Сценарий – фильм, телешоу немесе бейне ойын үшін жазылған шығарма. Қаһармандардың әрекеттері, диалогтары мен көріністері сипатталады. Жазу форматын үйреніңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көрнекі медиа үшін жазылған әрекеттер мен диалогтар – медиа нысаны.
Written action and dialogue for visual media
the media object
Сценарий – сценарийшілер фильм, телешоу немесе бейне ойын (сахналық пьесадан өзгеше) үшін жасайтын жазбаша туынды. Телевизия үшін жазылған сценарий телесценарий деп те аталады. Сценарийлер түпнұсқалық жұмыстар немесе бұрынғы жазбалардан бейімделген нұсқалар болуы мүмкін. Сценарий – кейіпкерлердің қимыл-қозғалыстары, іс-әрекеттері, мінез-құлқы мен диалогтары белгілі бір форматта баяндалатын әңгімелеу түрі. Визуалды немесе кинематографиялық түйсіндірмелер, сондай-ақ сахна сипаттамалары мен сахна алмасулар берілуі мүмкін.
A screenplay, or script, is a written work produced for a film, television show, or video game (as opposed to a stage play) by screenwriters. A screenplay written for television is also known as a teleplay. Screenplays can be original works or adaptations from existing pieces of writing. A screenplay is a form of narration in which the movements, actions, expressions and dialogue of the characters are described in a certain format. Visual or cinematographic cues may be given, as well as scene descriptions and scene changes.
Тарих
ХХ ғасырдың басында, үнсіз фильмдер дәуірінде, АҚШ-та фильмдерге арналған "сценарийлер" көбінесе шамамен бір абзацтан тұратын, кейде тіпті бір ғана сөйлемді қамтитын фильмнің мазмұны болды. Бірақ, фильмдердің ұзақтығы мен күрделілігі артқан сайын, бұрын импровизацияланған сюжеттік байланысты қамтамасыз ету үшін киносценарийлер ("эскиздер" немесе "синопсистер" деп те аталады) жазыла бастады. Стандартты шрифт – 12 келі, 10 питчті Courier шрифті. Кемінде бір дюймдік кең жиектер қолданылады (сол жағында тесіктер үшін көбінесе кеңірек). Басты құрамдас бөліктері – әрекет (кейде "экрандық бағыт" деп те аталады) және диалог. Әрекет осы уақытта жазылады және көрерменнің ести немесе көре алатынымен шектеледі, мысалы, оқиға орнының сипаттамасы, кейіпкерлердің қимылдары немесе дыбыс эффектілері. Диалог – кейіпкерлердің айтқан сөздері, ол ортаңғы бағанға жазылады. Сценарийдің ерекшелігі (сахналық пьесадан өзгешелігі) – слюг-жолдардың қолданылуы. Слюг-жол, сондай-ақ бас көрініс тақырыбы деп те аталады, әр көріністің басында келеді және әдетте 3 ақпаратты қамтиды: көрініс ішкі немесе сыртқы жерде өтеді (INT. немесе EXT. ; ішкі немесе сыртқы), нақты орны және күндізгі уақыты. Әр слюг-жол жаңа сахнаны бастайды. "Түсірілім сценарийінде" сілтеме беруді жеңілдету үшін слюг-жолдар тізбектеп нөмірленеді.
In the early silent era, before the turn of the 20th century, "scripts" for films in the United States were usually a synopsis of a film of around one paragraph and sometimes as short as one sentence. Shortly thereafter, as films grew in length and complexity, film scenarios (also called "treatments" or "synopses") were written to provide narrative coherence that had previously been improvised. The standard font is 12 point, 10 pitch Courier typeface. Wide margins of at least one inch are employed (usually larger for the left to accommodate hole punches). The major components are action (sometimes called "screen direction") and dialogue. The action is written in the present tense and is limited to what can be heard or seen by the audience, for example descriptions of settings, character movements, or sound effects. The dialogue is the words the characters speak, and is written in a center column. Unique to the screenplay (as opposed to a stage play) is the use of slug lines. A slug line, also called a master scene heading, occurs at the start of each scene and typically contains 3 pieces of information: whether the scene is set inside or outside (INT. or EXT. ; interior or exterior), the specific location, and the time of day. Each slug line begins a new scene. In a "shooting script" the slug lines are numbered consecutively for ease of reference.
АҚШ
Американдық сценарийлер стандартты американдық әріп өлшемімен (8,5 х 11 дюйм) бір жақты басылған, үш тесік салынған қағазға жазылады. Олар жоғарғы және төменгі тесіктерде екі мыс түйреуішпен бекітіледі. Ортаңғы тесік бос қалдырылады, себебі ол сценарийді жылдам оқуға кедеріл келтіруі мүмкін.
American screenplays are printed single sided on three hole punched paper using the standard American letter size (8.5 x 11 inch). They are then held together with two brass brads in the top and bottom hole. The middle hole is left empty as it would otherwise make it harder to quickly read the script.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда әдетте АҚШ-тың хат өлшемінен сәл ұзын және тар екі тесікпен қапталған А4 қағазы қолданылады. Кейбір британдық жазушылар сценарийлерін АҚШ хат өлшеміне форматтайды, әсіресе олардың сценарийлерін американдық өндірушілер оқитын болса, себебі американдық қағазға басылғанда беттер кесіліп қалуы мүмкін. Әр елдің стандартты қағаз өлшемін екінші елде табу қиын болғандықтан, британдық жазушылар көбінесе американдық өндірушілерге электрондық нұсқасын жібереді немесе А4 қағазын АҚШ хат өлшеміне дейін кесіп тастайды. Британдық сценарийлер беттің жоғарғы сол жағынан бір түйреуішпен байланыстырылуы мүмкін, бұл сценарийлерді талқылау кезінде парақтарды жылдам қарап шығуға ыңғайлы жасайды. Сценарийлер әдетте жеңіл картон қаптамасымен және артқы бетімен байланыстырылады, көбінесе сценарийді ұсынған өндіріс компаниясының немесе агенттіктің логотипі көрсетіледі. Бұл қаптамалар сценарийді қолдану кезінде қорғап, қағаздың беріктігін сақтауға көмектеседі. Бұл әсіресе сценарий көп адамның қолынан өтуі немесе пошта арқылы жіберуі мүмкін болғанда маңызды.
In the United Kingdom, double hole punched A4 paper is normally used, which is slightly taller and narrower than US letter size. Some UK writers format the scripts for use in the US letter size, especially when their scripts are to be read by American producers since the pages would otherwise be cropped when printed on US paper. Because each country's standard paper size is difficult to obtain in the other country, British writers often send an electronic copy to American producers, or crop the A4 size to US letter. A British script may be bound by a single brad at the top left hand side of the page, making flicking through the paper easier during script meetings. Screenplays are usually bound with a light card stock cover and back page, often showing the logo of the production company or agency submitting the script, covers are there to protect the script during handling which can reduce the strength of the paper. This is especially important if the script is likely to pass through the hands of several people or through the post.
Басқа
Кейде сценарийлердің оқулық нұсқалары (яғни, продюсерлер мен агенттіктер қаржы немесе актерлерді тарту мақсатымен тарататындары) қағаздың екі жағына басылып (көбінесе кәсіби түрде тілінеді), қағазды үнемдеу үшін таратылады. Ал кейде оларды кішкентай кітапшаға айналдыру үшін жартысына дейін кішітеді, осылай оқуға немесе қалтаға салуға ыңғайлы болады; мұндай нұсқалар көбінесе режиссер мен түсіру тобы үшін қолданылады. Көптеген авторлық келісімдерде аяқталған сценарийдің үш немесе одан көп данасын физикалық түрде тапсыру талап етілсе де, сценарийлерді электрондық пошта арқылы жіберу кең таралған. Электрондық нұсқалар авторлық құқықты тіркеуді жеңілдетеді, сондай-ақ "нақты күні авторлық құқықты" растауға мүмкіндік береді. Авторлар WGA тіркелімінде және тіпті FRAPA жүйесі арқылы телеарналар форматтарын да тіркеуге құқылы.
Increasingly, reading copies of screenplays (that is, those distributed by producers and agencies in the hope of attracting finance or talent) are distributed printed on both sides of the paper (often professionally bound) to reduce paper waste. Occasionally they are reduced to half size to make a small book which is convenient to read or put in a pocket; this is generally for use by the director or production crew during shooting. Although most writing contracts continue to stipulate physical delivery of three or more copies of a finished script, it is common for scripts to be delivered electronically via email. Electronic copies allow easier copyright registration and also documenting "authorship on a given date". Authors can register works with the WGA's Registry, and even television formats using the FRAPA's system.
Сценарийдің пішімі
Сценарийлер мен телеспектаклдер дұрыс форматтаудан басталатын бірқатар стандарттарды қолданады. Бұл ережелердің мақсаты, біріншіден, сценарийлерді фильмдердің түсірілімге дайын, біркелкі оқылатын "сызбаларына" айналдыру, екіншіден, кәсіби сценаристті әуесқойдан ажырату.
Screenplays and teleplays use a set of standardizations, beginning with proper formatting. These rules are in part to serve the practical purpose of making scripts uniformly readable "blueprints" of movies, and also to serve as a way of distinguishing a professional from an amateur.
Ұзақ метражды фильмдер
АҚШ-та немесе әлемнің басқа бөліктеріндегі негізгі студияларға ұсынылатын киносценарийлердің, қалыпты типографиялық стильге – «студиялық формат» деп кеңінен танылған стильге сәйкес келуі күтіледі. Бұл формат сценарий элементтерінің – сахна тақырыптары, іс-қимылдар, көшулер, диалог, кейіпкерлердің аттары, кадрлар және түсіндірмелер – қалай көрсетілуі керек екенін, сондай-ақ шрифт өлшемі мен жолдар арасының арақашықтығын анықтайды. Мұның себебі, студиялық форматта жасалған көптеген сценарийлер экранда минутына шамамен бір беттен көрсетіледі. Бұл қағида жиі дау тудырады – мысалы, диалог беті іс-қимыл бетіне қарағанда экранда аз уақыт алады, бұл жазушының стильіне байланысты, бірақ ол қазіргі Голливудта маңызды рөлде сақталады. Студиялық форматтың жалғыз стандарты жоқ. Кейбір студиялар қажетті форматтың сипаттамаларын жазушының шартының талаптарына енгізеді. «Nicholl Fellowship» кино өнері мен ғылымы академиясының қолдауымен өткізілетін сценарий жазу конкурсы сценарий форматына арналған нұсқаулықты ұсынады. Ал толыққанды анықтамалық – «The Complete Guide to Standard Script Formats».
Motion picture screenplays intended for submission to mainstream studios, whether in the US or elsewhere in the world, are expected to conform to a standard typographical style known widely as the studio format which stipulates how elements of the screenplay such as scene headings, action, transitions, dialogue, character names, shots and parenthetical matter should be presented on the page, as well as font size and line spacing. One reason for this is that, when rendered in studio format, most screenplays will transfer onto the screen at the rate of approximately one page per minute. This rule of thumb is widely contested — a page of dialogue usually occupies less screen time than a page of action, for example, and it depends enormously on the literary style of the writer — and yet it continues to hold sway in modern Hollywood. There is no single standard for studio format. Some studios have definitions of the required format written into the rubric of their writer's contract. The Nicholl Fellowship, a screenwriting competition run under the auspices of the Academy of Motion Picture Arts and Sciences, has a guide to screenplay format. A more detailed reference is The Complete Guide to Standard Script Formats.
Сценарийдің болжамы
Спекулятивті сценарий немесе "авторлық сценарий" - бұл ешқандай алдын ала төлемсіз немесе төлем туралы уәде берілмей, ашық нарықта сату үшін жазылған сценарий. Мазмұны көбінесе сценарийшінің өзі ойлап тапқаннан тұрады, алайда авторлық сценарийлер бұрыннан белгілі туындыларға немесе нақты адамдар мен оқиғаларға негізделген болуы мүмкін.
A speculative screenplay or "spec script" is a script written to be sold on the open market with no upfront payment, or promise of payment. The content is usually invented solely by the screenwriter, though spec screenplays can also be based on established works or real people and events.
Теледидар
Америкалық телешоулар үшін бір сағаттық драмалар мен бір камералы комедиялардың формат ережелері негізінен кинофильмдердегідей. Басты айырмашылық – телеарна сценарийлерінде актілердің аяқталуы қарастырылады. Көп камералы ситкомдар сахналық пьесалар мен радиодан бастау алған, ерекше, мамандандырылған форматты пайдаланады. Бұл форматта диалогтар екі жолмен аралас жазылады, оқиғалардың сипаттамасы бас әріптермен жазылады, ал сахна тақырыптары, кейіпкерлердің кіруі мен шығуы, дыбыс эффектілері бас әріптермен жазылып, сызылмалы болады. Драмалық сериалдар мен комедиялар ғана жазушының шеберлігін қажет ететін формат емес. Шындыққа негізделген бағдарламалар жанрларды араластырып, түрлі гибридтік бағдарламаларды жасау арқылы, көптеген «шындық» бағдарламалар көбінесе сценарийлік форматта жасалады. Яғни, шоудың негізгі құрылымы мен эпизодтары бағдарламаның мазмұнын және бағытын анықтау үшін жазылады. Американың Жазушылар Гильдиясы мұны заңды жазушылық саласы деп мойындады, сондықтан «шындыққа негізделген» өнімдерді «форматтаған» жазушылар мен продюсерлерге құзыреттілік енгізуге тырысты. Реалити-шоу форматтарын жасау, сценарий жазуға ұқсас оқиға құрылымын қамтиды, бірақ ол әлдеқайда қысқа және жалпы идея мен оқиғаға байланысты нақты сюжеттік тұстамаларға немесе әрекеттерге дейін тоғытылады.
For American TV shows, the format rules for hour long dramas and single camera sitcoms are essentially the same as for motion pictures. The main difference is that TV scripts have act breaks. Multi camera sitcoms use a different, specialized format that derives from stage plays and radio. In this format, dialogue is double spaced, action lines are capitalized, and scene headings, character entrances and exits, and sound effects are capitalized and underlined. Drama series and sitcoms are no longer the only formats that require the skills of a writer. With reality based programming crossing genres to create various hybrid programs, many of the so called "reality" programs are in a large part scripted in format. That is, the overall skeleton of the show and its episodes are written to dictate the content and direction of the program. The Writers Guild of America has identified this as a legitimate writer's medium, so much so that they have lobbied to impose jurisdiction over writers and producers who "format" reality based productions. Creating reality show formats involves storytelling structure similar to screenwriting, but much more condensed and boiled down to specific plot points or actions related to the overall concept and story.
Құжаттамалық фильмдер
Деректі фильмдер мен аудиовизуалды презентациялардың, көбінесе дауыспен суреттерге үйлесетін скрипт форматы тағы да ерекшеленеді және екі бағанды форматты қолданады. Бұл форматты стандартты мәтін өңдеу бағдарламаларында жасау, әсіресе редакциялау немесе қайта жазу кезінде қиындық тудыруы мүмкін. Көптеген сценарий өңдеу бағдарламалары деректі фильмдер форматына арналған үлгілерді қамтиды.
The script format for documentaries and audio visual presentations which consist largely of voice over matched to still or moving pictures is different again and uses a two column format which can be particularly difficult to achieve in standard word processors, at least when it comes to editing or rewriting. Many script editing software programs include templates for documentary formats.
Сценарий жазу бағдарламалық жасақтамасы
Сценарий жазушыларға қатаң форматтау талаптарын сақтауға көмектесетін түрлі сценарий жазу бағдарламалық қамтамасы бар. Егжей-тегжейлі компьютерлік бағдарламалар сценарийлерді, телеспектакльдерді және сахналық пьесаларды форматтау үшін арнайы жасалған. Мұндай пакеттерге BPC Screenplay, Celtx, Fade In, Final Draft, FiveSprockets, Montage, Movie Draft SE, Movie Magic Screenwriter, Movie Outline 3.0, Scrivener және Zhura кіреді. Бағдарламалық қамтама веб-қосымшалар түрінде, кез келген компьютерден қолжетімді, сондай-ақ Fade In Mobile Scripts Pro және Studio Binder, WriterDuet сияқты мобильді құрылғыларда қолжетімді – бұл қосымшалар мобильді нұсқада да, веб-сайтта да бар. Сценарий жазуға арналған алғашқы бағдарлама SmartKey болды, ол WordStar, WordPerfect және Microsoft Word сияқты мәтіндік редакторларға командалар тізбегін жіберуге арналған макро-бағдарлама еді. SmartKey 1982 жылдан 1987 жылға дейін сценарий жазушылардың арасында танымал болды, содан кейін мәтіндік редакторлардың өздері макро мүмкіндіктерін енгізді.
Various screenwriting software packages are available to help screenwriters adhere to the strict formatting conventions. Detailed computer programs are designed specifically to format screenplays, teleplays, and stage plays. Such packages include BPC Screenplay, Celtx, Fade In, Final Draft, FiveSprockets, Montage, Movie Draft SE, Movie Magic Screenwriter, Movie Outline 3.0, Scrivener, and Zhura. Software is also available as web applications, accessible from any computer, and on mobile devices, such as Fade In Mobile Scripts Pro and Studio Binder, and WriterDuet, which is available as a mobile application and a website. The first screenwriting software was SmartKey, a macro program that sent strings of commands to existing word processing programs, such as WordStar, WordPerfect and Microsoft Word. SmartKey was popular with screenwriters from 1982 to 1987, after which word processing programs had their own macro features.
Сценарийдің мазмұны
Сценарийді қарау – бұл кино өндірісінде сценарийлерді талдау және бағалау термині, көбінесе өндіріс компаниясының сценарийді дамыту бөлімінде қолданылады. Бұл талдау ауызша түрде де берілуі мүмкін, бірақ көбінесе әр компанияда өзгеріп отыратын белгілі бір үлгіге сәйкес жазылған есеп түрінде болады. Сценарийді қараудың бастапқы мақсаты – продюсердің көмекшісі сценарийді оқып, продюсерге жоба туралы толық мәлімет беруі және олар осы сценарийді өндіріске алуды қарастыру керек пе, жоқ па деген ұсыныс жасауы еді.
Script coverage is a filmmaking term for the analysis and grading of screenplays, often within the script development department of a production company. While coverage may remain entirely verbal, it usually takes the form of a written report, guided by a rubric that varies from company to company. The original idea behind coverage was that a producer's assistant could read a script and then give their producer a breakdown of the project and suggest whether they should consider producing the screenplay or not.