Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1972 жылы Солтүстік Ирландиядағы британдық операция, бұған қатысы жоқ ICO тергеуі
1972 British operation in Northern Ireland
the unrelated ICO investigation
Операция Motorman – Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар кезеңінде Ұлыбритания армиясының (Солтүстік Ирландия штабы) жүргізген ірі операциясы. Операция 1972 жылдың 31 шілдесінде таңертең Белфаст және басқа да қалалық орталықтарда құрылған "кіруге тыйым салынған аймақтарды" (тұрғындар, соның ішінде ирланд республикалық жартылай әскери ұйымдары бақылап отырған аймақтар) қайта басып алу мақсатымен жүзеге асырылды. Дерриде бастапқыда жеке операция ретінде жоспарланған Каркан операциясы (немесе Кар Кан) Motorman операциясының бір бөлігі ретінде орындалды.
Operation Motorman was a large operation carried out by the British Army (HQ Northern Ireland) in Northern Ireland during the Troubles. The operation took place in the early hours of 31 July 1972 with the aim of retaking the "no go areas" (areas controlled by residents, including Irish republican paramilitaries) that had been established in Belfast and other urban centres. In Derry, Operation Carcan (or Car Can), initially proposed as a separate operation, was executed as part of Motorman.
Өмірбаян
1969 жылдың тамызында Солтүстік Ирландияда болған көтерілістер "Тарбалар" деп аталатын қақтығыстың басталуын білдірді. Көтерілістердің нәтижесінде Солтүстік Ирландияның екі ірі қаласы – Белфаст пен Дерри бұрынғыдан да бөлініп кетті. Көптеген аудандар толығымен ирланд ұлтшылдарының немесе толығымен юнионистердің билігінде болды. Кейбір жерлерде тұрғындар мен жарымәскерилер өз аудандарын "екінші жақтан", қауіпсіздік күштерінен немесе екеуінен де болатын шабуылдардан қорғау үшін кедергілер қойды. Бұл аймақтар "кіруге тыйым салынған аймақтар" деп аталды. 1971 жылдың соңына қарай "Еркін Дерри" деп белгіленген аймаққа жол тосу үшін 29 кедергі орнатылды, олардың 16-сы тіпті британдық армияның бір тонналық бронетранспорттық құралдарына да өтпейтіндей етіп жасалған. Ұлтшылдардың кіруге тыйым салынған аймақтарының көпшілігі Ирландия Республикалық Армиясының екі фракциясы – Уақытша ИРА және Ресми ИРА-ның бақылауында болды. 1972 жылдың 29 мамырында Ресми ИРА атысты тоқтату туралы жариялады және тек өзін-өзі қорғау үшін ғана шабуыл жасайтынын уәделеді. 1972 жылдың 21 шілдесінде, 75 минуттың ішінде Уақытша ИРА Белфаста 22 бомба жарылды. Тоғыз адам (оның ішінде екі сарбаз және бір юнионист еріктісі) қаза тауып, 130 адам жарақат алды. Бұл шабуыл британ үкіметін он күннен кейін "Мотормен" операциясын іске асыруға итермеледі. Centurion танкысінен алынған және бульдозерлік пышақтармен жабдықталған бірнеше Centurion AVRE бұзғыш машиналары қолданылды. Бұл Солтүстік Ирландиядағы Тарбалар кезінде британдық армия операциялық түрде қолданған жалғыз ауыр бронетранспорттық құралдары болды. Танкілер HMS Fearless десанттық кемесімен Солтүстік Ирландияға жеткізілді және олардың мұнаралары артқа бұрылып, негізгі қарулары брезентпен жабылған күйде пайдаланылды. Бұл жылдам әскери күшейту Уақытша ИРА мен Ресми ИРА-ға ірі операция жоспарланып жатқанын ескертті. Жергілікті депутат Иван Купер және басқалардың айтуынша, ИРА операциядан бір күн бұрын Дерридегі кіруге тыйым салынған аймақтарды тастап кетті.
The Northern Ireland riots of August 1969 marked the beginning of the conflict known as the Troubles. As a result of the riots, Northern Ireland's two main cities, Belfast and Derry, had become more segregated than before. Many neighbourhoods became entirely Irish nationalist or entirely unionist. In some places, residents and paramilitaries built barricades to seal off and protect their neighbourhoods from incursions by "the other side", the security forces or both. These became known as "no go areas". By the end of 1971, 29 barricades were in place to block access to what was known as Free Derry, 16 of them impassable even to the British Army's one ton armoured vehicles. Many of the nationalist no go areas were controlled by one of the two factions of the Irish Republican Army, the Provisional IRA and Official IRA. On 29 May 1972, the Official IRA called a ceasefire and vowed that it would not launch attacks except in self defence. On 21 July 1972, in the space of 75 minutes, the Provisional IRA detonated 22 bombs in Belfast. Nine people (including two soldiers and a loyalist volunteer) were killed and 130 were injured. The attack prompted the British Government to implement Operation Motorman, just ten days later. Several Centurion AVRE demolition vehicles, derived from the Centurion tank and fitted with bulldozer blades, were used. They were the only heavy armoured vehicles to be deployed operationally by the British Army in Northern Ireland during the Troubles. The tanks had been transported to Northern Ireland on board the amphibious landing ship HMS Fearless, and were operated with their turrets traversed to the rear and main guns covered by tarpaulins. This quick military buildup alerted the Provisional IRA and Official IRA that a major operation was being planned. According to local MP Ivan Cooper and others, the IRA left Derry's no go areas the day before the operation.
Операция
Операция 31 шілде күні таңғы сағат 4 шамасында басталып, бірнеше сағатқа созылды. "Кіруге тыйым салынған аймақтарда", мысалы, Фри-Дерриде, тұрғындар шабуыл туралы басқаларды ескерту үшін сиреналар қосты. Британдық армия бұрандалар мен Centurion AVRE машиналарын пайдаланып, баррикадаларды бұзып, содан кейін кіші, жеңіл броньды көліктердегі әскерлерді тыйым салынған аймақтарға енгізді. Уақытша ИРА да, Ресми ИРА да өз позицияларын ұстауға әрекет етпеді. RAF Canberra барлау ұшақтары жалған түсті суреттер арқылы қару-жарақ сақтау орындарын іздеу үшін қолданылды. Күннің соңына қарай Дерри мен Белфаст кіруге тыйым салынған аймақтардан тазартылды, бірақ армия республикалық аудандарда операция жүргізу кезінде сақтық танытты. Андерсонстаундағы Касмент паркі, Ольстер ГАА-ның басты стадионы, 19-шы Корольдік артиллерия полкі тарапынан басып алынды; ол 1973/74 жылдары қайтарылды.
The operation began at about 4:00 a. m. on 31 July and lasted for a few hours. In "no go areas" such as Free Derry, sirens were sounded by residents to alert others of the incursion. The British Army used bulldozers and Centurion AVREs to break through the barricades before flooding the no go areas with troops in smaller, lighter armoured vehicles. Neither the Provisional IRA nor Official IRA attempted to hold their ground. RAF Canberra reconnaissance aircraft were employed to search for arms dumps through false colour imaging. By the end of the day, Derry and Belfast had been cleared of no go areas, but the Army remained cautious when operating in staunchly republican districts. Casement Park in Andersonstown, the main stadium of the Ulster GAA, was occupied by 19th Regiment Royal Artillery; it was returned in 1973/4.
Шығындар
Операция барысында британдық армия Дерриде төрт адамды атып, бір азамат пен қарусыз ИРА мүшесін өлтірді. 15 жасар католик Дэниел Хегарти екі туысымен бірге Дерридегі Крегган-Хайтс бойында жүргенде атып өлтірілді. Балалар танкілерді көруге және операцияның қалай жүріп жатқанын көруге шығыпты. Британ үкіметі бастапқыда қатысқан сарбаздар қылмыс жасаған жоқ деп мәлімдеген, бірақ Ұлы жұма келісімінен кейін іс қайта ашылды, ал 2011 жылы қазылар алқасының тергеуі бір ауыздан Хегарти ұлдарының екеуі де атылған кезде қауіп төндірмеген деген қорытындыға келді. Осы тұжырымдарға қарамастан, іс-қимыл баяу болды және 2016 жылы жеке басын қорғау үшін "Солдат В" деп аталатын әскери қызметкер Даниэльді өлтіруге байланысты айыптауларға тап болмайды деп жарияланды. 2018 жылы Жоғарғы сот бұл шешімді өзгертті және 2019 жылы, 47 жылдан кейін, жеке өзі Дэниел Хегартиге өлімге душар болған Солдат В кісі өлтірумен айыпталды. 2021 жылдың жазында Hegarty отбасыны атумен байланысты Солдат В-ге қарсы барлық айыптар алынып тасталды, өйткені басты айыптау дәлелдері қабылданбады. Бұл шешім 2023 жылдың маусым айында Жоғарғы Соттың шешімі бойынша айыптауды алып тастау шешімі "қате" болды және Солдат В сотталуға тиіс еді, бірақ ол 2023 жылдың қыркүйегінде сотталудан бұрын қайтыс болды. 19 жасар Уақытша ИРА мүшесі Сеймус Брэдли ісі бойынша Қорғаныс министрлігі үкімге қарсы шағымданды, бірақ оны 2021 жылдың қазан айында кері қайтарып алды. Белфастта бірнеше адам тұтқындалды, бірақ қарулы қарсылық көрсетілмеді.
During the operation, the British Army shot four people in Derry, killing a civilian and an unarmed IRA member. Daniel Hegarty, a 15 year old Catholic civilian, was shot along with his two cousins as they walked along Creggan Heights in Derry. The boys had gone out to see the tanks and watch the operation unfold. While the British government initially maintained that no crime had been committed by the soldiers involved, following the Good Friday Agreement, the case was re opened, and in 2011 a jurors' inquest unanimously concluded that neither Hegarty boy had posed a threat when they were fired upon. Despite these findings, action was slow and in 2016 it was announced that the soldier involved, known publicly only as "Soldier B" in order to protect his identity, would not face charges related to Daniel's killing. In 2018, the High Court reversed this decision however and in 2019, 47 years later, Soldier B, the individual who personally fired the fatal shots into Daniel Hegarty, was charged with murder. In the summer of 2021, all charges against Soldier B related to the shooting of the Hegartys were dropped, after key prosecution evidence was held to be inadmissable. This decision was overturned in June 2023, with the High Court of Justice ruling that the decision to drop the charges was "erroneous" and that Soldier B should face prosecution, but Soldier B died in September 2023 before he could be tried. Seamus Bradley, a 19 year old Provisional IRA member, The Ministry of Defence appealed against the verdict but withdrew it in October 2021. In Belfast, some arrests were made but no armed resistance was met.
Салдары
"Мотормен" операциясы аяқталғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң ИРА Клаудиді бомбалады. Лондондерри округіне қарасты Клауди ауылының бас көшесінде үш автокөлік бомбасы жарылып, тоғыз бейбіт тұрғын қаза тапты. Құрбандардың бесеуі католик, төртеуі протестант болды. Келесі жылдары Ирландия Республикасының аумағы ИРА мүшелері үшін қауіпті баспана болып қала берді, олар елді қаржы жинау үшін заңды да, заңсыз да жолдармен пайдаланды, жаңа сарбаздарды даярлады және британдық қауіпсіздік күштерінің ізіне түсе алмайтын шекара арқылы қашып өтті.
A few hours after the conclusion of Operation Motorman, the IRA bombed Claudy. Nine civilians were killed when three car bombs exploded on the Main Street of Claudy village, County Londonderry. Five of the victims were Catholic and four were Protestant. In the following years, the territory of the Republic of Ireland continued to offer a safe haven for IRA members, who used the country to undertake legal and illegal venues for raising funds, to train new recruits and to flee across the border, where British security forces could not follow.