Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Желкенді кемедегі бір арқан.
One of the lines on a sail ship
Желкен спортында, арқан – желкеннің жылжымалы бұрыштарын (қағаздарын) басқаруға қолданылатын жіп, кабель немесе тізбек.
In sailing, a sheet is a line (rope, cable or chain) used to control the movable corner(s) (clews) of a sail.
Терминология
Теңіз терминологиясында "шелек" дегені – желкеннің төменгі бұрыштарына бекітілген, оны керіп тұру немесе бағытын өзгерту үшін қолданылатын арқан немесе тізбек. Сөздің "ату" түбірімен байланысы "шелек зәкір" терминінде анық көрінеді, ол төтенше жағдайға дайындалып, қажет болғанда "атылатын" зәкір болып сақталады.
In nautical usage the term "sheet" is applied to a line or chain attached to the lower corners of a sail for the purpose of extension or change of direction. The connection in derivation with the root "shoot" is more clearly seen in "sheet anchor", one that is kept in reserve, to be "shot" in case of emergency.
Алдыңғы және артқы бұрыштамалары
Алдыңғы және артқы қондырғылар бүгінде қолданылатын желкенді кемелердің басым бөлігін құрайды, оның ішінде барлық қайықтар мен яхталар да осы санатқа жатады. Алдыңғы және артқы желкендегі жайма желкеннің желге қатысты бұрышын басқарады және желкенді толық толтырып тұру үшін реттелуі тиіс. Көптеген кіші кемелерде екі немесе үш жаймасы бар Бермуда қондырғысы қолданылады.
Fore and aft rigs comprise the vast majority of sailing vessels in use today, including effectively all dinghies and yachts. The sheet on a fore and aft sail controls the angle of the sail to the wind, and should be adjusted to keep the sail just filled. Most smaller boats use the Bermuda rig, which has two or three sets of sheets:
Бас желкеннің жаймасы бумға бекітіледі және бас желкенді басқару үшін қолданылады. Егер бас желкенде бум болмаса, бас жаймасы тікелей бас желкеннің кілтіне бекітіледі. Бас жаймасы – бұл кеме жылдамдығын басқаруға мүмкіндік беретін, бумға жалғанған сызық. Джиб жаймасы джибтің кілтіне бекітіліп, оны басқарады. Джибтің әр жағында бір жайма болады, бірақ олардың тек біреуі (жел соғатын жағындағысы) бір уақытта қолданылады. Спиннакер жаймасы спиннакердің кілтіне(кілттеріне) бекітіледі, егер ол қолданылса. Симметриялық спиннакерде джиб сияқты екі жайма болады – "белсенді" және "бос", олар желкеннің екі бөлек кілтіне бекітіледі. Тридцать футтан (шамамен 9 метрден) асатын кемелерде спиннакерде желкенді емес, бағананы басқаратын, бірақ жаймаға ұқсас гайлар да орнатылады. Кіші кемелерде бос жайма гай ретінде қолданылады. Ең кішкентай кемелерде жайма көбінесе қолмен тартылатын қарапайым сызық болады, ал үлкен кемелерде механикалық күш беру үшін аралық блоктар қолданылады. Дегенмен, көптеген блоктар мен олардың бірнеше рет өрілген сызықтары, әсіресе бас желкендерде, күшті винттермен басқарылатын бір сызықты жаймалармен алмастырылды.
The mainsheet is attached to the boom, and is used to control the mainsail. In a rig with no boom on the mainsail, the mainsheet would attach directly to the mainsail clew. A mainsheet is a line connected to the boom which allows a sailor to control the speed of a boat. The jib sheet attaches to the clew of the jib, and controls it. The jib has a sheet on each side, only one of which (the leeward one) will be in use at one time. The spinnaker sheet attaches to the clew(s) of the spinnaker, if carried. A symmetrical spinnaker has two sheets, an "active" one and a "lazy" one, in the same way as a jib, but they are attached to the sail's two separate clews. On boats larger than around thirty feet, the spinnaker will also be fitted with guys, which are similar to sheets but control the pole instead of the sail. On smaller boats the lazy sheet is used as a guy. On the smallest boats, a sheet is often a simple line, pulled by hand; on larger boats, intermediate blocks are sometimes used to provide mechanical advantage. However, many blocks and their multiply reeved lines, particularly on headsails, have been replaced by single line sheets trimmed by powerful winches.
Квадраттық тетіктер
Төрт қанатты кемелер өте сирек кездеседі және көбінесе үлкен кемелер болып табылады. Дегенмен, олардың да төртбұрышты желкендерінің қозғалмалы бұрыштарында жаймалар болады. Алдыңғы және артқы жаймалардан айырмашылығы, төрт қанатты кемелердің жаймалары желкендердің бұрышын бақыламайды (бұл тіреулермен жасалады); оның орнына, олар желкендердің бұрыштарын олардың жиналған күйінен төменгі рельстің ұшына қарай тартып әкелу үшін қолданылады. Желкенді қайта жинағанға дейін (құрауға) оларды айтарлықтай реттемейді. Ең төменгі желкендер, яғни курс желкендері, жаймалар арқылы реттеледі, себебі бұл желкендердің астыңғы бөлігі бос және тек жоғарғы бөлігінен ғана рельске бекітіледі.
Square rigged vessels are much less common, and are usually large ships. Nevertheless, they too have sheets on the movable corners of their square sails. Unlike fore and aft sheets, though, square rig sheets do not control the angle of the sails (which is performed using braces); instead, they are used to haul the corners of the sails from their stowed positions down towards the tip of the yard below. They are then not adjusted significantly while sailing until the sail is to be handed (put away) again. The lowest sails, the courses, are trimmed using the sheets as these sails are loose footed and are secured to yards only at the head.