Кіріспе

Шотланд кинорежиссері Уильям Джеральд Дуглас (17 сәуір 1934 – 18 маусым 1991) – өмірінің басындағы кезеңі туралы үш фильмнен тұратын трилогиясымен танымал шотланд кинорежиссері.

Өмірбаян

Ньюкрайхолл қаласында, Эдинбургтің шетіндегі кеншілер ауылында дүниеге келген. Алғашқыда оны анасының әжесі Жан Беверидж тәрбиеледі; ол қайтыс болғаннан кейін, әкесі мен әкесінің анасымен бірге өмір сүрді. Ол Мысырда әскери қызметін өтеді, сол жерде өмір бойына досы Питер Джевеллмен танысты. Ұлыбританияға оралғаннан кейін Дуглас Лондонға көшіп, актерлік және жазушылық жолын бастады. 1961 жылы Жоан Литтлвудтың "Театр шеберханасы" труппасында "Theatre Royal Stratford East" театрында жұмыс істеген соң, "The Younger Generation" телесериалында түсті, ал 1962 жылы Челтенхэмде "Solo" мюзиклі қойылды.

Кинодағы мансабы

Өмір бойы киноға қызығушылық танытқан Дуглас 1969 жылы Лондон кинотехникалық мектебіне түсті, онда ол "Джеми" атты қысқа автобиографиялық фильмнің сценарийін жазды. Жобаға қолдау табудағы бастапқы қиындықтардан кейін, ол Британдық кино институтында жаңа тағайындалған өндіріс басшысы Мамун Хассаннан қолдау тапты. Хассан "Джемидің" Рей мен Горькийдің балалық шағына арналған үлкен трилогиялардың бірінші бөлігі болуы керек деген негізде қаржыландыруды қамтамасыз етті. Фильм "Балалық шағым" деп аталды және халықаралық фестивальдердегі сәттілігі Дугластың қалыптасу жылдары туралы трилогияның екінші және үшінші бөлімдеріне – "Менің Айн Фолк" (1973) және "Менің үйге жолым" (1978) – жол ашты. Билл Дуглас трилогиясы жас жігіт Джеймидің ағасы мен әжесімен бірге материалдық және эмоционалдық кедейлікте өскенін, содан кейін балалар үйіне қамауға алынып, жатақханада өмір сүргенін көрсетеді. Ақырында, әскери қызметке шақыру Джеймиге Робертпен достығы арқылы еркіндік табуға мүмкіндік береді. Роберт – кітаптармен таныстырып, жақсы болашаққа үміт сыйлайтын жас ағылшын орта таптық жігіті. Фильмдердің қара-ақ суреттері үнсіз киноны еске түсіретін тыныштық пен қарқындылықты бейнелейді, ал бұл визуалды стиль дыбыстың да сондай жұмсақ және нақты қолданылуымен күшейтіледі. Суреттегі тыныштық көрерменді назар аударуға мәжбүрлейтіндей, дыбыстың аздығы да нақты дыбыстарға – асфальтта сызылатын аяқ киімдерге, құстардың сайрауына және дауыстардың тембріне – көбірек назар аударуға шақырады, бұл көптеген адамдар қазіргі заманғы кинода жоғалған деп санайтын эмоционалдық күшті сыйлайды. Трилогия сыншылардың жоғары бағасын алды, бірақ Дуглас келесі жобасына қаржы табу үшін күресіп, өмір сүрудің басқа жолдарын іздеуге мәжбүр болды. 1978 жылы BFI Production компаниясының бұрынғы басшысы Мамун Хассан оны Ұлттық кино және теледидар мектебінде сабақ беруге шақырды, ол өте шабыттандыратын оқытушы болды. Хассан сондай-ақ Ұлттық кино қаржы корпорациясының директоры ретінде Дугластың "Толпудл шейіттері" туралы фильмі – 1834 жылы кәсіподақ құрғаны үшін тұтқындалған және Австралияға жер аударылған алты Дорсет шаруасы туралы "Келісімдер" жобасын жүзеге асыруға көмектесті. Алайда фильм сценарийі аяқталғаннан кейін алты жыл өткен соң, 1986 жылы ғана жарық көрді. "Кедейдің эпосы" деп аталған "Келісімдер" Дугластың материалдық қиындықтарға қарамастан адам рухының табандылығына деген қызығушылығын жалғастырады. Сонымен қатар, ол Виктория дәуіріндегі оптикалық құралдарға, мысалы, сиқырлы фонарь, зоетроп, көру шоуы және камера обскураға жасалған сілтемелер арқылы оптика және бейне жасау әлеміне деген құштарлығын көрсетеді. Оқиғаның өзі бірнеше рөлдерде қайта пайда болатын саяхатшы сиқырлы фонарьшының кейіпкері арқылы баяндалады. "Келісімдер" Билл Дугластың соңғы фильмі болды. Ол рактан қайтыс болды және Девондағы Бишопс Таутон шіркеуінің бақшасына жерленді. Ол өзінен кейін екі іске аспаған сценарий қалдырды: Джеймс Хоггтың атақты романы "Ақталған күнәкардың жеке естеліктері мен мойындамалары" бойынша жазылған "Ақталған күнәкар" және киноға дейінгі пионер Эдвард Майбриджтің өміріне негізделген "Ұшқыш жылқы". 1990 жылы Стратклайд университетіндегі стипендия кезінде жазылған тағы бір өлімнен кейінгі сценарий, "Ақиқат сақинасы", 1996 жылы BBC Шотландия арқылы өндірілді.

Мұра

Дугластың мұрасы оның фильмдерімен ғана шектелмеді. Питер Жьюэллмен бірге ол кино тарихы мен кино тарихына дейінгі кезеңдерге қатысты кітаптарды, естеліктерді және артефакттарды жаратылғаннан бері көптеп жинады. Осы негізгі коллекция Билл Дугластың қайтысынан кейін алты жыл өткен соң ашылған Эксетер университетіндегі Билл Дуглас кино мұражайының (бұрынғы Билл Дуглас кино тарихы және халық мәдениеті орталығы) құрылысын қалыптастырды. Мұражайда Билл Дугластың өмірі мен еңбектері туралы көрме ұйымдастырылған, сонымен қатар оның жұмыс материалдары сақталады, оларға зерттеушілер қол жеткізе алады. 2012 жылы Глазго қысқаметражды фильмдер фестивалі Халықаралық қысқаметражды фильмдер конкурсы үшін бірінші Билл Дуглас сыйлығын жариялады, ол оның құрметіне берілді.

Билл Дуглас DVD-де

Билл Дуглас трилогиясы (BFI, 2008, Blu-ray: 2009; АҚШ-та трилогия Facets арқылы DVD-де жарық көрді) – Бұған қоса Дугластың дипломдық жұмысы, «Come Dancing», Дугласпен 1980 жылғы қысқа сұхбат және Энди Кимптон Найдың деректі фильмі кіреді. «Comrades» (BFI, сондай-ақ Blu-ray, 2009) – Бұған қоса «Home and Away», Martin/Milne-ның «Lanterna Magicka» фильмі және Билл Дугласпен 1978 жылғы және «Comrades» түсірілімі кезіндегі сұхбаттар бар.