Кіріспе

Махараштра штатындағы Үндістанның Варда ауданындағы қала және муниципалдық кеңес. Варда ауданының әкімшілік орталығы осы жерде орналасқан. Варда өз атауын ауданның солтүстік, батыс және оңтүстік шекараларымен ағатын Варда өзенінен алған. 1866 жылы құрылған қала қазір мақта саудасының маңызды орталығы болып табылады. Варда Ганди дәуірінің маңызды бір бөлігі болды.

Тарих

Варда Маурия, Шунга, Сатавахана және Ваката империясының құрамына кірді. Праварапура, қазіргі Павнар, бір кездері Вакатака әулетінің астанасы болған. Вакаталар императорлық Гупталардың замандастары болды. II Чандрагуптаның (Викрамадитья) қызы Прабхаватигупта Ваката әкімі Рудрасенаға үйленген. Вакатакалардың дәуірі біздің заманымыздың 2-ші – 5-ші ғасырларына дейін созылды. Империя батыста Араб теңізінен шығыста Бенгал шығанағына дейін, солтүстікте Нармада өзенінен оңтүстікте Кришна-Годавари дельтасына дейін созылды. Кейін Варданы Чалукиялар, Раштракуталар, Ядавалар, Дели сұлтандығы, Бахамани сұлтандығы, Берардың мұсылман билеушісі, Гондтар және Маратхалар биледі. Гонд әулетінің патшасы Бахт Буланд Шах, Бхонсале әулетінен Рагхуджи орта ғасырлық дәуірдегі көрнекті билеушілер болды. 1850 жылдары Варда ауданы (содан кейін Нагпур ауданының бір бөлігі) британдықтардың бақылауына өтіп, Варда Орталық провинцияның құрамына енді. 1862 жылы әкімшілік тиімділік үшін Варда бөлініп, Пулгаон маңындағы Кавата ауылы аудан орталығы болды. 1866 жылы аудан орталығы Палаквади ауылына көшірілді. Ауылдағы лашықтар бұзылып, ағылшын қала құрылысшылары сэр Бачалор мен сэр Реджинальд Крэддок жаңа қала салды. Бұл жаңа қала аудан арқылы ағатын Варда өзенінің құрметіне Варда деп аталды. Варданың іргелес қаласы – Севаграм, екеуі де Үндістан тәуелсіздік қозғалысының маңызды орталықтары болды, әсіресе 1934 жылы Үнді Ұлттық Конгресінің жылдық мәжілісі және Махатма Гандидің ашрамы осы жерде орналасқан. Варда Британдық Үндістанның жоспарланған қалаларының бірі болды. Қала құрылысшылары сэр Реджинальд Крэддок және сэр Бачалор болды. Крэддоктың құрметіне ауданның ең ірі мектебіне оның есімі берілді, ал британдық кезеңде маңызды көше сэр Бачалордың атымен аталды. Крэддок мектебі Махатма Ганди мектебі деп қайта аталды. Аудандық аурухана Король Георгий ауруханасы деп аталды, бірақ кейін қайта аталды. Ескі атауы жазылған тас бір ғасырдан астам уақыт бойы бас қақпаның жанында тұрды. Кейін ол «Аудандық аурухана» деген жаңа тақтамен жасырылды. Қалада британдық кезеңнен қалған көптеген ғимараттар бар, олардың ішінде З.П. ескі ғимараты, Орталық түрме, Баджавадидегі шіркеу және христиан зираты бар. Поуле және Дхандрэ топтарының иелері Вардадан шыққан.

География және климат

Варда қаласы орналасқан. Орташа биіктігі – .

Демография

Варда қаласы муниципалдық кеңес (А санаты) арқылы басқарылады. 2011 жылғы халық санағы бойынша, муниципалитет шегінде шамамен 105 543 тұрғын бар. Қалалану көршілес Синди, Саванги, Боргаон, Пипри, Мхасала, Налвади және Читода сияқты ауылдардың дамуына көмектесті. 2011 жылғы Үндістан халық санағына сәйкес, Варда ауданының халқы 1 296 157 адамды құрайды. Халықтың 52% ер адамдар, ал 48% әйелдерді құрайды. Варданың орташа сауаттылық деңгейі 80%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,5%) жоғары: ер адамдардың сауаттылығы 83%, әйелдердің сауаттылығы 76%. Вардада халықтың 11% 6 жасқа дейінгі балалар. Варда – Варда ауданының ең ірі қаласы.

Дін

Варда қаласының халқы индуистер мен буддистерден тұрады, сонымен қатар мұсылмандар, христиандар, джайндар мен сикхтер де аз пайызды құрайды. Басты тіл – маратхи, ал басқа тілдерге: хинди, марвари, гужарати, синди және панджаби жатады. Вардада көптеген храмдар, вихаралар, гурдваралар, джайнистік храмдар, мешіттер мен шіркеулер бар. Олардың ішінде Лакшминараян храмы (Баччхарадж жолы), Линги Мандир (Махадео Мандир) доктор Раосахеб Гаде Бхаванның жанында, Виттал Мандир (Хавалдарпура), Ганеш Мандир (Басты жол), Гаджанан Махарадж Мандирі, Сай Мандир (М.Г. жолы), Дигамбар және Шветамбар джайнистік храмдары (Махадеопура), Шанти Ступа (Гопури), Гурдвара (Самтанагар) ерекше аталады. Вардада 1874 жылы британдықтар салған Сент-Томас шіркеуі бар, ол бұрын Үндістандағы Англия шіркеуінің бөлігі болған, ал 1927 жылғы Үнді шіркеуі заңы қабылданғаннан кейін Үндістан, Пәкістан, Бірма және Цейлон шіркеуінің құрамына кірген. Бұл – сэр Бакалавр мен сэр Реджинальд Крэддоктың құдайға сыйынған аңгликан шіркеуі. Бұл азаматтық шіркеу 1970 жылы Солтүстік Үндістан шіркеуіне берілді. Вардадағы CNI шіркеуі 1970 жылы Солтүстік Үндістан шіркеуі құрылғанға дейін негізгі пресвитериан шіркеуі болды. Кейін CNI Севаграмда Мәсіх шіркеуін құрды.

Жыл Ер адам Әйел Жалпы халық санының өзгеруі
2001 57499 53619 111118
2011 53697 52747 106444 4.206

Мәдениет

1969 жылы Варда қаласында Маратхи әдебиеті конференциясы – Маратхи Сахития Саммелан өтті. Конференция төрағасы Пурушоттам Шиврам Реге оған төрағалық етті.

Көлік

Варда қаласы Махараштра штатының басқа қалаларымен автомобиль жолдары арқылы жақсы байланысқан. No361 (Нагпур-Варда-Яватмал-Нандед-Латур-Тулжапур) ұлттық тас жолы қаладан өтеді. Нагпур-Аурангабад-Мумбай экспресс-жолы да осы қала арқылы өтеді. Бұрынғы бас министр Девендра Фаднавистің арман жобасы – Самруддхи Махамарг немесе Нагпур-Мумбай коммуникациялық супер-экспресс-жолы да қаланың шетінен өтеді. Варда қаласы теміржол арқылы Үндістанның көп бөлігімен жақсы байланысқан. Варда теміржол станциясы – Хаура-Нагпур-Мумбай бағытындағы маңызды теміржол торабы. Қала сондай-ақ Севаграм теміржол станциясы арқылы елдің оңтүстік бөлігімен байланысты. Мумбай-Колката бағытындағы трафик негізінен Варда станциясында, ал Дели-Ченнай бағытындағы трафик Севаграм станциясында (бұрынғы Варда-Ист станциясы) қарастырылады. Яватмал, Пусад және Деоли арқылы жаңа Варда-Нандед желісі салынуда. Дели-Ченнай және Мумбай-Колката теміржол бағыттарындағы қозғалыс өте қарқынды, ал Севаграм мен Нагпур станциялары арасында бұл екі бағыт біріктірілген. Севаграм мен Нагпур станциялары арасындағы қозғалыстың қарқынды болуын қамтамасыз ету үшін жаңа үшінші және төртінші желілер салынуда. Нагпурдағы Доктор Бабасахеб Амбедкар халықаралық әуежайы – үздіксіз рейстері бар ең жақын әуежай.

Экономика

Мақта шаруашылығы және соя егуі Хариф маусымында кең таралған. Үкімет Раби маусымында суару үшін каналдар жасады, сол кезде бұршақ (көкнәр) егуге танымал таңдау болады. Көптеген мекемелер фермерлерді табиғи немесе органикалық шаруашылыққа көшуге ынталандырып отыр, бірақ техниканың қолжетімділігі немесе осы өнімді сатумен байланысты қолдау жүйелерінің жетіспеуі осы қозғалыстың таралуына тосқауыл қойып отыр. Варда Видарбха аймағының екінші өнеркәсіптік орталығына айналуда. Бұл оның географиялық орналасуымен және жақсы теміржол және автомобиль жолдарымен байланысымен байланысты. Соңғы онжылдықтарда онда көптеген компаниялар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды. Басты өнеркәсіптік кәсіпорындардың ішінде болат және электр станциялары бар. С. Дасс тобының Варда IT паркі қаладағы IT паркінде салынып жатыр. Бұл Видарбха аймағында Нагпурдан кейін екінші болып табылады. Ол Варда-Севаграм тас жолындағы МИДЦ аймағында орналасқан.

Гитай ғибадатханасы

Бұл ғибадатхана Гопуриде, Вишва Шанти ступасының жанында орналасқан. Үндістандағы ерекше ғибадатхана болып табылады, себебі оның ішінде құдай да, шатыры да жоқ. Оның тек гранитті тақталардан тұрған қабырғалары бар, оларға Гитайдың (маратхи тіліндегі Шримад Бхагавад Гита) 18 тарауы жазылған. Қабырғалар шағын саябақты қоршап тұр. Ғибадатхана 1980 жылы Ачарья Виноба Бхаве тарапынан ашылды. Одан бөлек, Ачарья Виноба Бхаве мен Жамналал Баджаджтың өміріне арналған екі көрме де бар.

Вишва Шанти ступасы

Вишва-Шанти ступасы Ничидацу Фуджидің, немесе Ганди оны Фуджи гуружи деп атаған, арманы еді. Ол Ғитай Мандирдың қасында орналасқан. Бұл үлкен ақ ступа. Ступаның төрт жағына Будданың мүсіндері орнатылған. Сонымен қатар, онда үлкен саябақпен бірге шағын жапон буддистік ғибадатханасы бар. Ступаның жанында жалпыға ортақ бейбітшілік үшін дұға оқылатын ғибадатхана бар. Бұл әлем бойынша салынған көптеген Бейбітшілік пагодаларының бірі.

Маған Санграхалая

Бұл мұражай 1938 жылы Махатма Ганди тарапынан ашылды. Ол Маганвадиде, ауылдың ғылым орталығының жанында орналасқан. Мұражайдың мақсаты – ауылдық өнеркәсіптерді, егіншілікті, мал шаруашылығын, түрлі чарха түрлерін, хади матасын, ауылдық шеберлер жасаған қолөнер бұйымдарын, Свадеши қозғалысын қолдау жолдарын, мағадип хади бхандар, селе хади грамодиог хади матасы және грамодиог өнімдері, сондай-ақ Ганди чархасының үлгісі сияқты ауылдық салалардағы зерттеулер мен даму туралы хабар тарату.

Севаграм Ашрамы

Севаграм ашрамы 1936 жылдан 1948 жылға дейін Махатма Гандидің тұрақты мекені болды. 1930 жылғы Данди тұз жорығынан кейін ол Сабарматидегі ашрамына қайта оралмауға шешім қабылдады. Екі жыл түрмеде өткен соң, ол Үндістанды аралап, Гандишіл өнеркәсіпші Жамналал Баджаджтың шақыруымен Варда қаласында Жамналалдың үйінде біраз уақыт тұрды. 1936 жылы, 67 жасқа келгенде, Ганди Варданың шетіндегі Севаграм (хинди тілінде – қызмет ететін ауыл) деп аталатын ауылға көшіп, әйелі Кастурба және басқа да шәкірттерімен бірге шатырларда тұра бастады. Бұл ақырында ашрамға айналды, онда Ганди өзінің ізбасарларымен бірге қайтыс болғанға дейін он екі жыл өмір сүрді. Бұл жер тынышқандық береді. Мұнда Ганди мен оның замандастарының көзілдірігі, телефоны, дәптері, үстелдер, кілемдер және т.б. сияқты көптеген жеке заттары сақталған.

Парамдам Ашрам / "Брахма Видья Мандир"

Бұл ашрамды 1934 жылы Ахарья Виноба Бхаве Дхам өзенінің жағасындағы Паунар қаласында рухани мақсатпен құрған. Ол сондай-ақ, ішінде Брахма Видья Мандир ашрамын да құрды. Ол Бхудан қозғалысын бастады. Бұл сонымен қатар, Үндістанды тастау қозғалысының бастапқы нүктесі болды. Паунар – Махабхарата дәуіріне дейін сақталған ежелгі қала. Бхонсле әулеті билігінде Паунар Видарбха патшалығының ең маңызды әскери бекінісі болды. Ашрам құрылысы үшін қазба жұмыстары жүргізілген кезде көптеген мүсіндер мен құдайлардың бейнелері табылды, олар ашрамда сақталады және келушілерге ашық.

Келзар Ганпати ғибадатханасы

Келзар Ганпати ғибадатханасы Нагпур жолындағы Вардадан шамалы қашықтықта орналасқан. Бұл ғибадатхана төбеде орналасқан, айналасын орман мен төбелер қоршап, Бора Ұлттық жолбарыс қорығы мен Құстар қорығына жақын. Бұл тарихи орын, оның тарихы Вашихта Пуранаға дейін жетеді. Бұл жер "Махабхаратада" Экчакранагари деп аталады. Аңыз бойынша, Пандавалар осы жерде тұрған, Бхима осы жерде Бакасураны өлтіріп, оны төбеден лақтырып жіберген. Бакасура тұрған ежелгі үңгір төбенің етегінде, ал оның әйгілі құдығы да жақын жерде орналасқан. Бұл құдықтың ішкі қабырғасында және баспалдақтарында оюлы тастар бар. Ескі қамалдың қалдықтары да осы жерде көрініс береді. Кез келген мақсатта қазба жұмыстары жүргізгенде мүсіндерді табу жиі кездеседі. Индуизм, джайнизм және буддизмге қатысты мүсіндер табылған, бірақ Үндістанның археологиялық зерттеу институты (ASI) бұл мәселеге назар бөлмейді. Күтімсіздіктен көптеген мүсіндер қирап кеткен. Кейбір мүсіндерді осы ғибадатханада, жақын төбеде, ауылдық кеңес кеңсесінде және Будда вихарында көруге болады. Дахегаона (Госави) Келзардан 5 км қашықтықта орналасқан, ал Тулжапур теміржол станциясы Нагпур және Варда қалаларымен байланысады.

Шри Сант Кеджаджи Махарадж Мандр

Шри-сант-Кеджаджи Махарадж Мандирі Нагпур жолындағы Вардадан шамамен орналасқан. Бұл храм Бор өзенімен қоршалған. Бор Ұлттық жолбарыс қорығы мен құстар қасиетті орны храмнан 16 км қашықтықта орналасқан. Он екінші ғасырда Махараштрада әулиелер қозғалысы басталды. Он екінші ғасырдан бастап, Днянешвар әулие Бхакти Марг арқылы рухани және әлеуметтік реформалар жұмыстарын бастады. Тукарам Махараджтың өмірі 16 ғасырға дейін аяқталды. Әулие риза болды. Құрылыс жемістің ішінде болды, Гьянадева Рачила табылды, оны көтерді.
Жандардан Экнатх Бағват туды, байрақ көтерді. Ән баяу, Тука Халлелсей шақыру.
Осы құдайға деген сүйіспеншілік мұрасын Махараштрадағы көптеген әулиелер жалғастырды. Бұл – 183 жыл бұрын Видарбхаға келген әке мен ұл, Сант Киджаджи және Сант Намдев Махарадж. Горад Видарбха қаласындағы Пандариге айналды. Кеджаджи рухани тұлға болды. Ол әрқашан Виттал құдайына құлшылық ететін және оған деген адалдығын білдіретін. Кеджаджи Махарадж бірте-бірте танымал бола бастағанда, Радже Рагуджи Бхосале Махарадж оны көруге келіп тұратын. Шив Мандир храмында қолмен жасалған өнер туындылары көрінеді.