Кіріспе
Пайдаланушыны зиянды заттарды тыныспен алудан қорғауға арналған құрылғы. Респиратор – бұл пайдаланушыны түтіндер, булар, газдар және шаң сияқты бөлшектер, сондай-ақ вирустар сияқты ауада тарайтын патогендерді қамтитын қауіпті атмосферадан қорғау үшін жасалған құрылғы. Респираторлардың екі негізгі түрі бар: ауаны тазартатын респиратор, онда ластанған ауа сүзгі арқылы тазартылып, таза ауа алынады, және ауамен жабдықтау респираторы, онда таза ауаның басқа көзі жеткізіледі. Әрбір түрдің ішінде ауадағы зиянды ластаушы заттарды азайту немесе жою үшін әртүрлі техникалар қолданылады. Ауаны тазартатын респираторлар салыстырмалы түрде арзан, бір рет қолданылатын, қарапайым бет маскаларынан (кейде фильтрленетін бет маскасы деп аталады) бастап, алмастырылатын картридждері бар қайта пайдалануға болатын, берік эластомерлік респираторларға дейін болады. Қуатты ауаны тазартатын респираторлар (PAPR) сорғы немесе желдеткішті пайдаланып ауаны үнемі сүзгі арқылы өткізіп, тазартылған ауаны маскаға, шлемге немесе қорғағыш капотқа жеткізеді.
A respirator is a device designed to protect the wearer from inhaling hazardous atmospheres including fumes, vapours, gases and particulate matter such as dusts and airborne pathogens such as viruses. There are two main categories of respirators: the air purifying respirator, in which respirable air is obtained by filtering a contaminated atmosphere, and the air supplied respirator, in which an alternate supply of breathable air is delivered. Within each category, different techniques are employed to reduce or eliminate noxious airborne contaminants. Air purifying respirators range from relatively inexpensive, single use, disposable face masks sometimes referred to as a filtering facepiece respirator to a more robust reusable model with replaceable cartridges called an elastomeric respirator. Powered air purifying respirators (PAPR), use a pump or fan to constantly move air through a filter and supply purified air into a mask, helmet or hood.
Физикалық түрі
Барлық респираторларда жүзіне таспамен, матадан жасалған икемдемемен немесе басқа тәсілмен бекітілетін бет бөлігі болады. Бет бөліктерінің түрлері мен өлшемдері әртүрлі, олар барлық түрдегі бет пішіндеріне сәйкес келеді. Респиратор конструкциясындағы айырмашылықтар респиратордың қорғаныс коэффициентіне, яғни нақты қауіп түрлерінен қорғау дәрежесіне әсер етеді. Респираторлардың жартылай бет пішіндері мұрын мен ауызды қоса, беттің төменгі жартысын жабады, ал толық бет пішіндері бүкіл бетті жабады. Жартылай бет респираторлары ластағыш заттар көзге немесе бет аймағына зиянды емес ортада ғана тиімді. Мысалы, спреймен бояу жұмысын жасайтын адам жартылай бет респираторын кие алады, бірақ хлор газымен жұмыс істейтін адам толық бет респираторын киюі керек. Құтқару респираторында әдетте маска деп аталатын бөлік болмауы мүмкін, оның орнына ауызға бекітілетін тұтқа мен мұрынға қыстырылатын клип қолданылуы мүмкін.
Қолдану
Респираторларды денсаулық сақтау және фармацевтика, қорғаныс және қоғамдық қауіпсіздік қызметтері (қорғаныс, өрт сөндіру және құқық қорғау органдары), мұнай және газ өнеркәсібі, өндіріс (автомобиль, химия, металл өңдеу, тамақ және сусын, ағаш өңдеу, қағаз және целлюлоза өндірісі), кен өндіру, құрылыс, ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы, цемент өндірісі, энергетика, бояу, кеме жасау және тоқыма өнеркәсібі сияқты көптеген салаларда қолданады. Респираторлардың тиімді қорғауын қамтамасыз ету үшін пайдаланушыларды оқыту қажет.
Пайдаланушының мөрін тексеру
Кез келген респираторды киген кезде, оны киюші бетке ауа өткізбейтін тығыздыққа тексеруі керек, осылайша респиратордың жиектерінен ауа шығып кетпеуіне көз жеткізеді. (PAPR респираторларына бұл талап етілмейді, себебі олар міндетті түрде бетке жабыспайды.) Бұл тексеру, арнайы оқытылған мамандар сынақ жабдықтарын қолдана отырып жүргізетін, белгілі бір мерзімде жасалатын жарамдылық тестінен өзгеше. Фильтрленген бет маскалары әдетте, қолды бет маскасының үстіне қойып, ауа шығарып (оң қысымды тексеру) немесе ауа тартқанда (теріс қысымды тексеру) бет маскасының айналасында ауаның шығуын бақылап тексеріледі. Эластомерлік респираторлар да осыған ұқсас тәсілмен тексеріледі, бірақ киюші кіру клапандары (теріс қысымды тексеру) немесе шығару клапандары (оң қысымды тексеру) арқылы тыныс жолдарын жауып, респиратордың иілуін немесе ауаның ағып кетуін бақылайды. Өндірушілердің тығыздықты тексерудің әртүрлі әдістері бар, сондықтан киюшілер қолданып жатқан респиратордың моделіне арналған нақты нұсқауларды қарауы керек. Кейбір респираторлардың немесе фильтр картридждерінің модельдерінде тығыздықты тексеруді жеңілдету үшін арнайы түймелер немесе басқа да механизмдер орнатылған.
Хирургиялық маскамен контраст
Хирургиялық маска – бұл ауыз бен мұрынды және айналадағы ортаның потенциалды зиянды заттарының арасында физикалық тосқауыл құратын, бос жататын, бір рет қолданылатын құрылғы. Дұрыс тағылғанда, хирургиялық маска ірі бөлшектердің тамшыларын, шашырауларын, спрейлерді немесе ұшып шашыраған сұйықтықтарды тоқтатуға көмектеседі, олардың құрамында вирустар мен бактериялар болуы мүмкін. Хирургиялық маскалар сондай-ақ, маска киген адамның сілекейі мен тыныс жолдарының секреттерінен басқалардың қорғалуын қамтамасыз етуге көмектеседі, әсіресе хирургиялық операциялар кезінде. Хирургиялық масканың конструкциясы сыртқы ауадан келетін өте ұсақ бөлшектерді сүзіп немесе тоқтатуға арналмаған, олар жөтел, ұқсату немесе кейбір медициналық процедуралар арқылы маска киген адамға жұғуы мүмкін. Хирургиялық маскалар бет маскасы мен бет арасындағы бос жатуына байланысты микробалардан және басқа да зиянды заттардан толық қорғаныш бермейді. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) маска киген адамнан аэрозольдің пайда болуы мүмкін процедураларда хирургиялық маскаларды қолдануды ұсынады, егер ұсақ аэрозольдер науқасқа ауру тудыруы мүмкін болса.
Хирургиялық N95
Кейбір N95 респираторлары АҚШ Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық институты (NIOSH) және АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы тарапынан хирургиялық мақсатта қолдануға рұқсат етілген және "хирургиялық N95", "медициналық респираторлар" немесе "денсаулық сақтау респираторлары" деп таңбаланған. Олар киген адамның тыныс шығару арқылы бөлінетін бөлшектерден (хирургиялық маска сияқты) пациентті және басқаларды қорғайды, сондай-ақ киген адамды ауадағы бөлшектер мен аэрозольдерден қорғайды (стандартты N95 респираторы сияқты). Стандартты N95 респираторларынан өзгеше, FDA рұқсаты бар "денсаулық сақтау респираторлары" қан сияқты дене сұйықтығының жоғары қысыммен шашырауынан да қорғайды. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) инфекциялық бөлшектерді, оның ішінде микобактерия туберкулезін, құс тұмауын, ауыр тыныс алу синдромын (SARS), пандемиялық тұмауды және Эболадан қорғау үшін кем дегенде N95 сертификаты бар респираторларды қолдануды ұсынады.
Құтылу респираторлары
Химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық (CBRN) терроризм оқиғалары кезінде жалпы халықтың пайдалануына арналған құтылу респираторлары немесе ауа тазартқыш түтін капоттары, мысалы, ауа тазартқыш құтылу респираторлары. Америка Ұлттық Стандарттар Институты (ANSI) және Халықаралық Қауіпсіздік Жабдықтары Ассоциациясы (ISEA) өрт/түтіннен құтылу капоттарының сынақ критерийлері мен бекіту әдістерін анықтау үшін ауаны тазартуға арналған тыныс алу жолдарын қорғауға арналған түтін шығару құрылғылары үшін Америка Ұлттық Стандартын әзірледі. ANSI/ISEA 110 стандарты тыныс алу жолдарын қорғауға арналған түтін шығару құрылғыларын (RPED) өндірушілерге өнімділік талаптары және сынау процедуралары түрінде жобалау бойынша нұсқаулар береді. Стандарт сертификаттауды, өндірушіге ISO тіркеуін, тиісті сынақ әдістерін, таңбалауды, дайындау талаптарын, тәуелсіз процестерді және сапаны бақылау аудиттерін, сондай-ақ бақылау бағдарламаларын қамтиды. ANSI/ISEA 110 стандарты ISEA RPED тобының мүшелері сынақ зертханаларымен консультацияда дайындалды және пайдаланушылар, денсаулық сақтау және қауіпсіздік мамандары мен үкімет өкілдерінен құралған консенсус тобымен қарастырылды. АҚШ Тұтынушы Өнімдерінің Қауіпсіздігі Комиссиясы өрттен құтылу маскаларын сынау кезінде ANSI/ISEA 110 стандартын эталон ретінде пайдаланады.
Ауаны тазартатын респираторлар
Ауаны тазартатын респираторлар – қоршаған ауаны тартып, оны тыныс алу алдында тазартатын респираторлар (су астында қолданылатындай, ауа алмаспайтын, жабық жүйелі ауамен жабдықтаушы респираторлардан өзгеше). Ауаны тазартатын респираторлар атмосфералық концентрациядағы, тіршілік пен денсаулыққа бірден қауіпті емес бөлшектерге, газдарға және буларға қарсы қолданылады. Олар қолданушының дем алу және дем шығару арқылы жұмыс істейтін теріс қысымды респираторлар немесе қуатты ауа тазартатын респираторлар (PAPR) сияқты оң қысымды құрылғылар болуы мүмкін. Ауаны тазартатын респираторлар екі түрдегі сүзгінің бірін немесе екеуін де пайдалана алады: механикалық сүзгілер ұсақ бөлшектерді тоқтатады, ал химиялық картридждер газдарды, ұшқыш органикалық қосылыстарды (ҰОҚ) және басқа буларды жояды. Сонымен қатар, ауаны тазартатын респираторлар түрлі нұсқаларда келеді: сүзгі бетіндегі респираторлар тек бір рет қолданылатын механикалық сүзгіден тұрады; эластомерлік респираторлар қайта қолданылады, бірақ маскаға ауыстырылатын сүзгілер бекітіледі; ал қуатты ауа тазартатын респираторларда сүзгілер арқылы ауа ағынын қозғалтатын батареямен жұмыс істейтін желдеткіш болады. NIOSH респираторларды таңдау логикасына сәйкес, ауа тазартатын респираторлар қауіпті бөлшектердің немесе газдардың тиісті кәсіби әсер ету шегінен жоғары, бірақ тіршілікке немесе денсаулыққа бірден қауіпті деңгейден және өндірушінің максималды пайдалану концентрациясынан төмен концентрацияда қолдануға ұсынылады, егер респиратор жеткілікті қорғаныс коэффициентіне ие болса. Көзге зиянды заттар үшін толық бет маскасы, шлем немесе капюшонмен жабдықталған респиратор ұсынылады. Ауаны тазартатын респираторлар өрт сөндіру кезінде, оттегі жетіспейтін немесе белгісіз атмосферада тиімді емес; мұндай жағдайларда өздігінен тыныс алатын аппарат қолдану ұсынылады.
Механикалық сүзгі
Механикалық сүзгіш респираторлар ағаш өңдеу немесе металл өңдеу сияқты процестерде пайда болатын шаң секілді бөлшектерді, ластанған ауа сүзгі материалдарынан өтетін кезде ұстап алады. Сүзгілерді тазалап қайта пайдалану мүмкін болмайтындықтан және олардың қызмет мерзімі шектеулі болғандықтан, құны мен бір реттік қолданылуы маңызды факторлар болып табылады. Бір рет қолданылатын, ауыстырылатын картридждік модельдер де бар. Механикалық сүзгілер ауадан ластаушы заттарды бірнеше тәсілмен жояды: ауа ағынымен қозғалатын бөлшектер талшықтың радиусына жақын келгенде оған жабысып қалу (ұстау); ірі бөлшектер ауа ағынының иіліс контурларын қадағалай алмай, тікелей талшыққа ену (соқтығысу), бұл талшықтар арасындағы қашықтық азайғанда және ауа ағынының жылдамдығы артқанда күшейеді; газ молекулаларының ең кішкентай бөлшектермен (әсіресе 100 нм-ден кішкентайлармен) соқтығысу арқылы таралу, бұл бөлшектердің сүзгі арқылы өту жолын қиындатады және кешіктіреді, нәтижесінде бөлшектердің бұрынғы екі механизмнің бірімен тоқтатылу ықтималдығы артады; және сүзгі бетінде бөлшектерді тартатын және ұстап тұратын электростатикалық зарядты пайдалану арқылы. Әртүрлі құқық салаларында әртүрлі сүзгілеу стандарттары қолданылады. АҚШ-та Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау ұлттық институты (NIOSH) бөлшектер сүзгілерін NIOSH ауа сүзгісінің рейтингісіне сәйкес жіктемелейді. Олардың арасында ең көп таралғаны – N95 респираторы, ол ауадағы бөлшектердің кем дегенде 95% -ын сүзгілейді, бірақ майға төзімді емес. Басқа категориялар бөлшектердің 99% немесе 99,97% -ын сүзгілейді немесе майға әртүрлі деңгейде төзімділік көрсетеді. Еуропалық Одақта EN 143 еуропалық стандарты бет маскасына бекітілетін бөлшектер сүзгілерінің «P» кластарын анықтайды, ал EN 149 еуропалық стандарты әдетте FFP маскалары деп аталатын «жартылай сүзгіш маскалар» немесе «бетке жабысатын сүзгілер» кластарын анықтайды. 3M компаниясының мәліметінше, төмендегі стандарттарға сәйкес жасалған респираторлардың сүзгіш материалдары АҚШ-тың N95 немесе Еуропаның FFP2 респираторларына ұқсас, бірақ респираторлардың құрылымы, мысалы, бетке дұрыс жабысуы айтарлықтай өзгеше. (Мысалы, АҚШ NIOSH мақұлдаған респираторларда құлаққа ілгіштер болмайды, өйткені олар сенімді, ауа өткізбейтін жабысуды қамтамасыз ету үшін жеткілікті қолдау көрсетпейді.) Бұл стандарттарға қытайлық KN95, Австралия/Жаңа Зеландия P2, корейлік 1-сынып, сондай-ақ KF94 және жапондық DS стандарттары жатады.
Химиялық картридж
Химиялық картриджді респираторлар газдарды, ұшқыш органикалық қосылыстарды (ҰОҚ) және басқа да буларды тыныс алу ауасынан адсорбция, сіңіру немесе химисорбция арқылы жою үшін картриджді пайдаланады. Типик органикалық бу респираторларының картридждері металл немесе пластиктен жасалған корпус болып табылады, онда белсендірілген көмір немесе белгілі бір шайырлар сияқты 25-40 грамм сорбциялық материал болады. Картридждің қызмет ету мерзімі, басқа факторлармен қатар, будың молекулалық салмағы мен картридж ортасының көміртек салмағына, атмосферадағы будың концентрациясына, атмосфераның салыстырмалы ылғалдылығына және респираторды киюшінің тыныс алу жиілігіне байланысты өзгереді. Сүзгіш картридждер қаныққанда немесе олардың ішіндегі бөлшектердің жинақталуы ауа ағынын шектегенде, оларды ауыстыру қажет. Егер зиянды газдардың концентрациясы өмірге немесе денсаулыққа дереу қауіпті болса, Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау заңымен қамтылған жұмыс орындарында АҚШ Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау басқармасы ауамен жабдықталған респираторларды пайдалануды талап етеді, төтенше жағдайларда қашу үшін ғана емес. NIOSH да мұндай жағдайларда оларды қолдануға кеңес бермейді.
Сүзгілеу беткі бөлшегі
Фильтрлі бет маскалары гигиеналық талаптарға, тым жоғары қарсылыққа немесе физикалық зақымдануға байланысты одан әрі қолдануға жарамсыз болған жағдайда тасталады. Бұл әдетте қарапайым, жеңіл, бір бөліктен тұратын, жартылай бетке жабатын маскалар болып табылады және жоғарыда аталған тізімдегі алғашқы үш механикалық сүзгі механизмдерін пайдаланып ауа ағынынан бөлшектерді тазартады. Олардың ең көп таралған түрі – бір рет қолданылатын ақ Standard N95 маскасы; тағы бір түрі – көк түсті Хирургиялық N95 маскасы. Ол бір рет қолданғаннан кейін немесе ластағыш затқа байланысты белгілі бір мерзім өткен соң тасталады.
Эластомерлік
Эластомерлік респираторларды қайта пайдалануға болады, себебі бет маскасы тазаланып, қайта қолданылады, бірақ сүзгі картридждері жарамсыз болған кезде тасталып, жаңаларымен ауыстырылады. NIOSH Respirator Selection Logic бойынша, қауіпті бөлшектердің немесе газдардың концентрациясы өмірге немесе денсаулыққа тікелей қауіпті деңгейден жоғары болғанда атмосфераны беру ұсынылады; қажетті қорғау факторы ауа тазарту респираторларының мүмкіндіктерінен асып кеткенде; өрт сөндіру кезінде (тек автономды тыныс аппараты қолданылады); оттегі жетіспейтін атмосферада; және белгісіз атмосферада қолдану ұсынылады. Бұл жағдайлар бас ауруына, дерматитке және безеуге әкелуі мүмкін.
Ең ерте жазбалар 19 ғасырға дейін
Қорғаушы респираторлар тарихы бірінші ғасырға дейін жетеді, сол кезде Плиний Ескі (шамамен 23-79 жж.) Рим кендеріндегі жұмысшыларды қызыл қорғасын тозаңынан қорғау үшін жануарлардың көк қуысынан жасалған теріні пайдаланғанын сипаттаған. 16 ғасырда Леонардо да Винчи суға малынған жұқа мата теңізшілерді өзі жасаған ұнтақтан құралған улы қарудан қорғайтынын ұсынды. 1785 жылы Жан Франсуа Пилатр де Розье респираторды ойлап тапты. Александр фон Гумбольдт 1799 жылы Пруссияда кен инженері болып жұмыс істегенде алғашқы респираторды енгізді. 18 ғасырдың басында жасалған дерлік барлық респираторлар басты толығымен жабатын, мойынға бекітілетін және киюшіге көруге мүмкіндік беретін терезесі бар қаптан тұрды. Кейбіреулері резеңкеден, ал кейбіреулері резеңкеленген матадан жасалған, ал тағы басқалары сіңген матадан жасалған, бірақ көбінесе қажетті тыныс алу ауасын қамтамасыз ету үшін киюшімен бірге қысылған ауа немесе аз қысымдағы ауа резервуары тасымалданды. Кейбір құрылғыларда шығарылған көмірқышқыл газын сіңіру және сол ауаны бірнеше рет қайта дем алу үшін арнайы құралдар қарастырылған; ал басқаларында клапандар пайдаланылған ауаны шығаруға мүмкіндік берді. Джулиус Джеффрис 1836 жылы «респиратор» сөзін маска ретінде алғаш рет қолданды. Маска жұлынған ауаның ылғалдылығы мен жылуын ұсақ металл сымдардан жасалған тор арқылы ұстап тұрып жұмыс істеді. Кіретін ауа содан кейін сол металл тор арқылы жылытылып, ылғалдандырылды, бұл өкпе аурулары бар адамдарға жеңілдік берді. Респиратор танымал болды және сол кездегі әдебиетте, Элизабет Гаскелл, Уильям Мейкпис Таккери және Чарльз Диккенс сияқты жазушылардың еңбектерінде айтылды. 1848 жылы Льюис П. Хаслетке бірінші АҚШ патенті ауаны тазартатын респираторға берілді, ол бір жақты клапанды клапандар мен ылғалданған жүннен немесе ұқсас кеуекті материалдан жасалған сүзгіні пайдаланып ауадан шаңды сүзгіледі. Хаслеттен кейін ауаны тазарту құрылғыларына көптеген патенттер берілді, соның ішінде сүзгілеу ортасы ретінде мақта талшықтарын пайдалану, улы буларды көмір және әкпен сіңіру, сондай-ақ окулярды және окуляр жинағын жақсарту үшін патенттер берілді. Хатсон Херд 1879 жылы өнеркәсіптік қолдануда кеңінен таралған тостаған тәрізді масканы патенттеді, ал Хердтың H. S. Cover Company компаниясы 1970 жылдарға дейін жұмыс істеді. Еуропалық өнертапқыштардың қатарында шотланд химигі Джон Стенхаус бар, ол газдың үлкен көлемін ұстап алу және сақтау үшін көмірдің әртүрлі түрлерін зерттеді. Ол ауадан уытты газдарды шығаратын алғашқы респираторды жасады, бұл белсенді көмірдің респираторлар үшін ең көп қолданылатын сүзгісі болуына жол ашты. Ирландиялық физик Джон Тиндалл Стенхаустың маскасын алып, оған әк, глицерин және көмірмен қанықтырылған мақта сүзгісін қосты және 1871 жылы «өрт сөндірушінің респираторын» ойлап тапты, ол ауадан түтін мен газды сүзгілейтін капот еді. Ол 1874 жылы Лондон Корольдік қоғамының отырысында көрсетілді. Сондай-ақ 1874 жылы Сэмюэл Бартон «ауасы зиянды газдар, булар, түтін немесе басқа да ластанулар бар жерлерде тыныс алуға мүмкіндік беретін» құрылғыны патенттеді. Неміс Бернхард Лоеб «жаман немесе ластанған ауаны тазарту» үшін бірнеше өнертабысқа патент алды және оның клиенттерінің қатарында Бруклиндегі өрт сөндіру бөлімі болды. N95-тің алдындағы үлгі 1910 жылдың күзінде Қытай императорлық сарайында жұмыс істеген доктор Лиен Тэ Ву жасаған жоба болды, ол эмпирикалық сынақтарда пайдаланушыларды бактериялардан қорғаған алғашқы құрылғы еді. Кейінгі респираторлар қайта пайдалануға жарамды болды, бірақ үлкен және ыңғайсыз болды. 1970 жылдары Тау-кен бюросы және NIOSH бір рет қолданылатын респираторларға арналған стандарттарды әзірледі, ал алғашқы N95 респираторын 3M әзірледі және 1972 жылы мақұлдады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Батыс майданда болған Ипрдің екінші шайқасында респираторлар қолданылып, химиялық шабуылдарға алғашқы жауап беріліп, қорғаныс шаралары қабылданды. Германия алғаш рет химиялық қаруды кең ауқымда қолданды, 6 километрге жуық майданға 168 тонна хлор газы шығарды, нәтижесінде он минут ішінде 6000-ға жуық әскер уыттандырылып қаза тапты. Газ ауадан ауыр болғандықтан төмен қарай ағып, әскерлерді окоптардан шығуға мәжбүр етті. Шабуылдан алыс болған канадалық резервтік әскерлер примитивті респиратор ретінде зәрге малынған маталарды пайдаланды. Бір канадалық әскер зәрдегі аммиактың хлормен реакцияға түсіп, оны залалсыздандыратынын, ал су хлорды ерітіп, солдаттарға газдың ішінде дем алуға мүмкіндік беретінін анықтады.
21 ғасыр
Қытай әдетте күніне 10 миллион маска шығарады, бұл әлемдік өндірістің шамамен жартысы. COVID-19 пандемиясы кезінде 2500 фабрика күнделікті 116 миллион маска шығаруға көшірілді. COVID-19 пандемиясы кезінде АҚШ және әлемнің көптеген елдеріндегі адамдар коммерциялық маскалардың кең таралған тапшылығына байланысты өздерінен маска тігуге шақырылды.