Ежелгі Спарта патшасы Эвристен

Кіріспе

Евристен (Εὐρυσθένης, "кең билік етуші") – грек мифологиясындағы Гераклидтердің бірі және Спарта патшасы. Ол Аутесионның қызы Аргия мен Аристодемнің ұлы болды. Оның егіз бауыры Прокл еді. Кресфонт, Темен және Аристодем Пелопоннестің ахейлік соңғы патшасы Тисаменді жеңгеннен кейін олар Лакедемон жерін бірге иеленді. Евристен Клеонай патшасы Терсандрдың қызы Латрияға, әйелінің қарындасы Анаксандраның қарындасына үйленді және оның мұрагері, Спарта патшаларының Агиад әулетін құрған Агис I-дің әкесі болды. "Құрылтайшы билеуші" деген мағына беретін архегет атағын Спарта үкіметі кейіннен Евристен мен Проклге мемлекет құрғандықтарын дәлелдей алмағандықтан, олардың лауазымдары шетелдіктердің қолдауымен сақталғанын айтып, ресми түрде бермеді. Оның орнына бұл құрмет олардың ұлы мен немересіне берілді, осы себепті екі әулет Агиадтар және Эврипонтидтер деп аталды.

Екі патшаның аңызы

Спартаның қос патшалығының тарихы дориандар мен этолдықтардың одақтастарының Пелопоннеске басып кіруімен басталады. Карл Отфрид Мюллер классикалық авторлардың осы оқиғаның әртүрлі фрагменттерін жинап, бағалады. Мюллердің сөзіне сәйкес, этолдықтардың одақтасы Аркадиядағы Элис мемлекеті, Наупакттан Коринф шығанағын кесіп өткеннен кейін Аркадия арқылы өтуге жетекші (Оксил) берген. Аркадия оларға Пелопоннесте кез келген жерге шабуыл жасауға мүмкіндік беретін орталық нүкте болды. Олардың болуына Атрейд Тисамен басқаратын біріккен пелопоннестік ахей армиясы (Аркадиядан басқа) қарсылық көрсетті. Ахейлер жеңіліске ұшырады. Оларға Афинаға көшуге бұйрық берілді, бірақ көптері орындамады; сонымен қатар, аймақтың көп бөлігі әлі де бағындырылмаған еді. Дегенмен, үш қолбасшы әлі иеленбеген Пелопоннесті бөлісті. Аристодем құдайлардың белгісімен Спартаны алды. Оның онда билік құрғаны туралы сұрақ туындайды. Бір дерек бойынша, ол Спартаның бірінші патшасы болды. Екінші дерек бойынша, ол билікке ие болудан бұрын қайтыс болды және дориандар оның екі ұлы-ігегін Спартаға регенттің басшылығымен патша ретінде әкелді. Аристодемді атрейдтер Дельфиде өлтірді. Ол тіпті мұрагерін тағайындауға да үлкермеді. Анасы үлкені кім екенін білмеді. Дельфидегі питиа екеуін де патша етуді ұсынды, осылайша қос монархия пайда болды. Аргеяның інісі Терас регент болды. Үлкенді анықтау қажеттігі әлі де болды. Олар анасы бірінші тамақтандырып, тазалаған баланы таңдады – Эвристен. Бұл Аристодемнің Аркадиядағы әскери қызметі, оның баласы болуы және өлтірілу жылы болуы керек. Сондықтан Эвристен б.з.д. 1104 жылы дүниеге келді, егер Терас регенттігін ескермесек, бұл оның билігінің бірінші жылы болды. Паузания Бірінші Мессендік соғыстың аяқталуы 14-ші Олимпиаданың бірінші жылы болғанын айтады. Егер бірінші Олимпиаданың бірінші жылы б.з.д. 776/775 жыл болса, онда бұл күн б.з.д. 724/723 жылға сәйкес келуі керек. Осы кезде Агиадтардың патшасы Полидор және Эврипонтидтардың патшасы Теопомп билік құрған. Соғыстың аяқталуы Гераклидтердің оралуынан бастап 379 жыл өткеннен кейін болды. Исаак Ньютон, сонымен қатар классикалық ғалым, он патшаның әрқайсысы орта есеппен 38 жыл билік еткенін айтты, бұл күнді анықтауға көмектеседі. Эвристен б.з.д. 1104–1066 жылдары билік еткен болуы мүмкін, қателік шегі белгісіз, өйткені көптеген деректер салыстырмалы түрде сенімсіз.

The story of the double kingship of Sparta begins with the invasion of the Peloponnesus by the Dorians, and the Aetolian allies, under three Heraclid commanders, Temenus, Cresphontes and Aristodemus, the three sons of Aristomachus. Karl Otfried Müller collected and evaluated the various fragments of the story from classical authors. According to Müller, the state of Elis in Arcadia, allies of the Aetolians, provided a guide (Oxylus) for passage through Arcadia after crossing the Gulf of Corinth from Naupactus. Arcadia gave them a central point from which to attack anywhere else in the Peloponnesus. Their presence was contested by a united Peloponnesian Achaean army (except for Arcadia) under Tisamenus, an Atreid. The Achaeans lost. They were commanded to evacuate to Athens, but many did not; furthermore, much of the region remained unconquered. Nevertheless, the three commanders divided that which they did not yet possess, Peloponnesus. Following the signs of the gods, Aristodemus received Sparta. There is a question as to whether he ever was actually in possession there. One tradition says that he was and was therefore the first king of Sparta. A second asserts that he died before taking possession and that the Dorians brought his infant twin sons to Sparta as kings under a regent. Aristodemus was assassinated at Delphi by the Atreids. He had not even had time to designate a successor. The mother did not know which was the elder. The oracle at Delphi resolved the problem by suggesting that they both be made kings, which is the origin of the dual monarchy. Theras, Argeia's brother, was made regent. There was still a necessity of designating the elder. They chose the one the mother fed and cleaned first, Eurysthenes. This must be the year of Aristodemus' military activity in Arcadia, his fatherhood and his assassination. Eurysthenes was therefore born in 1104 BC, which was the first year of his reign, if the regency of Theras is discounted. Pausanias states that the end of the First Messenian War was the first year of the 14th Olympiad. The date must have been 724/723 BC if the first year of the first Olympiad was 776/775 BC. Kings Polydorus of the Agiads and Theopompus of the Eurypontids were reigning at that time, roughly in mid reign. The end of the war must be 379 years from the return of the Heraclids. According to Isaac Newton, also a classical scholar, the ten kings reigned an average of 38 years each, which can be used as an estimator of the dates. Eurysthenes would have ruled in 1104–1066 BC, with an unknown margin of error, as much of the data is relatively uncertain.