Кіріспе
Фажа-Гранде – Португалияның Азор аралдарындағы Лажеш-даш-Флореш муниципалитетіне қарасты ауылдық азаматтық округ. 2021 жылы халық саны 220 адамды құрады, ал ауданы 12,97 км²-ды шамамен жеміске жеткізеді. Халық саны салыстырмалы түрде аз болғанымен, бұл Лажеш-даш-Флореш муниципалитетіндегі ең ірі елді мекендердің бірі, муниципалитет орталығынан және Еуропаның ең батыс нүктесінен орналасқан. Оған Куада, Понта (да Фажа) және Фажа елді мекендері кіреді.
Тарих
Флорестің батыс жағалауы 16 ғасырдың ортасында бірте-бірте мекенделді, ал алғашқы елді мекендер 17 ғасырдың басында қалыптасты. Алғашқы қоныс салушылардың басшысы – Сан-Мигель аралынан келген Жоао Соарес, ол Лажедода қоныстанды. Өте құнарлы топырақ сабанды өсіруге мүмкіндік берді, бұл Азор аралдарындағы ең маңызды сауда кәсіптерінің бірі болатын. Азор архивінің жазбаларын сақтайтын дін қызметкері Гаспар Фрутуозо 16 ғасырда жазғандай, отарлаушылар судың көптігінен және теңізге оңай қол жеткізілуінен пайда тапқан: "Онда шамамен ширек лига қашықтықта "Үлкен" деп аталатын Фажа орналасқан [өзінің аты Ұлы/Гранде Фажаға сілтеме жасап], ол биік жерде нан мен сабанды ұсынады, бірнеше каревельдерді тоқтатуға болатын жері бар, кем дегенде 50 мойо [португалдық қатты өлшем бірлігі] нан мен сабан өндіреді, сонымен қатар, теңіз өнімдері мен түрлі балықтарға толы, ал оның шығыс жағында жарты лигаға созылған жағажай бар, онда әрқашан күшті теңіз ағыны байқалады; одан әрі, тағы бір жарты лигада жартастар көптеген урзеламен (үлкенді бұғаз) және көптеген теңіз азықтары мен ірі крабтарды тудыратын жартастармен жабылған, ал осы жерден теңізге құлайтын жартастардың шашырауы байқалады, олар мылтықтан атылған оқ сияқты, онда біз көптеген кемелерді табамыз, оның ішінде мылтықтар мен құмқарлар; және осы типті кемелер, мысықтар, бұғалар, бұғалар. Бұл жердің ортасында жартастан теңізге қарай құйылатын үлкен өзен аңғары жатыр". Бір ғасырдан аспаған уақыт ішінде мекенделгеніне қарамастан, Фажа Гранде сауда орталығына айналды; Үндістаннан келген каревельдер кері қайту кезінде алғашқы порттардың бірі болғандықтан, Фажа Грандеде тоқтаған. Фажа Гранде портында дін қызметкері Жозе Антонио Камоес оның құрылыстары туралы былай деді: "Baixa d’Agoa деп аталатын шағын су бұрғышы бар. Төмен қарай түсіп, Фажа Гранде портына жетіп, оның ортасында Кальхау да Барра деп аталатын құм мен тас үйіндісі орналасқан. Бұл Кальхаудың ішінде Poção деп аталатын үлкен "құдық" бар, ол теңізден келген кемелерге баспана береді". Жердің құнарлылығы Rocella tinctoria (Roccellaceae) лишайкасын өсіруге мүмкіндік берді, ол аймақтағы көптеген сауда мүдделері үшін ізделіс тудырды, олар Еуропаның бояу өнеркәсібін қолдауға ұмтылды. Таза судың көптігі және порт Фажа Грандеді пираттар мен каперлер үшін маңызды аялдамаға айналдырды; архипелагтағы басқа қауымдар пираттардан қорқып өмір сүрген кезде, Фажа Гранде ынтымақтастық қарым-қатынасын сақтап, жергілікті экипаждарға тұтыну заттарын сатқан. Бұл батыс жағалаудағы ең гүлденген қауымдардың бірі болды, нәтижесінде 1676 жылдың шілдесінде көршілес Лажес-дас-Флорес еншісінен бөлінді. Жаңа Фажас епархиясын құру үшін Понта-да-Фажадағы жергілікті қауым көршілес Сан-Педро-де-Понта-Делгада епархиясынан бөлініп, жаңа әкімшілік және шіркеулік бөлімге біріктірілді. Қауымды ресми түрде бөлу рәсімін 12/13 шілдеде 1676 жылы Домингос Нунес Перейра және жаңа Фажанс шіркеуінің діни қызметкері Андре Альвес де Мендонса жүргізді. 1720 жылы жазған хатында Антонио Кордейро деген атаумен Фажанның құрамында 80-ге жуық үй бар екені айтылған. Фажа Грандеде автономды приходтың құрылуы 1855 жылы басталды, Хорта округінің әкімшілігі оның тұрғындарының жаңа азаматтық приходты құру туралы шақыруын шешуге тырысқан кезде. Дебатты ақырында азаматтық губернатор Луис Тейшейра де Сампаио аяқтады, ол 1857 жылы 3 сәуірде Фаджа Грандедің бір еншіге лайық екенін мәлімдеді, өйткені ол Фаджазинха қауымынан (содан кейін енші орталығы) қашықтықта орналасқан, қауымның көлемі және жыл сайын Риберия Гранде өзені бойындағы су тасқынынан туындаған проблемалар. Жергілікті тұрғындар Рибейра Гранде өзенінің Фаджазиньяға жолды қиындатқан бірнеше жағдайды атап өтті. Нәтижесінде, шын діндарлар өзен жағалауындағы биік жердегі Педра да Миссада ғибадат етіп, жиналып, дұға етіп, литургияны өткізгеннен кейін таралысты. Губернатор Сампаио сонымен қатар американдық кит аулау мен ашық теңіздегі саяхат ауылға жаңа маңыз әкелгенін, сонымен қатар қолданыстағы әкімшілік бөліністерді қайта қарауды негіздегенін атап өтті. Ақырында, 1861 жылы 4 сәуірде Португалия королі Педро V Понта, Фажа Гранде және Куаданы қамтитын жаңа шіркеулік приходты құру туралы жарлық шығарды. Қауымдық шіркеу кішкентай часовнядан (ол 1755 жылы салынған және 1757 жылы 24 мамырда бата алған) салынған; жаңа ғибадатхана үш жыл бойы құрылыс жүргізілгеннен кейін (1850) 1850 жылы 1 тамызда бата алған (оның соңында 1849 жылы аяқталды). Америкалық эмигрант Хосе Луис да Сильвейраның қосымша қолдауымен 1880 жылы шіркеу қайта жаңғыртылды. Кейіннен Понта-да-Фаджан (Носса-сеньора-ду-Кармо шіркеуі) ауданында жаңа шіркеу салынды және ол 1922 жылға дейін пайдаланылды. Сонымен қатар, 1969 жылдың 28 қыркүйегінде Понтада шапел аяқталды, ол Носса-сеньора-да-Фатимаға арналды. 1987 жылы Понта-да-Фаджа ауданындағы жер көшкіндері осы аймақты жоғары тәуекелді аймақ деп жариялауға әкелді, нәтижесінде жаңа ғимараттар салуға және ескі үйлерді қайта жаңартуға тыйым салынды. 1991 жылы Ковас ауданындағы жер көшкіндері аймақтағы тұрғындарды шектеуге бағытталған жаңа заңдарға әкелді, бірақ олар 20 тұрғынымен елеусіз қалды, олар бұрынғы ғимараттарды сақтап қалды.
"There, about a quarter league is Fajã, called "Big" [referring to its name Great/Grande Fajã] which offers bread and woad on elevated land, with a few berths for Caravels, it produces at least 50 moios [Portuguese unit of solid measure] of bread and woad, and where, also, there is shellfish and fish of all kinds, and along its cape a beach, half a league in size, where there is always a strong ocean current; and from there, another half a league, the cliffs are covered with much urzela [a lichen], and large rocks, that spawn an infinity of seafood and large crabs, and from here, there is an explosion of rocks that fall to the sea, like a guns spray, where we find limpets and cowrie shells; and in front of this point, which forms a bay, where many type of ships anchor, including Carracks from India. In the middle of this anchorage a great river valley falls from the cliffs to sea." Although being populated for less than a century, Fajã Grande was already a center of commercial activity; caravels arriving from India were likely to stopover in Fajã Grande since it was one of the first ports to be discovered on their return. On the port of Fajã Grande, Father José António Camões, noted the following about its installations:
" there is a small breakwater called Baixa d’Agoa. Continue down until you get to the port of Fajã Grande, which has in the middle a great mound of sand and rock called Calhau da Barra. Within this Calhau is a large "puddle" called the Poção, which gives refuge to ships that arrive from the sea." The fertility of the land permitted the cultivation of the lichen Rocella tinctoria (Roccellaceae), a plant sought after by many of the commercial interests in the region eager to support the dye industries of Europe. The abundance of fresh water, and port, also made Fajã Grande an important stopover for pirates and privateers; while other communities in the archipelago lived in fear of pirates, Fajã Grande maintained a collaborative relationship and sold consumables to local crews. It was likely one of the most prosperous communities in the western coast, resulting in its de annexation from the neighbouring parish of Lajes das Flores, in July 1676. To create the new parish of Fajãs, the local community in Ponta da Fajã was de annexed from the neighbouring parish of São Pedro de Ponta Delgada and integrated into the new administrative and ecclesiastical division. The formal delimitation of the parish was presided by Father Domingos Nunes Pereira, and the new Fajãs parish priest Father André Alves de Mendonça, on 12/13 July 1676. Writing around 1720, Father António Cordeiro, affirmed that the Fajãs included about 80 homes. The creation of an autonomous parish in Fajã Grande dates back to 1855, when the administration of the District of Horta attempted to resolve the call by its residents to create a new civil parish. The debate was finally ended by the civil governor, Luís Teixeira de Sampaio, who reported on 3 April 1857, that a single parish of Fajã Grande was desirable, owing to its distance from the community of Fajãzinha (then parish seat), the size of its community, and the problem caused by annual floodings along the Riberia Grande river, which regularly cut links annually. Local narratives mention several instances when the Ribeira Grande impeded travel to Fajãzinha, resulting in the faithful having services at the Pedra da Missa , an elevated point on the river bank where they gathered, prayed and then dispersed after celebrating the liturgy. Governor Sampaio also noted that American whaling and high seas travel had brought a new importance to the village, also justifying a rethink of the existing administrative divisions. Finally, on 4 April 1861, King Pedro V of Portugal decreed the creation of a new ecclesiastical parish, to include Ponta, Fajã Grande and Cuada, centred on the Church of São José da Fajã Grande (the responsibility of the Bishop of Angra, friar Estêvão de Jesus Maria, dated 20 June 1861. The parochial church was constructed from the small chapel (which was built in 1755, and blessed on 24 May 1757); the new temple was blessed on 1 August 1850, after three years of construction (it was finally completed in 1849). Due to further support from American emigrant José Luís da Silveira, the church was remodelled in 1880. A new church was later constructed in the area of Ponta da Fajã (the Church of Nossa Senhora do Carmo) and remained in use until 1922. Similarly, on 28 September 1969, a chapel in Ponta was completed, to the invocation of Nossa Senhora da Fátima. Landslides around the area of Ponta da Fajã in 1987 resulted in the declaration of this zone as high risk resulting in the express prohibition of new buildings and future remodeling of existing homes. Further landslides around Covas, in 1991, resulted in new laws to restrict residents in the area, which was ignored by the 20 inhabitants, who have maintained existing buildings .
Физикалық география
Ауыл батыс жағалауында, кең fajã (жардың төменгі бөлігіндегі, жанартау мен геоморфологиялық шөгінділерден құралған, тар, құнарлы жазық дала) ішінде орналасқан. Ол Rocha da Fajã тіктеуімен (солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа дейін созылған) және оңтүстік жағынан Рибейра Гранде өзенімен шектеледі.
Адам географиясы
Жазық үш ядродан құралған қауымдастықты қоршап тұрады: Фаджа Гранде (ең ірі халқы), Понта да Фаджа Гранде (жағалау мен Роша да Фажа арасындағы тар аймақ) және Куада (оңтүстікке қарай Фаджазинха ауданымен шектесетін үстіртте орналасқан елді мекен). Куада көптеген жылдар бойы адам тұрмайтын үйлер жиынтығы болды, бірақ бүгінде ауылдық туризмнің арқасында жаңарып, муниципалдық маңызы бар аймақ деп жарияланды. Фаджа Гранде порты, бұрынғы маңызды сауда порты, қазір маңыздылығын жоғалтқан, көбінесе демалыс үшін және сирек жағдайларда тауарлық жүкті түсіру үшін пайдаланылады. Аймақтың барлығы жағалау сулары үшін құнды, ол аралдың айналасынан жүзушілер мен серфингшілерді тартады. 1960-1980 жылдар аралығында еңбекке қабілетті халықтың шамамен 60 пайызы АҚШ және Канадаға эмиграциялады.
Экономика
Фажа Гранде әрқашан жерімен және теңізге байланысымен ерекшеленген, нәтижесінде халықтың көп бөлігі (шамамен 50%) егіншілік, мал шаруашылығы және балық аулау сияқты біріншілік салаларда жұмыс істеген. Уақыт өте келе, жергілікті шаруашылықтың үлкен бөлігін (бірақ көбінесе шамамен 20% құрайтын) екіншілік салалар, негізінен туризм, сауда және қосымша қызметтер басып алды.