Кіріспе

1917 жылғы Франц Кафканың "Академияға баяндама" (немісше: "Ein Bericht für eine Akademie") - Франц Кафканың 1917 жылы жазылған және жарияланған қысқа әңгімесі. Әңгімеде Қызыл Питер есімді маймыл адам сияқты мінез-құлық танытуды үйреніп, академияға өзінің қалай өзгергені туралы баяндама жасайды. Бұл әңгіме алғаш рет Мартин Бубер "Шакалдар мен арабтар" ("Schakale und Araber") атты Кафканың тағы бір әңгімесімен бірге неміс тіліндегі Der Jude айлық журналында жарияланды. 1919 жылы "Ауылдық дәрігер" атты жинақта қайта жарияланды.

Сюжет

Оқиғаның баяндамашысы ғылыми конференцияда сөйлеп тұрып, бұрынғы өмірін маймыл ретінде сипаттайды. Оның әңгімесі Батыс Африканың джунглилерінде басталады, онда аңшылар тобы оны атып, тұтқынға түсіреді. Еуропаға саяхатқа шығатын кемеге тігілген ол, алғаш рет еркін қозғалу мүмкіндігінен айырылады. Осы жағдайдан құтылу үшін, ол кеме экипажының мінез-құлқын зерттейді және оларды таңғажайып оңайлықпен еліктейді; тек алкоголь ішуді үйренуде ғана қиындыққа тап болғанын айтады. Әңгіме барысында баяндамашы, адам сияқты мінез-құлықты адам болуға деген құштарлықтан емес, тек қана түрмеден қашудың жолын табу үшін үйренгенін қайталайды. Еуропаға келген соң, маймыл өзінің таңдауы "Зоологиялық бақ" немесе "Музыкалық зал" екенін түсінеді және өзін қабілетті артистке айналдыруға жеткілікті деңгейде адам болуға бел буады. Ол көптеген ұстаздардың көмегімен бұған жетеді және академияға өзгерісінің толыққанды болғанын, енді маймыл ретіндегі сезімдері мен өмірінен өткендерін дұрыс сипаттай алмайтынын хабарлайды. Аяқтағанда, маймыл өзінің тағдырына біршама қанағаттанғанын білдіреді.

Талдау

Уолтер Герберт Сокель бұл әңгіменің "қоқыстың өмір сүруінің ішкі және сыртқы тұрақтылығы арасындағы" қақтығысты бейнелейтінін айтқан. Басты кейіпкердің өмірінің сақталуы оның естеліктерінен және жеке басынан бас тартуына байланысты; осы ішкі жекеліктің соңына жеткен ғана кезде нақты биологиялық өмірді сақтау мүмкін болады. Осылайша, маймыл үшін "жекелік – бұл ойнау"; "Бұл тұрақты мән емес, берілген нәрсе де емес, үнемі қайта жаңартылатын өзінің бейнесі". Жекеліктің өзгеру мотиві сионизм мен еврей диаспорасы контекстінде де маңызды болуы мүмкін, себебі "Академияға есеп" алғаш рет сионистік журналда жарияланған. Николас Мюррей 2004 жылғы Кафканың өмірбаянында бұл әңгіменің еврейлердің батыс мәдениетіне ассимиляциялануын сатиралық тұрғыдан бейнелейтінін қысқаша айтады. Әңгімедегі кейіпкердің "қоқыс өткеніне" ("äffisches Vorleben") жасалған сілтемелер кейбір әдебиет теорияшыларын осы әңгімені эволюциялық теориямен байланыстыруға итермеледі. J. M. Coetzee романының басты кейіпкері Елизавета Костелло вегетариандық және жануарлар құқықтары туралы сөйлеген сөзінде "Академияға есеп" әңгімесіне орталық орын береді. Ол сондай-ақ Кафкаға неміс психологы Вольфганг Кёлердің 1917 жылы жарық көрген "Маймылдардың психикасы" еңбегі әсер еткен болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, тарихшы Грегори Радик Кафкаға американдық психолог Лайтнер Витмердің еңбегі көбірек шабыттандырғанын айтады. 1909 жылы Витмер Пьер есімді варьете шимпанзесінің ақыл-ой қабілеттерін зерттейтін кеңінен таралған тәжірибе өткізді. Бұл тәжірибе ғалымдар тобының алдында жүргізілді және Питердің бірнеше сөзді, соның ішінде "ана" деген сөзді айту қабілетін көрсетуді қамтыды. Кафка "Қызыл Питер" есімінің шығу тегін түсіндіргенде, өзінің "ойнайтын маймыл Питер" еместігін нақты айтқандықтан, Кафка 1908 жылы Франция мен Германияда гастрольдік сапарда болғанда немесе Еуропаға оралғаннан кейін АҚШ-қа саяхат жасағанда, Хайдельбергке жоспарланған сапарымен бірге, варьетеде ойнайтын Питер туралы көптеген газет хабарламаларының бірін оқыған болуы мүмкін.

Бейімделулер

Мексикалық актер Хамберто Дюперон осы әңгімені "Горила" пьесасы ретінде бейімдеген. 1969 жылдың 7 желтоқсанында BBC радиосының "Отыз минуттық театр" сериясында көрсетілді. 1987 жылы Оңтүстік Африка актері Мариус Вейерс Лос-Анджелесте зор табысқа ие болған бейімдеуді орындады. Сыншылар апартеидтік нәсілдік ғылыммен салыстырды. 1989 жылы монологші және жазушы Эндрю Танси "Үлкен маймыл" атты әңгімені бейімдеп, Эдинбург халықаралық фестивалінде тұңғыш рет көрсетті, содан кейін Ұлыбритания мен АҚШ-қа гастрольдік сапар жасады. Бұл қойылымның режиссері Пол Додвелл болды. 2009 жылы Колин Тиванның театрлық бейімдеуі Лондондағы Янг Вик театрында ашылды. Сағаттық жеке қойылымның режиссері Уолтер Мейержохан болды, ал Кэтрин Хантердің Ред Питер рөліндегі ойынына жоғары баға берілді. 2013 жылы спектакль Барышников атындағы өнер орталығында қойылды. 2001 жылғы Чарли Кауфманның "Адамның табиғаты" фильмі Кафканың очеркіне еркін бейімдеу болып табылады. 2013 жылы Монреальде "Кафканың маймылы" деген атпен тағы бір бейімдеу сахналанды, оны тәуелсіз "Infinitheatre" театры ұсынды. Гай Спринг Ховард Розенштейнді Ред Питер рөлінде режиссерлік етті. 2014 жылы Серидвен Довидің "Жануарлар ғана" әңгімелер жинағындағы "Қызыл Питердің кішкентай ханымы (Шимпанзенің жаны)" әңгімесі Кафканың әңгімесін адам сияқты әрекет етуге үйретілген жануар ретінде өмір сүрген өлген шимпанзе туралы әңгіме үшін бастапқы нүкте ретінде пайдаланады. Бұл әңгіме 2022 жылы француздық "Dargaud" компаниясынан Mahi Grand комикс альбомы ретінде жарық көрді.