Кіріспе
Өмірдің жағымсыз немесе көңіл көтермейтін жақтарынан ойдың ауысуы. Қашу – күнделікті өмірдің жағымсыз жақтарынан, әдетте қиял немесе ойын-сауық арқылы ақыл-ойдың ауысуы. Сондай-ақ, қашу адамды тұрақты депрессия немесе жалпы реніш сезімінен құтылуға көмектеседі.
Escapism is mental diversion from unpleasant aspects of daily life, typically through activities involving imagination or entertainment. Escapism also may be used to occupy one's self away from persistent feelings of depression or general sadness.
Түсініктер
Күнделікті өмірдің қиындықтарынан, әсіресе цифрлық әлемге қашуға адамдардың бейімділігін күшейтуге арналған толыққанды салалар пайда болды. Денсаулықты өмір салтының қалыпты бөлігі болып табылатын көптеген іс-әрекеттер (мысалы, тамақтану, ұйықтау, жаттығу, жыныстық қатынас) шектен шығу немесе дұрыс контекстен шығу жағдайында қашудың да бір жолы болуы мүмкін; нәтижесінде "қашу" сөзі көбінесе теріс мағына береді, қашқан адамдар бақытсыз, әлеммен мағыналы байланыс орнатуға және қажетті шаралар қолдануға қабілетсіз немесе ықыласссыз деп есептеледі. Oxford English Dictionary сөздігінде "қашу" дегеніміз – "әдетте көтерілуге тиіс нәрседен ауғанды іздеу немесе оған ұмтылу" деп түсіндірілген. Дегенмен, көптеген адамдар қашудың негізінен және толығымен теріс екендігіне күмәнді келеді. К.С. Льюис әдетте қашудың қарсыластары түрме күзетшілері екенін айтып, оны орташа мөлшерде қолданғанда, қиялды жаңартып, кеңейтуге көмектесетінін ескерткен. Сол сияқты, Дж.Р.Р. Толкин фантастикалық әдебиеттегі қашуды екінші (қиялға толы) әлемдегі шындықтың шығармашылық көрінісі ретінде қорғады (бірақ олар "жалған қашу" болмауы үшін, оларда қорқыныш элементі болуын да қажет деп атап өтті). Терри Пратчетт жиырмасыншы ғасырда қашушылық әдебиетке көзқарас оңға қарай өзгергенін айтты. Әдебиеттен басқа, музыка мен бейне ойындар да қашудың көркемдік құралы ретінде бағаланып, құнды болып саналады.
Психологиялық қашулар
Фрейд адам өмірінде қашу фантазиясының белгілі бір мөлшерін қажетті элемент деп санайды: "Олар шындықтан алатын шала-шарпы қанағатпен өмір сүре алмайды. "Біз жай ғана қосымша құрылымдарсыз тірлікке келе алмаймыз", - деді бір кезде Теодор Фонтан, "Оның ізбасарлары кішкентай дәрежеде демалысты және тілектердің орындалуын травматикалық жағдайға бейімделудің пайдалы құралдары ретінде қарастырды"; ал кейінірек психологтар жағымсыз сезімдерді, әсіресе ашу мен қайғыны ауыстырудағы аралық алаңдатушылықтардың ролін атап көрсетті. Дегенмен, егер адам осындай психологиялық тынығу орындарында тұрақты түрде орналасса, нәтижелері көбінесе жағымсыз және тіпті ауруға шақырушы болуы мүмкін. Сонымен қатар, есірткілердің кейбір түрлерінен қашу пайда болады, олар адамның қайда екенін немесе не істеу керектігін ұмытып кетуіне себеп болады.
Қашушы қоғамдар
Кейбір әлеуметтік сыншылар қоғамды басқаратын биліктердің халықтың жағдайын жақсартудың орнына, Ювенал "нан мен ойын" деп атағандай, қашу құралдарын ұсынуға тырысуы туралы ескертеді. Әлеуметтік философ Эрнст Блох жазғандай, утопиялар мен орындалу бейнелері, қаншалықты регрессивті болса да, радикалды әлеуметтік өзгерістерге деген ұмтылысты да қамтиды. Блохтың пікірінше, әлеуметтік әділдікті түбегейлі өзгеше көріп, жаңаша түсінбеудің жолы болмаса, оны жүзеге асыру мүмкін емес. Технологиялық рационалды қоғамның көзқарасы бойынша, жай ғана "көктемгі қиял" немесе "қашу" жаңа және гуманистік әлеуметтік тәртіптің тұқымы болуы мүмкін, өйткені оны "революцияның жас, бірақ адал баламасы" деп қарастыруға болады. Эскапистік қоғамдар әдебиетте жиі кездеседі. "Уақыт машинасы" Элоилерді, болашақтың бейқам, ойын-сауыққа құмар нәсілін және олардың бақытты өмір салтына деген сенімдерінің қорқынышты жағын бейнелейді. Роман капитализмді, немесе кем дегенде таптық жіктелуді, қашу құралы ретінде сыпайы түрде сынға алады. Дистопиялық романдарда эскапистік қоғамдар жиі кездеседі; мысалы, "451 градус Фаренгейт" романында қатаң ережелер мен жақын арадағы соғыс қатерінен қашу үшін теледидар мен "құлаққа кигізілетін радиолар" қолданылады. Ғылыми фантастикада эскапизм әлеуметтік эволюцияның жалғасы ретінде жиі бейнеленеді, қоғам физикалық шындықтан алыстап, виртуалды әлемге еніп барады. Мысалдарға 2009 жылғы жапондық анимациялық ғылыми фантастикалық фильмі "Жазғы соғыс" фильміндегі Оз виртуалды әлемі және 2009 жылғы американдық ғылыми фантастикалық фильмі "Gamer" фильміндегі "Society" ойыны жатады, бұл нақты өмірдегі MMO ойыны Second Life-қа сілтеме жасайды. Әдебиеттегі басқа эскапистік қоғамдарға Д. Дж. МакХейлдің "Реалиті Бэг" кітабы кіреді, онда тұтас өркениет өз әлемін қиратып, "өзіне керемет шындыққа секіріп" кетеді. Анти-батырдың мақсаты – олардың шындықтарын аздап кеміту арқылы, өліп бара жатқан планетасын қайтадан бақылауға алу.
Ұлы депрессия кезінде
Алан Бринкли, "Ұлы депрессиядағы мәдениет пен саясат" кітабының авторы, 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан туындаған қиындықтармен күресудің жаңа бағыты – қашқындыққа бет бұруды көрсетеді: журналдар, радио және кино – барлығы адамдарға жаппай кедейліктен және экономикалық төмендеуден ақыл-оймен құтылуға көмектесуге бағытталған. 1930 жылдары зор танымал болған "Лайф" журналында "депрессияның бар екенін көрсетпейтін суреттер көп; көбінесе суға түскен әдемі қыздар, кемелердің тегіс түсуі, құрылыс жобалары мен спортшылар туралы, бірақ кедейлік пен жұмыссыздық туралы ештеңе жоқ" делінген. Белгілі режиссер Престон Стерджес "Салливанның саяхаттары" атты фильм арқылы осы пікірді растауға тырысты. Фильм түрмеде кедей, мүсірленген адамдардың Микки Маустың комедиялық мультфильмін тамашалап, көңілдерінің көтерілуімен аяқталады. Стерджес, қасірет туралы фильм түсірудің қаншалықты "ақылсыздық, мақтаншылдық және жеке бастың ләззатына берілу" болатынын көрсетті. Сондықтан, сол кездегі фильмдер көбінесе адамдарды айналасындағы қорқынышты оқиғалардан эмоционалдық тұрғыдан алшақтататын комедиялық сюжеттерге баса назар берді. Бұл фильмдер "саналы түрде, әдейілеп адамдардың назарын өздерінің мәселелерінен ауыстыруға тырысты", бірақ сонымен қатар оларды айналасындағылардың қиындықтарынан да аластатты.