Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет және Солтүстік-Шығыс Үндістанның этникалық тобы.
Ethnic group of Tibet and Northeast India
Ади халқы – Үндістанның Аруначал Прадеш штатындағы жергілікті халықтардың ең көп саны бар топтарының бірі. Бірнеше мың адам Тибет автономиялық аймағында да кездеседі, онда олар Ниши, На, Мишми және Тагин халықтарының бір бөлігімен бірге Лхоба деп аталады. Олар Оңтүстік Гималай аймағында, Үндістанның Аруначал Прадеш штаты және Қытайдың Тибет автономиялық аймағындағы Мейнлинг, Лхунзе, Зайу, Медог және Ньинчи округтерінде қоныстанған. Ади халқының қазіргі тұратын жері ежелгі Лхоюдың тарихи орналасуымен тығыз байланысты. Олар Аруначал Прадеш штатының Сианг, Шығыс Сианг, Жоғарғы Сианг, Батыс Сианг, Төменгі Дибанг аңғары, Лохит, Ши Йом және Намсай аудандарында таралған. Дегенмен, "Ади" термині Лхоба халқымен шатастырылмауы керек, себебі Лхобаға Ади халқымен қатар Мишмилер де кіреді. Өздерін "Ади" деп жариялаған барлық этникалық топтар Абутани/Аботанидан тараған деп саналады. "Абор" деген ескі атау – ассам тілінен алынған, ол "тәуелсіз" дегенді білдіреді. "Ади" сөзінің мағынасы – "қыр" немесе "тау басы".
The Adi people are one of the most populous groups of indigenous peoples in the Indian state of Arunachal Pradesh. A few thousand are also found in the Tibet Autonomous Region, where they are called the Lhoba together with some of the Nyishi people, Na people, Mishmi people and Tagin people. They live in a region of the Southern Himalayas which falls within the Indian state of Arunachal Pradesh and the Mainling, Lhunze, Zayu, Medog, and Nyingchi counties in the Tibet Autonomous Region, China. The present habitat of the Adi people is heavily influenced by the historic location of the ancient Lhoyu. They are found in the temperate and sub tropical regions within the districts of Siang, East Siang, Upper Siang, West Siang, Lower Dibang Valley, Lohit, Shi Yomi and Namsai within Arunachal Pradesh. The term "Adi" however, is not to be confused with the Lhoba people, since the Lhoba also includes the Mishmi along with the Adi people. All the ethnic groups recognizing themselves as "Adi" are believed to be descendants of the Abutani/Abotani. The older term Abor is an exonym from Assamese and its literal meaning is "independent". The literal meaning of adi is "hill" or "mountain top".
Қоғамның ұйымдастырылуы
Адилер таулы ауылдарда тұрады, әр ауыл дәстүрлі түрде жеке-жеке, өздері сайлаған Гам немесе Гао Бура аталған басшының басшылығымен өмір сүреді. Ол ауылдық кеңесті басқарады, ол сонымен қатар дәстүрлі соттың – Кебангтың қызметін де атқарады. Ескі замандағы кеңестер ауылдың барлық ақсақалдарынан құралған, ал шешімдер Мусуп/Дереде (ауылдық қоғамдық үйінде) қабылданатын.
The Adi live in hill villages, each traditionally keeping to itself, under a selected chief styled Gam or Gao Burra who moderates the village council, which acts even as the traditional court, referred to as a Kebang. The olden day councils consisted of all the village elders and decisions were decided in a Musup/Dere (village community house).
Тіл
Ади халқының әртүрлі тілдері мен диалектілері екі топқа бөлінеді: Абор (Абор Миньёнг, Бор абор (Падам), Абор Мири және т.б.) және Лхоба (Лхо Па, Луоба). Ади әдебиеті 1900 жылдан бері христиан миссионерлерімен дамытылған. Миссионерлер Дж. Х. Лоррен мен Ф. В. Савидж, Мупак Мили мен Ацсонг Пертиннің көмегімен 1906 жылы «Абор Мири сөздігін» жариялады, олар ади тілінің немесе ади жазуының негізін қалаушылары деп есептеледі. Ади тілі ади халқы көптеп тұратын қауымдастықтардағы мектептерде үшінші тіл ретінде оқытылады. Ади халқы Аруначал Прадеш және Солтүстік-Шығыс штаттарындағы басқа да жергілікті халықтармен байланыс үшін хинди тілін қолданады.
The various languages and dialects of the Adi people fall into two groups: Abor (Abor Minyong, Bor abor (Padam), Abor Miri, etc.) and Lhoba (Lho Pa, Luoba). Adi literature has been developed by Christian missionaries since 1900. The missionaries J. H. Lorrain and F. W. Savidge published an Abor Miri Dictionary in 1906 with the help of Mupak Mili and Atsong Pertin, considered the fathers of the Adi language or Adi script. Adi is taught as a third language in schools of communities dominated by the Adi. The Adi speak Hindi as a lingua franca for communicating with other indigenous groups of people in Arunachal Pradesh and the other northeast states.
Мәдениет
Ади халқының арасында жатақханалар маңызды рөл атқарады, сондықтан жатақханаларға қатысты белгілі бір ережелер сақталады. Мысалы, еркек әйелдің жатақханасына баруға болады, бірақ түнде қалуға рұқсат етілмейді. Кейде жастарға басшылық ету үшін опекундардың қасында болуы қажет. Әйелдер мен еркектерге арналған киімдерді тайпа әйелдері тоқиды. Ерлер кейде аймаққа байланысты қамыс, аю және бұғы терісінен жасалған бас киімдерін киеді. Ересек әйелдер сары түсті әшекейлер мен спираль тәрізді сырғалар тағады, ал бойжеткен қыздар бес-алты латунь пластинадан тұратын, көйлектің астына бекітілетін әшекей тағады. Ересек әйелдердің арасында татуировка жасау кең таралған. Отбасының дәстүрлі байлығының өлшемі – үй жануарлары (әсіресе гейалдар), әшекейлер мен мүсіндер, сондай-ақ жер.
Dormitories play an important role among the Adi people, and certain rules governing the dormitories are observed. For example, a male can visit the dormitory of a female, although he is not allowed to stay overnight. At times, guardians will have to be around to guide the youngsters. There are separate dresses for women and men which are woven by women of the tribes. Helmets made from cane, bear, and deerskin are sometimes worn by the men, depending on the region. While the older women wear yellow necklaces and spiral earrings, unmarried girls wear a , an ornament that consists of five to six brass plates fixed under their petticoats. Tattooing was popular among the older women. The traditional measure of a family's wealth is the possession of domestic animals (particularly gayals), beads and ornaments, and land.
Өмір салты
Ади тайпасы суармалы күріш өсірумен айналысады және маңызды ауыл шаруашылығы экономикасына ие. Күріш – ет және басқа көкөністермен қатар, олардың негізгі тағамы болып табылады.
The Adi practice wet rice cultivation and have a considerable agricultural economy. Rice serves as the staple food for them along with meat and other vegetables
Дін
Адилердің көпшілігі дәстүрлі Дони Поло тайпалық дінін ұстанады. Кинэ Нане, Дойинг Боте, Гумин Сойин және Педонг Нане сияқты қасиетті күштерге табыну және діни ғұрыптарды Мири деп аталатын шаман (әйел де болуы мүмкін) басқарады. Әрбір қасиетті күш белгілі бір міндеттермен байланысты және олардың күнделікті өміріне тікелей қатысты табиғаттың түрлі салаларын қорғаушы және сақшы ретінде танылады. Бұған егін-шөп, үй, жаңбыр және т.б. жатады. Тибеттегі адилер, әсіресе Бокар тайпасы, тибеттік буддизмді тибеттің ықпалымен белгілі бір деңгейде қабылдаған. Дегенмен, соңғы жылдары тибеттік адилердің өзіндік санасын қайта жаңғыртуы дәстүрлі дінді жастардың арасында қайтадан танымал етті. Көшпенді заманда бірқатар адилер христиан дініне көшкен. Бірақ, бұл үрдіс тоқтатылуда, жергілікті басшылардың дін өзгертуге қарсы шақырулары күшейіп, демографиялық жағдай өзгеріске ұшырауда.
The majority of Adi traditionally follow the tribal Donyi Polo religion. Worship of gods and goddesses like Kine Nane, Doying Bote, Gumin Soyin and Pedong Nane, etc., and religious observances are led by a shaman, called Miri (can be a female). Each deity is associated with certain tasks and acts as a protector and guardian of various topics related to nature which revolves around their daily life. This includes the food crops, home, rain, etc. Adi in Tibet, in particular the Bokars, have adopted Tibetan Buddhism to a certain extent, as a result of Tibetan influence. However, in recent years a revival in indigenous identity on the part of the Tibetan Adi people has made traditional religion popular with the youth again. In modern times, a few Adi people have converted to Christianity. But been increasing and call of local leaders to stop converting and demographics shift.