Кіріспе

Штуддинг желкені немесе штундзл (штундзл /s/t/ʌ/n/s/ə/l/) – жақсы ауа-райында қолданылатын шаршы желкенді кеменің қосымша желкені. Ол шаршы желкендердің сыртынан орнатылады, мұнда желкендердің бағаналары бойымен созылатын штундзл бағаналары пайдаланылады. Олар 17 ғасырдың ортасында пайда болды және 19 ғасырдың басында барлық шаршы желкенді кемелерде кең таралған болды. 19 ғасырдың соңғы тоқсанында олардың қолданылуы азайды, себебі кішкентай экипаждардың үнемділігі мен кеме жабдықтарына зақым келтірмеу жылдам сапардан маңыздырақ атанды.

Тарих

Шұңқырлы желкендердің шығу тегі салыстырмалы түрде белгісіз. Ең алғашқы сілтеме 1655 жылға жатады, бірақ осы ерте үлгілердің қалай орнатылғаны туралы нақты мәлімет белгісіз. 1790 жылға дейін бұл туралы ақпарат қолжетімді болған жоқ. Келесі жылдары дизайн мен қолданылу ережелерінде кейбір өзгерістер болды. 19-ғасырдың басына таман барлық қалыпты, жұмыс істейтін төртбұрышты желкенді кемелер шұңқырлы желкендерді орнатуға жабдықталған болатын. Бұл 19-ғасырдың соңғы тоқсанында өзгерді. Бу кемелері жылдам қадамдарды қажет ететін бағыттар мен жүктерді иеленгенде, желкенді кемелер шығындарды қысқарту арқылы бәсекелестікке түсті. Экипаж мөлшері азайтылды, сондықтан шұңқырлы желкендерді орнату және жинау үшін жеткілікті тәжірибелі матростар болмады. Күшейіп бара жатқан желде кемелері жолға түскенде, шұңқырлы желкеннің бағанасы сындырып алуы немесе желкендерге зиян келтіруі мүмкін еді. Егер кеме иесі шұңқырлы желкендерді немесе олардың бір бөлігін жағаға жіберсе, бұзылу қаупі азайды және осы жөндеу шығындарынан сақтануға болады. Қытайға қатынайтын клиперлер үлкен экипаждармен және толық желкен жиынтығымен (соның ішінде шұңқырлы желкендермен) бір-бірімен жарысып, 1869 жылы Суэц каналы ашылғаннан кейін бу кемелері саудасын иеленгенше бұл жарыс жалғасты. Осы кемелер басқа бағыттарға бұрылғанда, көбісі де сол экономикалық шараларды қолданды.

Сипаттама

Шалқымалы желкен – шаршы желкенмен қатар көтерілетін қосымша желкен. Ол қай мачтаның қасына орнатылғанына қарай аталады: жоғарғы галстук желкені, топмачталық шалқымалы желкен және төменгі шалқымалы желкен. Бұл желкендер қолайлы ауа райында жылдамдықты арттырады.