Кіріспе

Мозамбик авторы Паулина "Пули" Чизиан (4 маусым 1955 жылы, Маңжаказе, Мозамбик, Газа провинциясының оңтүстігі) – португал тілінде романдар мен әңгімелер жазатын автор. Ол португал тілінде сөйлейтін елдердің жазушыларына берілетін 2021 жылғы Камоэнс сыйлығының иегері.

Ерте өмір

Мапутодағы Эдуардо Мондлейн университетінде оқыды. Ол жазушының бала кезінде Газадан бас қала Мапутоға (бұрынғы Лоуренсу Маркес) көшіп келген протестант отбасында туған. Үйде ол чопи және ронга тілдерінде сөйлеген.

Жазу

Чизиан Мозамбикте роман жариялаған алғашқы әйел болды. Оның шығармалары елдегі көп әйел алу сияқты әлеуметтік мәселелер төңірегінде пікір таластарын қозғады. Мысалы, оның тұңғыш романы "Балада до Амор ао Венто" (1990) колониялық дәуірдегі Мозамбиктің оңтүстігіндегі көп әйел алу практикасын талқылайды. Фрелимо (Мозамбиктің Азаттық Фронты) саясатына белсенді қатысуымен байланысты, оның туындылары азаттық соғысы мен тәуелсіздік алғаннан кейінгі азаматтық қақтығыстардан қираған елдің әлеуметтік мазасыздығын жиі бейнелейді. Оның "Никетче: Ума История де Полигамия" романы (ағылшын тіліне "The First Wife: A Tale of Polygamy" деп аударылған) 2003 жылы Хосе Крейверинья сыйлығына ие болды.

Интерпретация

Чизианның шығармашылығы көбінесе саяси және феминистік деп сипатталады. Осы автор үшін жазу – міндет. Бұл Мозамбик мәдениетінің алуан түрлі дәстүрлерімен және жаңа құрылған заңдық және әкімшілік жүйелермен бетпе-бет келгенде әйелдердің кездесетін қиындықтарын білдірудің бір жолы. Чизианның шығармалары гендерлік қатынастардың мәдени және саяси жақтарындағы аймақтық ерекшеліктерге тоқталады. Мысалы, «Никетче» романында Мозамбиктің оңтүстігі патриархалдық мәдениетке бағынған, ал солтүстігі матриархалдық дәстүрлермен қалыптасқан. Ол сондай-ақ Frelimo-ның көп әйел алу мәселесінде беймәлім ұстаным танытқандығын айтады – бастапқыда оны заңсыз деп жариялаған, бірақ кейін оның жалғасуына төзеу көрсеткен. Чизианның шығармаларының барлығында әйелдердің құқықтары мен мүдделеріне қатысты, мысалы, моногамия мен полигамияға, сондай-ақ жеке ерлер мен әйелдер арасындағы жеке және жақын қарым-қатынастарға назар аударылған. Чизиан өз елінің дәстүріне сәйкес өзін романист емес, әңгімеші деп санайтынын мәлімдеді. 2016 жылы ол жазудан зейнетке шығатынын хабарлады.

Марапаттар мен құрметтер

2021 жылдың 20 қазанында Чизианға 2021 жылғы Премио Камоэнс (Camões Prize) сыйлығы табысталғаны жарияланды. Бұл сыйлық өзінің барлық шығармашылығы үшін лусофондық елдердің жазушыларына беріледі. Ол осы сыйлықты алған тұңғыш қара терілі автор атанды. 2023 жылдың қараша айында Чизиан Би-Би-Си-дің 100 әйел тізіміне енді.