Батыс Мексиканың тау жүйесі

Кіріспе

Мексиканың Тынық мұхиты жағалауындағы тау тізбегі.

Sierra Madre Occidental – Солтүстік Америка Кордильерасының ірі тау жүйесі, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай Мексиканың солтүстік-батыс және батыс бөліктері арқылы, сондай-ақ Калифорния шығанағы бойымен созылады. Сьерра-Мадре – Америка Кордильерасының бір бөлігі, ол Солтүстік Америка, Орталық Америка, Оңтүстік Америка және Батыс Антарктиданың батыс жағын құрайтын, дерлік үздіксіз тау тізбектерінен (кордильера) тұрады.

Этимология

Испан тіліндегі "sierra madre" ағылшын тілінде "ана таулар тізбегі" дегенді білдіреді, ал "occidental" – "батыс" дегенді білдіреді, сондықтан бұл "Батыс ана таулар тізбегі". Шығысқа қарай, испан тіліндегі "шығыс" дегенді білдіретін "oriental" сөзінен шыққан Сиерра Мадре Ориентал жотасы немесе "Шығыс ана тау жотасы" Мексиканың шығысы мен Мексика шығанағы бойымен Сиерра Мадре Оксиденталмен шамамен қатар жүреді. Бұл тау жиегі Мексика-АҚШ шекарасындағы Аризона штатына жақын орналасқан солтүстік Сонора штатынан басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Транс-Мексикалық жанартау белдеуі мен Сьерра-Мадре-дель-Сур тауларына дейін созылады. Тау жотасының биік жазығы терең өзен аңғарларымен тілінген. Бұл плато метаморфты тау жыныстарының негізінде пайда болған жанартаулық жыныстардан құралған. Бұл көтерілу ауа райының өзгеруіне әкелді; тауларда жауын-шашынның артуы қоршаған жерлерге қарағанда ылғалдырақ жерлерде экожүйелердің қалыптасуына жағдай жасады. Бұл су көздері су жиналатын алаптарды құрайды, олар құрғақ аймақтарды сумен қамтамасыз етеді, осылайша суару және егін шаруашылығы жүргізуге мүмкіндік береді. Сулы экожүйелер – биологиялық әртүрліліктің аралдары, олар шөлдік ландшафттан едәуір ерекшеленеді. Емен ормандары – басым өсімдіктер, олар жазық далаларға дейін созылады. Бұл ормандар мен каньондар жергілікті халықтарға өмір сүруге орын берді, бірақ кейін испандық қоныс аударушылар мен олармен байланысты метистер аймаққа келіп, жергілікті күміс кен орындары үшін қалалар құрды. Қазіргі уақытта аймақтағы негізгі салалар – ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы, бірақ жердің құлдырауы және жергілікті халықтың осы шараларға қарсылығы салдарынан олар арасында шиеленіс туып отыр.

География

Жота солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай созылады. Жасыраған батыс беткейлеріндегі өзендермен ойылған шатқалдар, солтүстік-шығыс беткейлеріндегілермен қатар, әсіресе Мыс шатқалы бар.

Орналасқан жері

Бұл тау тізбегі Мексиканың Тынық мұхиты жағалауына параллель созылады, Аризона-Сонора шекарасының оңтүстігінен басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Шығыс Сонора, Батыс Чиуауа, Синалоа, Дуранго, Закатекас, Наярит, Халиско, Агуаскалиентес арқылы Гуанахуатоға дейін жалғасады, онда ол Сьерра-Мадре-дель-Сур және Орталық Мексиканың Трансверсальді жанартаулық осімен (Эхе Вулканико Трансверсаль) қосылады. Бұл таулар әдетте Аляскадан басталып Солтүстік Американың батысы бойынша төменге қарай созылатын, Американың ірі тау жүйесінің бір бөлігі саналады. Бұл – биік платоның арасынан, Мыс каньонынан да үлкен және кейбір жерлерінде терең болатын шатқалдармен тілінген, тік таулардан тұратын әсерлі ландшафт. Платоның орташа биіктігі шамамен 780 метрді құрайды, ал батыс беткейіндегі эрозияға ұшыраған көптеген шатқалдар ылғалдылығы жоғары. Ең биік шыңдардың нақты биіктігі олардың салыстырмалы биіктігін анықтау үшін жеткілікті дәлдікпен белгілі емес. Ең биік нүкте, бағанама бойынша, Мохинора тауы, ол шамамен орналасқан. Дегенмен, 2950 метр биіктігі бар Барахас тауы да одан жоғары болуы мүмкін. Осы аймақта Сьерра-Мадре Бассейн және Жота провинциясына айналады. Бұл аймақтың кіші тау тізбектеріне Наяриттегі Алика тауы мен Пахаритос тауы жатады. Яки өзені Калифорния шығанағына құяды, сондай-ақ Синалоадағы Фуэрте өзені мен оңтүстікте Хумая өзені де сонда құйылады. Сантьяго Гранде өзені Сьерра-Мадренің оңтүстік беткейінен басталады. Таулардың құрғақ шығыс беткейлерінде Назас және Агуанавал өзендері таулардан жабық алапқа ағып түседі. Бұл таулар суаруға жұмсалатын судың 90% -ын қамтамасыз етеді, сондай-ақ одан жоғарыда орналасқан Эль-Кахон тоғаны да осы сумен қамтамасыз етіледі. Құрғақ алапты суару үшін суару суын қамтамасыз ету мақсатында 1930 және 1940 жылдары Назас өзеніне тоған салынды. Бұл аймақтағы бұрынғы дренаждық көлдердің кеуіп кетуіне және өзеннің топырақ көзі ретінде жойылғаннан кейін топырақтың азаюына әкелді. Аудандағы орман шаруашылығының жалғасуына байланысты, тау беткейлерінде эрозия күшейді.

The range runs parallel to the Pacific coast of Mexico, from just south of the Arizona Sonora border southeast through eastern Sonora, western Chihuahua, Sinaloa, Durango, Zacatecas, Nayarit, Jalisco, Aguascalientes to Guanajuato, where it joins with the Sierra Madre del Sur and the Eje Volcánico Transversal (Transverse Volcanic Axis) of central Mexico after crossing The mountains range from from the Gulf of California in the north, but begin to approach within of the Pacific in the south. These mountains are generally considered to be part of the much larger American cordillera, the mountains extending from Alaska down to these across western North America. This is a dramatic landscape of steep mountains formed by a high plateau that has been cut through with canyons including Copper Canyon, larger and, in places, deeper than the Grand Canyon. This plateau has an average elevation of with most of the more eroded canyons on the western slope, due to the higher moisture content. The exact elevations of the highest peaks are not known within accurate enough ranges to determine their relative elevation. The highest point is probably Cerro Mohinora, located at Estimates for the height of the mountain start around and go up to However, Cerro Barajas, at , may be as high as In this area, the Sierra Madre begins to give way to the Basin and Range Province. Subranges of this area include the Sierra de Alica and the Sierra Pajaritos, both in Nayarit, The Yaqui drains into the Gulf of California, as do the Fuerte River in Sinaloa and the Humaya River further south. The Río Grande de Santiago drains from the southern slopes of the Sierra Madre. Along the more arid eastern slopes of the mountains, the Nazas River and Aguanaval River drain the mountains into a closed basin. These mountains supply 90% of the water used for irrigation within the watershed. and the El Cajón Dam upstream from it. To provide irrigation water for farming the dry basin, the Nazas river was dammed in the 1930s and 1940s. This has led to the former drainage lakes in the area drying up, and soil depletion from the elimination of the river as a source of soil. Due to the continued logging in the area, erosion on the slopes of hillsides has increased.

Адам

Көптеген шағын топтар Мыс каньонында (Copper Canyon) тұрады, олардың кейбіреулері ежелгі миссиялардың маңында. Көптеген елді мекендер ауыл шаруашылығына жақын орналасқан жалғыз отбасылардан немесе шағын туысқандық топтардан құралған. Сонымен қатар, 5000 тұрғыны бар Криль (Creel) қаласы және Чиуауа (Chihuahua) сияқты бірнеше маңызды қалалар бар; ол пойыз бағытындағы аялдама болып табылады. Мыс каньонының оңтүстігінде, 40-шы тас жол бойында Эль-Сальто (El Salto) қаласы орналасқан, ол Дуранго (Durango) штатында. Батысында Синалоа (Sinaloa) штатының Копала (Copala) қаласы жатыр. Оңтүстікке қарай Иса Мария (Jesús María) және Ла-Меса-дель-Наяр (La Mesa del Nayar) қалаларында Корa (Cora) тайпасының өкілдері тұрады. Бұған қоса, Наярит (Nayarit) штатындағы Хуахимич (Huajimic) ауылында 1000 адам тұрады. Халиско (Jalisco) штатындағы Боланос (Bolaños) өзенінің аңғарында Сан-Мартин де Боланос (San Martín de Bolaños) сияқты кеншілер қауымдастығы орналасқан, онда шамамен 3000 адам тұрады. Таулар арқылы аздаған сапалы жолдар өтеді, сондықтан тікелей қашықтықтағы қалалар арасында да саяхат уақыты ұзақ болуы мүмкін. Солтүстікте Мексиканың 16-шы федералды тас жолы Гермосильо (Hermosillo), Сонора (Sonora) және Ла-Хунта (La Junta), Чиуауа (Chihuahua) қалаларын байланыстырады. Тауларда, Лос-Мочис (Los Mochis), Синалоа (Sinaloa) және Чиуауа (Chihuahua) қалаларын қосуға арналған Ла-Энтрада-аль-Пасифико (La Entrada al Pacifico) дәлізі құрылысы аяқталмай отыр. Дюранго (Durango) және Масатлан (Mazatlan) қалалары 40-шы тас жол арқылы байланыстырылған. Бұл топтың төменгі қабаты лава ағындарынан пайда болған жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Жазықтың беті екінші бір жанартаулық игнимбриттер қабатымен жабылған, олардың көп бөлігі сазға толы органикалық топырақпен жабылған. Аймақтың кейбір бөліктерінде пайдалы кендердің кеніштері табылды, олар коммерциялық тұрғыдан тиімді. Ландшафт тау жыныстарының орналасуынан кейін қалыптасқан. Өзендер тау жыныстарының бүктелуіне сәйкес келіп, жазықтықтарды кесіп өтеді. Тау беткейлерінен тастар сынып, тік жартастарды құрайды. Тас негізі сазды топырақпен жабылған, бірақ эрозияға ұшыраған жерлерде, су шөгінділерді алып кетіп, тасты беткейді қалдырады.

Геологиялық тарих

Жер астындағы негіз, әсіресе Солтүстік Американың ежелгі негізі деп саналады. Сьерра-Мадренің солтүстік бөлігі Кортес терранымен, ал оның ең солтүстік шекарасында Карборка терранының шағын бөлігімен ұштасады. Осы аймақтың бір бөлігінде терең теңіздік ортадан пайда болған палеозой шөгінділерінің тізбегі кездеседі, кейбір ғалымдар оны Котес терранының бөлігі деп, ал басқалары оны жылжытылған деп санайды. Кейбір жерлерде, силур және миссисип кезеңдерінің терең суды шөгінді жыныстары, олардың үстінде пенсильвания және перм кезеңдерінің терең суды шөгінділері орналасқан, олар миссисип риолитімен бөлінген. Перм кезеңінің кластикалық жыныстары серпентинитпен бірге, аз дәрежеде метаморфозға ұшыраған шөгінді және жанартаулық жыныстардың үгінділерін қамтиды. Таулардың оңтүстік бөлігі Геррероның күрделі терранынан тұрады, бұл ірі құрылым, ол іс жүзінде бес түрлі субтерраннан тұрады, олардың барлығы Сиерра-Мадренің негізгі бөлігінде орналасқан жоқ. Геррероның күрделі терранының Сиерра-Мадре ішіндегі негізгі субтеррандары – Тахуэ және Зиуатанехо террандары. Бұл теңіз алабы Герреро терранының аралдық доғасын Сьерра-Мадре терранының аккрециялық формацияларынан бөліп тұрған. Онда жастық базальттардан, жастық брекшиялардан, туфтар мен тақтатастардан тұратын төменгі қабаттар, олардың үстінде пелагикалық әк тастар, шөгінділер және турбидиттер орналасқан. Осы кальдералардың үшеуі Copper Canyon-да орналасқан. Лава Оңтүстік Кордильераның базальттік-андезиттік тобын құрайтын мафикалық тау жыныстарын қалыптастырған. Туфтар қалың лавалық жыныстар қабатының үстінде жатыр. Көбінесе Copper Canyon аймағында бес-алты бірлік анықталған. Бұл туфтар басқа географиялық аймақтардағы формациялармен, мысалы, Өлім аңғарымен кең ауқымды салыстыруға мүмкіндік берді. Миоцен кезеңінде үш жанартаулық кезең Сиеррадағы жекелеген оқиғаларды белгіледі. Әр кезең әртүрлі вулканикалық процестермен сипатталады. Біріншісі олигоценнің жалғасы болды, ол ерте миоценге дейін созылды. Бұл кремнийге бай лаваның олигоцендік жыныстардың үстіне орналасуымен бірдей процестің екінші рет пайда болуы болуы мүмкін. Квартер кезеңінде де жанартаулық белсенділік жалғасты. Платоның беті негізінен екінші ағыннан тұрады, сондықтан ең көрінетін жыныстар лава ағыны қабаттарымен араласқан пирокластикалық жыныстар. Жарықтар таудың орталық бөлігінде азаяды, онда жарықтар көбінесе шағын нормальді жарықтар болып табылады, бірақ батыс беткейде қайтадан күшейеді. Сиерра-Мадре Оксидентальдың Халиско блогымен оңтүстік шекарасы орта миоцен кезеңінен бастап қалыптасқан қатпарлар, итермелер және сол жақты жарықтардың тізбегінен тұрады. Бұл сол жақты транспрессиялық қисайту аймағының болуын көрсетеді.

The basement is thought to be Older North American basement, especially in the North, The northern extent of the Sierra Madre is the Cortés Terrane, although the northern extreme of this contains a small portion of the Carborca Terrane. Some of this area has a series of Paleozoic sedimentary sequences from a deep marine environment underlying it, considered by some to be part of the Cotes Terrane and by others to be transported. In some areas, distinct sedimentary rocks can be identified by shallow water Silurian and Mississippian sedimentary rocks underlying deep water Pennsylvanian and Permian, which are divided by Mississippian rhyolite. The Permian clastics contain some detrital rock that sit alongside low grade metamorphosed sedimentary and volcanic rocks with serpentinite. The southern part of the range is made up of the Guerrero Composite Terrane, a large body, which is actually a complex of five different subterranes, not all of them within the main body of the Sierra Madre. The main subterranes of the Guerrero Composite Terrane that are within the Sierra Madre are the Tahue and Zihuatanejo terranes. a marine basin which separated the island arc that came to form the Guerrero terrane from the accretions that came to form the Sierra Madre terrane. It contains a lower formation made up of pillow basalts with pillow breccias, tuffs, and shales underlying a group of pelagic limestones, oozes, and turbidites. Three of these calderas are in Copper Canyon. The lava has formed a series of mafic rocks that comprise the Southern Cordilleran Basaltic Andesite Suite. The tuffs are above a thick formation of lava rock. Around five or six units have been identified, mostly around the Copper Canyon area. These tuffs have allowed wide ranging correlation with formations in other geographical areas, for example Death Valley. During the Miocene, three periods of volcanism marked separate events in the Sierras. Each period is marked by different volcanic processes. The first was a continuation of the Oligocene flare up, which lasted through the early Miocene. This may be a distinct second occurrence of the same process, placing silica rich lava above Oligocene rocks. Episodes of volcanism continued into the Quaternary. The surface of the plateau is almost exclusively from the second series of flows causing the rock that is most visible to be ignimbrites with lava flow layers. The faulting decreases in the center of the range where the faults are mostly small normal faults, but increases once again on the western slope. The southern boundary of the Sierra Madre Occidental with the Jalisco block is a series of folds, thrust, and left lateral faults date from the middle Miocene. This may be evidence for a left transpressional shear zone.

Минералдық кен орындары

Шағын аумақта минералды кен орындары Сьерра-Мадренің құрылымдарында таралады, бірақ осы кен орындарының қалыптасуына себеп болған оқиғалар таулардың әртүрлі бөліктерінде өзгеше. Геррероның күрделі терранында, көбінесе крейд кезеңінен кейінгі кен орындарында кездесетін көптеген экономикалық қорлар бар. Бұлардың пайда болуы ертедегі лава ағындарына кейінгі ішкі магмалық процестердің енуімен байланысты деп саналады. Жарық тізбекті кен орындары географиялық тұрғыдан шығыс және батыс топтарына бөлінетін екі түрге жіктеледі. Ал кейбіреулері эпитермальды кен орындары түрінде де кездеседі. Сонымен қатар, мыс кендерімен бірге алтын да кенозой дәуірінің темір оксидінің қатпарлы және алмастыру кен орындарында, Тынық мұхиты жағалауында табылады. Топырақтағы ірі тау жыныстары топыраққа судың сіңуін қиындататын, құрамында көп мөлшерде саз болғандықтан, ағын судың азаюына және эрозиядан туындаған топырақ шығындарының алдын алуға көмектеседі. Таспен жабылған жерлер литозолдар деп аталады және таулардағы қалған беттің көп бөлігін құрайды. Қышқыл топырақтарда кальцийдің мөлшері төмен болуы мүмкін, бұл топырақтың сапасын нашарлатады. Шығыс беткейлердегі топырақтардың органикалық заттарға толылығы жоғары, және құрғақ шығыс аймақтарға қарағанда сазды қабаты жақсы жетілген. Басқа да мәселелер бар, мысалы, малдың шамадан тыс жайылуы, оның салдарынан мал жолдарынан террасалардың пайда болуы және топырақ бетінің қабыршақтануы, сондай-ақ 2002 жылдан бері кейбір жайылымдарға қауіп төндіріп отырған топырақтардың қышқылдануы. Жоғары қысым қыркүйек немесе қазан айында әлсіреп, оңтүстікке қарай жылжуды бастайды; алайда, бұл процестің қарқыны көбінесе солтүстікке жылжудан баяу болады. Бұл жоғары қысымды белдеу Бермуда антициклонының қалыптасу механизмімен байланысты. Таулардағы климат қоңыл. Жазғы температура тұрақты деңгейде сақталады. Ең жоғары температура әдетте шілде айында шамамен 31°C-қа жетеді. Биік тауларда температура нөлден төмен түсуі мүмкін, ал жылдың белгілі бір мезгілдерінде қар жауады. Жазғы муссон кезінде желдің бағыты күрт өзгереді. Жоғары қысым солтүстікке жылғанда, ауа Мексика шығанағынан тартылып, тауларға шығыстан жел әкеледі. Таулар келесі муссон маусымында конвекция процесін тудырады. Муссон жаңбырлары Сьерра-Мадреге жоғары қысым аймағы солтүстікке жылғанда келеді, нәтижесінде жазғы ылғалды маусым пайда болады. Бұл Мексика шығанағынан шығыстан ылғалды желдің соғып түсуіне себеп болады. Таулардың батыс жағында, құрғақ маусым мен муссон маусымы арасындағы жауын-шашынның ең үлкен өзгеруі байқалады, маусымдық ылғалдылықтың да айырмашылығы бар, мамыр және маусым айларындағы орташа ылғалдылық шамамен 50%-ды құрайды, ал күндіз 25%-қа дейін төмендеуі мүмкін. Алайда, таулардағы орман жамылғысы биіктікке және орналасқан жеріне байланысты әртүрлі. Бұл экологиялық аймақ жоғары биоәртүрлілігімен, эндемикалық түрлердің көп санымен және кейбір түрлерге өмір сүру аумағын кеңейтуге мүмкіндік беруімен ерекшеленеді.

On a smaller scale, mineral deposits are distributed in formations of the Sierra Madre, although the events that placed these deposits vary throughout the mountains. The Guerrero composite terrane contains many of the economic deposits, often found in ore bodies younger than the Cretaceous. These are believed to be caused by later intrusions into the early flows. Fissure vein deposits have been divided into two groups of fissure vein deposits, which are divided geographically into an eastern and western series. Some also occur as epithermal deposits. Also, some gold occurs along with copper in Cenozoic iron oxide skarn and replacement deposits along the Pacific. small deposits Soils are commonly phaeozems that are up to Due to the high clay content, which blocks water from being absorbed into the soil, larger rock particles in the soil help reduce runoff and soil losses from erosion. Areas that are covered in stone are known as lithosols, and make up most of the remaining surface in the mountains, Acidic soils may have lower calcium content, leading to lower plant soil quality. Soils along the eastern slopes have increased organic content and a clay heavy layer that is developed more than those of the more arid eastern lands. Other problems include overgrazing, which has led to terracing from cattle paths and the formation of a soil crust, and soil acidification, which poses a risk to some grasslands as of 2002. The high pressure begins to break down and move south during September or October; however, the breakdown is usually at a slower pace than the movement north. This high pressure belt is associated with the mechanics that form the Bermuda High. The climate in the mountains is mild. Summer temperatures maintain a constant level. Maximum temperatures are typically in July at around 31 C Below freezing temperatures can occur in the higher mountains, with precipitation occurring as snowfall certain times of year. During the summer monsoon, wind patterns undergo large scale changes. As the high pressure moves north, air is pulled off the Gulf of Mexico, bringing easterly winds aloft to the mountains. The mountains cause convection during the following monsoon season, Monsoon rains come to the Sierra Madre in June as the high pressure area moves north, leading to wet summer seasons. This causes east winds bringing moisture from the Gulf of Mexico. On the western side of the mountains, which are affected by the largest change in precipitation between the dry season and monsoon season, Seasonal variation in humidity is also present with average May and June relative humidity around 50%, with 25% possible during the day. but the forests in the mountains vary by elevation and place in the range. This ecoregion is noted for its high biodiversity and large number of endemic species, and for allowing some species to extend their range.

Флора

Үстем өсімдіктердің таралу аймағында әртүрлі болуымен қатар, олар құратын орта да шашыраңқы орманнан бастап жапырақты және қылқан жапырақты орманға дейін өзгеріп отырады. Аймақтағы биіктік және ендік – үстем өсімдіктерді анықтайтын басты факторлар. Таудың төменгі бөліктерінде емен ағаштары басым, ал олардың тоғайлары белгілі бір деңгейге дейін төменге қарай созылады. Кейбір емен түрлері тіпті айналасындағы экожүйелерге де таралады. Тау жотасының батыс беткейлерінде бұлтты орман да кездеседі, ол көбінесе тау жотасының оңтүстік жағында жел мен күн сәулесінің аз әсер ететін орта биіктіктегі беткейлерде орналасқан. Биіктеп көтерілгенде емендермен қатар қарағайлар да өсе бастайды, ал қарағайлар биіктікке қарай емендерден үстемдік етеді. Биік тауларда және солтүстік аймақтарда аралас қылқан жапырақты орман басым экожүйеге айналады. Бұл ормандар негізінен осы биіктіктерде өсе бастайтын қарағайлар мен шыршалардан тұрады. Сонымен қатар, кейбір тау шатқалдарында орманмен қоршалған шөптекті алаңдар да кездеседі.

Фауна

Таулар әртүрлі аймақтардан келген түрлерді біріктіре отырып, аймақтағы түрлердің әртүрлілігіне мүмкіндік беретін дәліз болып табылады. Құрғақ және таулы жағдайларға бейімделген жануарлар тауларды оңтүстікке қарайғы мекендерге тән түрлермен бөліседі. Бұл аймақта көптеген ет жейтін және барлық жейтін сүтқоректілер кездеседі, бірақ олардың бірнешеуі жойылған немесе қауіп төндіретін популяциялардың құрамында. Мексикалық қасқырдың таулардағы таралу аймағы Дурангоның етегімен шектелген, немесе бұл жануар жойылған болуы мүмкін; қара аюдың саны аз, тіпті жойылған деп есептеледі. Жагуарлар мен оцелоттар да қазір сирек кездеседі. Шығыс беткейлерінде американдық барс, койот және сұр түлкі таудың арғы бетіне дейін таралған. Сондай-ақ, тау-тасты чипмунк, тау-тасты сұржан, мексикалық түлкі сұржаны және әртүрлі Cricetidae тұқымдас өкілдері де бар. Тауларда ендіктер, шошқа мұрынды сканк және капотты сканк та тіршілік етеді. Ақ мұрынды коати батыс беткейлерінде, ал сақиналы құйрықты мысық бүкіл аймаққа таралған. Тауларда көптеген түрлі жартас жарғақтары да кездеседі. Құстар тауларға жиі келеді, кейбіреулері көшіп-қонып, ал басқалары жергілікті түрлер. Көшіп-қонып жүретін құстар батысқа қарайғы аймақты қыстау орны ретінде пайдаланады және батыс беткейлері арқылы солтүстікке қарай көшіп барады. Солтүстік каньондарда құстар әртүрлі мекендерге, нақтырақ айтқанда, орманның әртүрлі түрлеріне бөлінуі мүмкін, бұл биіктікке байланысты таралудағы айырмашылықтарға әкеледі. Кейбір түрлердің биіктікке байланысты таралу аймағы кеңейеді, бұл тропикалық түрлерге тау аңғарларын көшіп-қону үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Сиерра-Мадре Оксидентальға тән құс түрлерінің бірі – тұмсықты жаңқа. Зерттеушілердің алаңдаушылығын тудырған инвазивті балықтар жергілікті түрлермен бәсекелеседі. Чихуахуа шөлі солтүстік-шығыс және шығыс жақта, Месета Орталық және Орталық Мексика шөптегі аймақтары оңтүстік-шығыста, ал Синалуа құрғақ ормандары батыс және оңтүстік-батыста орналасқан. Бұл төменгі жазықтар әдетте гүлді өсімдіктер мен бұршақтардан тұратын тропикалық жапырақты орманмен алмасады. Тропикалық жапырақты орманнан құралған экотон көбінесе сирек қоныстанған, кейде тек шағын ағаштардан ғана тұрады. Оны саванна деп те атайды. Conservation International сияқты басқа да ұйымдар аймақтағы жануарлар түрлерін қорғау үшін жұмыс істейді. Басасеачик шарлауығы ұлттық паркі – елдегі ең биік шарлауықтары орналасқан таулардағы ұлттық парк. Сонымен қатар, оңтүстік Сьерра-Мадредегі Ла Мичилия немесе батыс Чиуауадағы Тутуака қорығы сияқты қорықтар бар, ол 2000 жылы жаңа басқару жүйесімен құрылды. Сьерраның басқа қорғалған аймақтарына Бависпе, Кампо-Верде, Серро-Мохинора, Папигочик және Сиерра-де-Аламос–Рио Кучуяки флорасы мен фаунасын қорғау аймақтары кіреді. 1949 жылы ормандар мен су айдындарын қорғау мақсатымен құрылған Cuenca Alimentadora del Distrito Nacional de Riego 043 Estado de Nayarit қазір оңтүстік Сьерраның көп бөлігін сақтайтын табиғи ресурстарды қорғау аймағы болып табылады.

The mountains are often a corridor for species allowing more diversity in the area, by combining species from different regions. Animals typically associated with arid and mountainous habitats share the mountains with species associated with habitats further south. There are many carnivorous and omnivorous mammals native to the area, although several are extirpated or are part of threatened populations. The Mexican wolf's range in the mountains is limited to the foothills of Durango or the animal may have been extirpated; the black bear population is small, is confirmed extinct. Jaguars and ocelots are also now rare. On the eastern slopes there are American badger, coyote and gray fox that live across the mountains. cliff chipmunk, rock squirrel, Mexican fox squirrel, and various species of Cricetidae. Raccoons, hog nosed skunk, and hooded skunk live in the mountains. The white nosed coati lives on the western slopes, and the ring tailed cat lives throughout. Many species of bats live in the mountains also. Birds frequent the mountains, some as a migratory path and others as native species. The migratory birds often use the area to the west as an overwintering area, and migrate north along the western slopes. In the northern canyons birds may be divided into different habitats, or more specifically, the different types of forest, leading to differences in range by elevation. Some of this difference by elevation may even extend the range of some species, enabling tropical species to use the mountain valleys for migration. Bird species endemic to the Sierra Madre Occidental include tufted jay, Invasive fish compete with the native species which has been a cause of concern among researchers, The Chihuahuan Desert is found to the northeast and east, the Meseta Central matorral and Central Mexican matorral to the southeast, and the Sinaloan dry forests to the west and southwest. These lower elevations are usually graded into by a stand of tropical deciduous forest, which has a large portion of flora made up of flowering plants and legumes. The ecotone, made up of the tropical deciduous forest, is commonly sparsely populated, sometimes only by small stands of trees. It may be referred to as savanna. Other groups, including Conservation International, work to protect animal species in the area. Basaseachic Falls National Park is a national park in the mountains containing the highest waterfalls in the country. Additionally, there are reserves such as La Michilía in the southern Sierra Madre, or the Tutuaca reserve in western Chihuahua, which was established in 2000 under a new system of management. Other protected areas in the Sierra include the Bavispe, Campo Verde, Cerro Mohinora, Papigochic, and Sierra de Álamos–Río Cuchujaqui flora and fauna protection areas. The Cuenca Alimentadora del Distrito Nacional de Riego 043 Estado de Nayarit, established in 1949 to protect forests and watersheds, is now a natural resources protection area which conserves much of the southern Sierra.

Халық және тарих

Тауларда бірнеше жергілікті халықтар мекендейді, олар уто-ацтек тілдерінде сөйлейді, оның ішінде таудың орталық бөлігінде Тарахумара, оңтүстік бөлігінде Уичол және шығыс еңістерінде Тепехуан тайпалары бар.

Тарихқа дейінгі дәуір

Архаикалық мәдениеттер Сьерра-Мадре және оны қоршаған жерлерде мекендегені белгілі, бірақ мәдениет туралы көп мәлімет жоқ, әйтсе де, оның солтүстік және оңтүстік бөліктерінде айырмашылықтар бар. Шаруашылықпен айналысқан Халчихуит мәдениеті біздің заманымыздың бірінші ғасырында шаруашылық қауымдастықтары ретінде пайда болды және 300 жылға дейін кішкентай қауымдастықтар болып қалып келді. Одан кейін жаңа егіс шаруашылығы әдістерінің арқасында 500 жылға дейін халық саны күрт өсті. Бұл мәдениет тоғызыншы ғасырда құлдырауға бет бұрды. Солтүстік тау етегінде Моголлон мәдениеті сипатталған. Археологиялық зерттеулер мәдениеттің шамамен 900 жылы пайда болғанын, ал 1000-1100 жылдары тасталып қалғанын көрсетеді. Моголлон мәдениетінің тасталу кезеңімен сәйкес келе отырып, Рио-Сонора мәдениеті Рио-Сонора және оған құятын өзендер бойында егіншілікпен айналыса бастады. Бұл мәдениет керамика жасады және 1150-1200 жылдарға дейін жер астындағы үйлерде тұрды, содан кейін жер бетіндегі үйлер салуға көшті. Осы үйлердің құрылысы 1550 жылы аяқталды. Ол 1564 жылы батыс жағалауын зерттеп, Сьерра-Мадре арқылы өтті. Аймақтағы испандықтардың алғашқы ықпалы 1567 жылы Санта-Барбарада ашылған жаңа күміс кендерімен байланысты. Кен орындары ашылғанда, миссионерлер келді және 1595 жылға қарай олардың беделі артты. Тарахумарамен алғашқы кездесу 1607 жылы болды, онда миссионер олармен кездесу үшін аңғарға көтерілді. Бұл кездесу екі жылға созылды. 1648 жылы, негізінен Тарахумаралар арасында көтеріліс болды. 1767 жылы иезуиттер Жаңа Испаниядан қуылды, соның салдарынан миссионерлік бағдарлама тоқтатылды. Апачилер Чихуахуада испандықтардың шабуылдарына қарсы күшті қарсылық көрсеткеннен кейін, 1794 жылы Сьерра-Мадреге көшіп келді. 1800 жылға қарай шабуылдар тоқтап қалды. Олар Сонора және оны қоршаған жерлерге шабуыл жасады, 1883 жылы генерал Джордж Крук тауларға кіріп, Джеронимоның қайтарылуын талқылады. Джеронимо 1886 жылы бас салды. Көптеген теміржолдар американдықтарға тиесілі болғандықтан, шетелдік ықпал тауларда тұратын халық арасында наразылық тудырды, нәтижесінде 1892 жылы Томочиктің көтерілісі болды. Теміржолдармен қатар, 1890 жылдары Яки және Майо өзендерінің аңғарларында каналдар салынды. Алайда, бұл жобалар аңғар тұрғындарының қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. 1800 жылдардың соңында тауларға ағаш кесушілер келе бастады. Жаңа өнеркәсіпке жауап ретінде Тарахумаралар каньондарға көшті. Күміс кен орындары көтерілісшілерге төлем жасауға міндеттелді, бірақ жұмысын жалғастыруға рұқсат алды. 1919 жылға қарай шабуылдар азайды және Вилла тау етегіне бейбіт түрде оралды. Аңғарлардың төменгі жағында суару жобаларын салу үшін, Соноран тауларында суару жобалары аяқталмады, керісінше, 1930 жылдары Яки өзеніне бөгет салынды.

Archaic cultures are known to have inhabited the Sierra Madre along with the rest of the surrounding lands, but little is known of the culture, although it does vary between the northern and southern extremes of the range. The agrarian Chalchihuites Culture began as farming communities around the first century AD and remained small communities until 300 AD when new agricultural techniques caused a large growth in population until around 500 AD. This culture began to decline in the ninth century. The Mogollon culture has been described in the northern foothills. Sites date the emergence of the culture to around 900 AD, and its abandonment to around 1000–1100 AD. During the period estimated for Mogollon abandonment, the Rio Sonora culture began agricultural developments along the Rio Sonora and rivers flowing into it. This culture produced pottery and lived in pit houses, until 1150 to 1200 when they began to construct surface dwellings. Construction of these houses ended around AD1550. He would explore the western coast and cross the Sierra Madre in 1564. Early Spanish influence in the area came from the new silver mines, the first of which was established in 1567 at Santa Barbara. As sites opened for mining, missionaries came to the areas and had a strong presence by 1595. The first meeting with the Tarahumara came in 1607, when a missionary went up the valley to meet them. and lasted for two years. A revolt arose in 1648, primarily among the Tarahumara. In 1767, Jesuits were expelled from New Spain, ending the mission program. After the Apache faced heightened resistance to raiding from the Spanish in Chihuahuan, they moved down to the Sierra Madre in 1794. By 1800, raiding had essentially ended. From there they raided Sonora and the surrounding land until General George Crook entered the mountains in 1883 to discuss Geronimo's return. Geronimo eventually surrendered in 1886. Since most of the railroads were American, the foreign influence led to unrest among the people living in the mountains, causing the Tomochic rebellion in 1892. In addition to the railroads, canals were constructed in the 1890s in the Yaqui and Mayo river valleys. These canal projects failed, however, owing to the resistance that the natives of the valleys put up against the projects. Loggers began arriving in the mountains in the late 1800s. In response to the new industry, the Tarahumara moved further into the canyons. Silver mines were forced to make payments to the rebels, but were allowed to continue operating. The raids subsided by 1919, and Villa returned peacefully to the foothills. In order to construct irrigation projects in the lowlands below the valleys, irrigation projects were never completed in the Sonoran hills; instead, the Yaqui River was dammed in the 1930s.