығынан Иерусалимге баратын жол тоқтатылды. Араб легионерлері бекіністі төмендегі жолда жүретін израильдік көліктерді атқылау үшін пайдаланды, осылайша Иерусалим мен ондағы еврей тұрғындарына әскери блокада салынды. Біріккен Ұлттар Ұйымының жоспары Иерусалимді халықаралық аймақ ретінде сақтау болған. 1948 жылдың 24 мамырында, БҰҰ Бас Ассамблеясының 181-резолюциясына сәйкес Израильдің тәуелсіздік жариялағаннан және Израильге қарсы араб шабуылдарынан кейін он күн өткен соң, Израильдің жаңадан құрылған 7-ші бронетанкті бригадасы мен Александрони бригадасының батальоны Иордан легионының бекінісіне шабуыл жасады. Шабуыл «Бин Нун Алеф» (24-25 мамыр) деп аталды және сәтсіз аяқталып, ауыр шығынға ұшырады. 1948 жылдың 31 мамырында бекініске қарсы екінші шабуыл, «Бин Нун Бет» операциясы да сәтсіз аяқталды, әлдебір сыртқы қорғаныстар бұзылса да. Израильдің көптеген жауынгерлері Холокосттан аман қалған жас адамдар еді, олар елге жаңа ғана келген және әскери дайындықтары төмен болған. Екі шайқастағы ресми қаза болғандардың саны 139 адамды құрады. Блокадаланған жолды айналып өту үшін Микки (Дэвид) Маркустың басшылығымен Иерусалимге қарай, көлік жүруге мүмкін емес таулар арқылы жасырын жол салынды. Бұл жол Латруннан көрінетін басты маршруттарды айналып өтіп, екінші дүниежүзілік соғыста одақтастар жасаған Кумминг (Қытай) мен Ласио (Бирма) арасындағы шұғыл жабдықтау желісінің құрметіне «Бурма жолы» деп аталды. 1948 жылдың 10 маусымында жол толыққанды іске қосылып, бір айға созылған араб блокадасына толықтырып нүкте қойды. 2 тамызда Атыс тоқтату комиссиясы Қауіпсіздік Кеңесіне арабтардың еврей Батыс Иерусалиміне су мен азық-түлік жеткізуден бас тартуына назар аударды. Ұзақ келіссөздерден кейін БҰҰ конвойлерімен азық-түлік тасымалдауға келісім берілді, бірақ конвойлар көбінесе снайперлердің шабуылына ұшырады. Тамыз айының соңында жағдай жақсарды. Латрун сорғы станциясын қирату Батыс Иерусалимге жеткілікті мөлшерде су жеткізуге мүмкіндік бермеді, бірақ израильдіктер «Бурма жолы» бойында аз қуатты қосымша су құбырын салды, ол судың ең төменгі мөлшерін қамтамасыз етті. «Дэнни» операциясынан кейін израильдік әскерлер Иорданияның қарсы шабуылын күтті, мүмкін Латруннан, бірақ король Абдулла еврей агенттігімен жасалған жасырын келісімнің шегінде қалып, әскерлерін Латрунда қалдырды. 1949 жылғы келісімдерде бекініс Иорданияның бақылауында қалды, ал оның айналасында бейтарап аймақ орналасты. Атыс тоқтату келісіміне сәйкес Иордания осы жолды пайдаланатын израильдік саяхатшыларға кедергі келтірмеуі керек еді, бірақ тұрақты снайперлік шабуылдар Израильді дөңгелектің айналасынан жаңа жол салуға мәжбүр етті. 1967 жылғы алты күндік соғыста Латрун Израиль қорғаныс күштері (ИҚК) басып алды, ал Иерусалимге апаратын басты жол қайта ашылып, қауіпсіз саяхат жасауға мүмкіндік берді. Біздің алғашқы мақсатымыз – Латрун ауылы Иерусалимге қарайтын төбенің басындағы ежелгі крестшілер қамалының қираған жеріне салынған. Жолдың оңтүстік беткейінде зәйтүн ағаштары өсіп тұрды, ал батыс беткейінің төменгі жағында үлкен траппистер монастыры орналасқан.

Алты күндік соғыстан бері

Латрун монастырының қауымы өз жерінде Неве Шалом / Вахат ас Салам және де филиалы екі қауымның құрылуына мүмкіндік берді. Тегарт бекінісі Израильдің бронетанк корпусының қаза тапқан сарбаздарына арналған «Яд Ла Ширион» ескерткішіне айналды, сондай-ақ онда мұражай ашылды.