Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық қарулы қақтығыстарда химиялық және биологиялық қару қолдануға тыйым салатын шарт.
Treaty prohibiting the use of chemical and biological weapons in international armed conflicts
Суға батыруға, улы немесе басқа газдарға, сондай-ақ бактериологиялық соғыс әдістерін қолдануға тыйым салатын хаттама, көбінесе Женева хаттамасы деп аталады, халықаралық қарулы қақтығыстарда химиялық және биологиялық қару қолдануға тыйым салатын шарт болып табылады. Ол 1925 жылғы 17 маусымда Женевада қол қойылып, 1928 жылғы 8 ақпанда күшіне енді. 1929 жылғы 7 қыркүйекте Ұлттар Лигасының шарттар жинағына тіркелді. Женева хаттамасы – 1899 және 1907 жылғы Гаага конвенцияларымен үйлесімді және сол күні қол қойылған Қару-жарақ, оқ-дәрі және соғыс құралдарының халықаралық саудасын бақылау туралы конвенцияға қосымша хаттама болып табылады. Ол "суықтыруға, улы немесе басқа газдарға, сондай-ақ барлық осыған ұқсас сұйықтықтарға, материалдарға немесе құрылғыларға" және "бактериологиялық соғыс әдістеріне" тыйым салады. Қазіргі таңдағы түсінік бойынша, бұл мемлекеттер-қатысушылар арасында химиялық және биологиялық қаруға жалпы тыйым салу болып табылады, бірақ өндіріс, сақтау немесе беру туралы ештеңе айтылмаған. Кейінгі шарттар осы мәселелерді қамтыды – 1972 жылғы Биологиялық қару туралы конвенция (BWC) және 1993 жылғы Химиялық қару туралы конвенция (CWC). Бірқатар елдер Женева хаттамасына қатысқанда, олардың міндеттемелері тек басқа тараптарға қатысты екенін және егер тыйым салынған қару оларға қарсы қолданылса, бұл міндеттемелер күшін жоятынын жариялады.
The Protocol for the Prohibition of the Use in War of Asphyxiating, Poisonous or other Gases, and of Bacteriological Methods of Warfare, usually called the Geneva Protocol, is a treaty prohibiting the use of chemical and biological weapons in international armed conflicts. It was signed at Geneva on 17 June 1925 and entered into force on 8 February 1928. It was registered in League of Nations Treaty Series on 7 September 1929. The Geneva Protocol is a protocol to the Convention for the Supervision of the International Trade in Arms and Ammunition and in Implements of War signed on the same date, and followed the Hague Conventions of 1899 and 1907. It prohibits the use of "asphyxiating, poisonous or other gases, and of all analogous liquids, materials or devices" and "bacteriological methods of warfare". This is now understood to be a general prohibition on chemical weapons and biological weapons between state parties, but has nothing to say about production, storage or transfer. Later treaties did cover these aspects – the 1972 Biological Weapons Convention (BWC) and the 1993 Chemical Weapons Convention (CWC). A number of countries submitted reservations when becoming parties to the Geneva Protocol, declaring that they only regarded the non use obligations as applying to other parties and that these obligations would cease to apply if the prohibited weapons were used against them.
Хаттаманың кейінгі түсіндірілуі
1966 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 2162В қаулысы барлық мемлекеттерді ешқандай дауысқа қарсылықсыз осы хаттаманы қатаң сақтауға шақырды. 1969 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 2603 (XXIV) қаулысы халықаралық қарулы қақтығыстарда химиялық және биологиялық қару қолдануға тыйым салатын хаттаманы (бұл ереже жалпы түрінде қайта айтылғанмен) халықаралық құқықтың жалпыға танылған қағидасы деп жариялады. Осыдан кейін хаттаманың негізгі ережелерінің қазіргі таңда халықаралық әдет-ғұрып құқығының бір бөлігі болып табылатыны талқыланды, және қазір бұл кеңінен қабылданған. Адамзит, жас ағызу газы сияқты қысымға түсіретін заттардың, сондай-ақ «апельсин» сияқты жапырақтарды қырып тастаушы және гербицидтердің соғыста қолданылуына қатысты түрлі түсініктер бар. 1977 жылғы Экологиялық өзгерістер туралы конвенция кең ауқымды, ұзақ мерзімді немесе ауыр салдарға әкелетін қоршаған ортаны әскери мақсатта өзгертуді тыйым салады. Көптеген мемлекеттер бұл ережені гербицидтерді соғыста қолдануға толыққанды тыйым салу деп қарастырмайды, бірақ ол әрбір жағдайды жеке қарастыруды талап етеді. 1993 жылғы Химиялық қарулар туралы конвенция төтенше жағдайларда қолданылатын заттарды соғыс құралы ретінде пайдалануды тиымдайды, бірақ оларды тәртіп сақтау үшін қолдануға рұқсат береді. Соңғы кезде хаттама халықаралық емес қарулы қақтығыстарға да, халықаралық қақтығыстарға да қатысты деп түсіндіріледі. 1995 жылы бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналының апелляциялық алқасы «халықаралық қауымдастықта химиялық қаруды ішкі қарулы қақтығыстарда қолдануға тыйым салу қағидасы бойынша келісім болғандығы күмәнсіз» деп мәлімдеді. 2005 жылы Халықаралық Қызыл Крест комитеті химиялық қаруды ішкі және халықаралық қақтығыстарда қолдануға тыйым салатын халықаралық әдет-ғұрып құқығы бар деген қорытындыға келді. Алайда, мұндай пікірлер заңгерлердің көпшілігінен сынға ұшырады. Олар химиялық қаруды бақылау туралы келісімдердің көп бөлігі халықаралық қақтығыстар контекстінде жасалғанын атап өтті. Сонымен қатар, халықаралық емес қақтығыстарда химиялық қаруды қолдануға тыйым салатын халықаралық әдет-ғұрып құқығын қолдану екі талапқа сай келмейді: мемлекеттік тәжірибе және құқықтық сана (opinio juris). Джиллиан Блейк және Ақса Махмуд Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері халықаралық емес қақтығыстарда химиялық қарудың мерзімді қолданылуын (жоғарыда айтылғандай), сондай-ақ қолданыстағы халықаралық гуманитарлық құқықтың (Женева конвенциялары сияқты) және оларды мұндай қақтығыстарда қолдануға тыйым салатын ұлттық заңнама мен нұсқаулардың жоқтығын атап көрсетті. Энн Лорензат 2005 жылғы ХҚК зерттеуінің негізі «заңдық емес, саяси және операциялық мәселелер» екенін мәлімдеді.
In 1966, United Nations General Assembly resolution 2162B called for, without any dissent, all states to strictly observe the protocol. In 1969, United Nations General Assembly resolution 2603 (XXIV) declared that the prohibition on use of chemical and biological weapons in international armed conflicts, as embodied in the protocol (though restated in a more general form), were generally recognized rules of international law. Following this, there was discussion of whether the main elements of the protocol now form part of customary international law, and now this is widely accepted to be the case. There have been differing interpretations over whether the protocol covers the use of harassing agents, such as adamsite and tear gas, and defoliants and herbicides, such as Agent Orange, in warfare. The 1977 Environmental Modification Convention prohibits the military use of environmental modification techniques having widespread, long lasting or severe effects. Many states do not regard this as a complete ban on the use of herbicides in warfare, but it does require case by case consideration. The 1993 Chemical Weapons Convention effectively banned riot control agents from being used as a method of warfare, though still permitting it for riot control. In recent times, the protocol had been interpreted to cover non international armed conflicts as well international ones. In 1995, an appellate chamber in the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia stated that "there had undisputedly emerged a general consensus in the international community on the principle that the use of chemical weapons is also prohibited in internal armed conflicts." In 2005, the International Committee of the Red Cross concluded that customary international law includes a ban on the use of chemical weapons in internal as well as international conflicts. However, such views drew general criticism from legal authors. They noted that much of the chemical arms control agreements stems from the context of international conflicts. Furthermore, the application of customary international law to banning chemical warfare in non international conflicts fails to meet two requirements: state practice and opinio juris. Jillian Blake & Aqsa Mahmud cited the periodic use of chemical weapons in non international conflicts since the end of WWI (as stated above) as well as the lack of existing international humanitarian law (such as the Geneva Conventions) and national legislation and manuals prohibiting using them in such conflicts. Anne Lorenzat stated the 2005 ICRC study was rooted in "'political and operational issues rather than legal ones".
Қатысушы мемлекеттер
Протоколға қатысу үшін мемлекеттер Франция үкіметіне (сақтаушы мемлекет) құжат тапсыруы керек. Протоколға бастапқыда 38 мемлекет қол қойды. Франция 1926 жылғы 10 мамырда Протоколды бірінші болып ратификациялады. Протоколды ратификациялаған соңғы мемлекет – Сальвадор, ол 2008 жылғы 26 ақпанда ратификациялады. 2021 жылғы сәуір айына қарай 146 мемлекет Протоколды ратификациялады, оған қосылды немесе оның құқық мұрагері болды, соңғысы Колумбия 2015 жылғы 24 қарашада.
To become party to the Protocol, states must deposit an instrument with the government of France (the depositary power). Thirty eight states originally signed the Protocol. France was the first signatory to ratify the Protocol on 10 May 1926. El Salvador, the final signatory to ratify the Protocol, did so on 26 February 2008. As of April 2021, 146 states have ratified, acceded to, or succeeded to the Protocol, most recently Colombia on 24 November 2015.
Химиялық қаруларға тыйым салу
ЖылАтауыӘрекет1675Страсбург келісіміХимиялық қаруды қолдануды шектейтін, оның ішінде уытты оқтарды қолдануды шектейтін алғашқы халықаралық келісім.1874Брюссель конвенциясы Соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптарыУытты немесе уланған қаруды қолдануға тыйым салды (күшіне енген жоқ).1899Гаагадағы 1-ші бейбітшілік конференциясыҚатысушылар тұншықтыратын немесе зиянды газдарды таратуға арналған снарядтарды қолданудан бас тартуға келісті.1907Гаагадағы 2-ші бейбітшілік конференциясыКонференция уытты немесе уланған қаруды қолдануды қосты.1919Версаль келісіміГерманияда уытты газды қолдануға тыйым салынды.1922Су асты кемелері мен зиянды газдарды соғыста қолдану туралы келісімФранция су асты кемелері соғысына қатысты шарттарға қарсылық білдіргендіктен сәтсіз аяқталды.1925Женева хаттамасыХалықаралық қақтығыстарда тұншықтыратын, улы немесе басқа газдарды, сондай-ақ барлық ұқсас сұйықтықтарды, материалдарды немесе құрылғыларды және бактериологиялық әдістерді қолдануға тыйым салды.1972Биологиялық және токсиндік қару туралы конвенцияТексеру механизмі болмады, бұл кемшілікті жою үшін хаттама бойынша келіссөздер 2001 жылы АҚШ тарапынан тоқтатылды.1993Химиялық қару туралы конвенцияХимиялық қаруды әзірлеуге, өндіруге, сақтауға және қолдануға толық тыйым салынды, оларды жою мерзімдері белгіленді.1998Рим статуты Халықаралық қылмыстық сотХалықаралық қақтығыстарда химиялық қаруды қолдануды соғыс қылмысы деп санайды. (2010 жылғы түзету ішкі қақтығыстарға да тыйым салуды кеңейтті.)
YearNameEffect1675Strasbourg AgreementThe first international agreement limiting the use of chemical weapons, in this case, poison bullets.1874Brussels Convention on the Law and Customs of WarProhibited the employment of poison or poisoned weapons (Never entered into force. )18991st Peace Conference at the HagueSignatories agreed to abstain from "the use of projectiles the object of which is the diffusion of asphyxiating or deleterious gases. "19072nd Peace Conference at the HagueThe Conference added the use of poison or poisoned weapons.1919Treaty of VersaillesProhibited poison gas in Germany.1922Treaty relating to the Use of Submarines and Noxious Gases in WarfareFailed because France objected to clauses relating to submarine warfare.1925Geneva ProtocolProhibited the "use in war of asphyxiating, poisonous or other gases, and of all analogous liquids, materials or devices" and "bacteriological methods" in international conflicts.1972Biological and Toxins Weapons ConventionNo verification mechanism, negotiations for a protocol to make up this lack halted by USA in 2001.1993Chemical Weapons ConventionComprehensive bans on development, production, stockpiling and use of chemical weapons, with destruction timelines.1998Rome Statute of the International Criminal CourtMakes it a war crime to employ chemical weapons in international conflicts. (2010 amendment extends prohibition to internal conflicts.)