Кіріспе

1996 жылғы Соғыс қылмыстары туралы АҚШ заңы – Соғыс қылмыстарын "Женева конвенциясының өрескел бұзуы" деп анықтайтын АҚШ федералдық заңы. Бұл заң "өрескел бұзу" терминінің АҚШ-тың тарапы болған кез келген конвенцияда (соғыс заңдарына қатысты) белгіленген мағынаға ие болуын нақтылайды. Женева конвенцияларының кейбіреулерінде "өрескел бұзу" анықтамасында қосымша қорғау шараларын көздейтін мәтін бар, бірақ барлық конвенциялар ортақ келесі мәтінді қамтиды: "Конвенциямен қорғалатын тұлғаларға немесе мүлікке қасты жасалған: қасақана кісі өлтіру, азаптау немесе адамдық қадір-қасиетті қорлату, оның ішінде биологиялық тәжірибелер жүргізу, қасақана ауыр азаптауға немесе денсаулыққа немесе денеге ауыр зиян келтіру". Егер құрбан болған немесе қылмыс жасаған адам АҚШ азаматы немесе АҚШ Қарулы күштерінің мүшесі болса, бұл заң қолданылады. Жаза ретінде өмір бойына бас бостандығынан айыру немесе өлім жазасы көзделеді. Өлім жазасы тек бір немесе бірнеше құрбанның өліміне себеп болған жағдайларда ғана қолданылады. Бұл заң АҚШ Конгресінде үлкен көпшілік дауысымен қабылданды және президент Билл Клинтон қол қойып заң күшіне енгізді.

Заңнамалық тарихы

Заң Женева конвенциясын бұзуды қылмыстық құқық бұзушылық деп жариялады, осылайша АҚШ соғыс қылмыскерлерін, атап айтқанда Вьетнам соғысы кезінде АҚШ әскери қызметшілерін тұтқындаған және азаптаған Солтүстік Вьетнамдық әскерлерді соттауға мүмкіндік алды. Қорғаныс министрлігі заң жобасының мақсатын "толық қолдайды" және оны соғыс қылмыстарының тізімін кеңейтуді ұсынды. АҚШ көбінесе Конвенцияларды сақтағандықтан, әскерилер АҚШ әскери қызметшілері жасаған бұзушылықтарды да соғыс қылмысы деп қарастыруды ұсынды, себебі "осылайша басқалар үшін жоғары үлгі орнату қажет". Женева конвенциясының 3-тармағы терроризмге қарсы соғысқа да қатысты қолданылды, бұл 3-тармақты бұзған кез келген тексеру әдісі соғыс қылмысы болып есептеледі деген жасырын түсінік болды. Америкалық шенеуніктер мен әскери қызметшілер Конвенцияларда тыйым салынған "адамның қадір-қасиетіне жасалған құлықтар, әсіресе қорлаушы және ар-ұятты қылықтар" жасағаны үшін соғыс қылмысы бойынша сотталуы мүмкін деген қауап, белгілі бір жағдайларда мұндай әрекеттерді заңды ету туралы бірнеше ұсыныстарға әкелді, нәтижесінде 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң қабылданды.

Мүмкін болатын қолдану

Ақ үйдің өкілдері, 1996 жылғы Соғыс қылмыстары туралы заң бойынша, 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін тұтқындарға қатысты АҚШ-тың әрекеттері үшін Женева конвенцияларын бұзғандықтары үшін өздері мен басқа да АҚШ өкілдері сотталуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. 2002 жылдың қаңтарында президентке жолданған хатта, сол кездегі Ақ үйдің кеңесшісі Альберто Гонзалес, Женева конвенциясының 3-тармағының Ауғанстандағы соғыста тұтқындалған және әлемнің әртүрлі жерлерінде, соның ішінде Кубадағы Гуантанамодағы X Ray лагерінде ұсталған «Аль-Каида» мен «Талибан» жауынгерлеріне қолданылатынын қарастырды. Хатта «Аль-Каида» мен «Талибан» жауынгерлеріне 3-тармақтың қорғауын беруге және оған қарсы бірнеше аргументтер келтірілді. Ол 3-тармақтың ескіргенін және тұтқындалған «Аль-Каида» мен «Талибан» жауынгерлеріне қатысты қолдануға қолайсыз екенін мәлімдеді. Тұтқындалған «Аль-Каида» мен «Талибан» жауынгерлеріне «дәмханалық жеңілдіктер, билеттер, спорттық формалар және ғылыми құралдар» беруді талап ететін ережелерді «ескірген» деп сипаттады. Ол сондай-ақ, президенттің әскери ережелері мен нұсқаулары Женева конвенциясының принциптерін сақтау үшін жеткілікті екенін айтты. Женева конвенциясындағы «жеке қадір-қасиетке жасалған зорлық-зомбылық» және «адамдық емес қарым-қатынас» сияқты нақтыланбаған тілдер, егер зәбір-зоққылар анықталса, 1996 жылғы Соғыс қылмыстары туралы заң бойынша шенеуніктер мен әскери жетекшілердің жауапкершілікке тартылуына әкелуі мүмкін екенін де атап өтті. 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңның қабылдануы 3-тармақтың қолданылу аясын шектеу арқылы, оны тек азаптау, қатыгез немесе адамдық емес қарым-қатынас, кісі өлтіру, мүше кесу немесе мүсіндеу, қасақана дене күйрету, зорлау, сексуалдық шабуыл немесе зорлық-зомбылық және кепілге алу сияқты ауыр бұзушылықтарды қамтуға бағытталды.