Кіріспе

Соғысты тоқтату туралы ресми келісім. Соғысты аяқтау шарты – бұл соғыс жүргізіп жатқан тараптардың арасындағы соғысты тоқтату туралы ресми келісім. Бұл міндетті түрде соғыстың аяқталуын білдірмейді, себебі ол тек қана қақтығыстарды тоқтатуды көздейді, ал тұрақты бейбітшілік орнату үшін келіссөздер жүргізіледі. Бұл сөз латын тіліндегі "арма" (қару-жарақ) және "ститиум" (тоқтату) деген сөздерден алынған. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі заманауи қақтығыстардағы тараптарға атысты тоқтату туралы қаулылар қабылдауға жиі тырысады немесе оларды енгізеді. Соғысты тоқтату туралы келісімдер әрқашан тараптардың өзара келісімімен жасалады, сондықтан қазіргі халықаралық құқық бойынша БҰҰ-ның міндетті емес атысты тоқтату қаулыларынан гөрі олардың күші зор. Соғыс тоқтату – бұл тіршілік ету тәсілі, ол бейбітшілік шартымен шатастырылмауы керек, оның жасалуы бірнеше ай немесе тіпті жылдарға созылуы мүмкін. 1953 жылғы Корея соғысының тоқтату келісімі – бейбітшілік шартымен аяқталмаған соғыс тоқтатудың маңызды мысалы. Соғыс тоқтату, сондай-ақ бітім немесе атысты тоқтатудан өзгеше, ол белгілі бір уақытқа немесе шектеулі аумақта қақтығыстарды уақытша тоқтатуды білдіреді. Соғыс тоқтату келісімін жасау үшін бітімге келу қажет болуы мүмкін.

Халықаралық құқық

Халықаралық құқық бойынша, соғыс тоқтату – соғыс немесе қақтығыстың "белдескен тараптарының" арасындағы шайқасты аяқтайтын заңды келісім (көбінесе құжат түрінде). 1899 жылғы Гаага конвенциясында үш келісімге қол қойылып, үш жариялама жасалды. Құрлықтағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптары жөніндегі конвенцияда: "Егер [соғыс тоқтатудың] мерзімі белгіленбесе", тараптар өздері қалағанша (36-бап) шайқасты қайта бастауға құқылы, бірақ тиісті хабарлама беру арқылы. Бұл "белгілі мерзімге" жасалған соғыс тоқтатудан өзгеше, онда тараптар тек белгіленген мерзім біткеннен кейін ғана шайқасты қайта бастауы мүмкін. Егер белдескен тараптар "осы соғыс тоқтату шайқасты толық аяқтайды" десе және соғыс тоқтатудың аяқталу мерзімі көрсетілмесе, онда соғыс тоқтатудың мерзімі белгілі болып саналады, яғни шайқасты қайта бастауға рұқсат берілмейді. Мысалы, Кореядағы қару тоқтату туралы келісім "атысты тоқтату және соғыс тоқтатуды" көздейді және "Кореядағы жаулық әрекеттердің және қарулы күштердің барлық түрлерінің соңғы бейбіт шешімге қол жеткізілгенге дейін толығымен тоқтатылуын қамтамасыз ететін соғыс тоқтатуды" орнатуды мақсат етеді.

Соғыс біту күні

Әр жылы 11 қарашада Аялдасу күні (Бұл Еске алу күнімен және Ардагерлер күнімен сәйкес келеді, мемлекеттік мерекелер) 1918 жылғы 11 қарашада Бірінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары мен Германия империясы арасында Франциядағы Компиеньде қол қойылған қаруды тоқтату туралы келісімді белгілеу үшін тойланады. Келісім Батыс майданындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға арналған және 1918 жылғы қараша айының он бірінші күні сағат он бірде күшіне енді, "он бірінші айдың он бірінші күнінің он бірінші сағаты". Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген елдер мереке атауын сол және одан кейінгі қақтығыстардың ардагерлерін құрметтеу үшін өзгертті. Ұлттар Достастығының көптеген мүше мемлекеттері Еске алу күні атауын қабылдады, ал АҚШ Ардагерлер күнін таңдады.