Кіріспе
Bellis perennis (/b/ɛ/l/ə/s/ /p/ə/'r/ɛ/n/ə/s/), дала қызғалдағы – Asteraceae тұқымдасының еуропалық түрі, көбінесе "қызғалдақ" атауының түпкі нұсқасы саналады. Бұл түрді "қызғалдақ" деп аталатын басқа өсімдіктерден ажырату үшін оны кейде жалпы дала қызғалдағы, газондық қызғалдақ немесе ағылшын қызғалдағы деп атайды.
Bellis perennis ('/b//ɛ//l//ə//s// //p//ə/'/r//ɛ//n//ə//s/), the daisy, is a European species of the family Asteraceae, often considered the archetypal species of the name daisy. To distinguish this species from other plants known as daisies, it is sometimes qualified or known as common daisy, lawn daisy or English daisy.
Сипаттама
Bellis perennis - биіктігі 30 см-дейін жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Оның қысқа, жерге жайылмалы тамырсабақтары және кішкентай, дөңгелек немесе қасық пішіндес жапырақтарынан құралған розеткалары бар, жапырақтары 3-10 см ұзындықта болады және жер бетіне жатып өседі. Бұл түр көбінесе газонды мекендейді, оны шабу арқылы жою қиын, сондықтан оны "газон маргариткасы" деп атайды. Наурыздан қыркүйекке дейін гүлдейді. Тұқымдары (ахендері) тозаңталдықсыз болады.
Этимология
Bellis латын тіліндегі "bellus" – "әдемі", ал "perennis" – "мәңгілік" дегенді білдіреді. Себебі, гүлдің толық басы түнімен жабылып, таңертең ашылады. Джеффри Чосер оны "күннің көзі" деп атаған. Орта ғасырларда Bellis perennis немесе ағылшын қызғалдағы "Мэридің гүлі" деп белгілі болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өсімдік "bruisewort" деп кеңінен танымал, сондай-ақ кейде "woundwort" деп те аталған (бірақ қазір бұл атау көбінесе Stachys туысымен байланысты). Оны "сүйек гүлі" деп те біледі.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Bellis perennis батыс, орталық және солтүстік Еуропаға, соның ішінде Фарер аралдары сияқты шалғай аралдарға тән, бірақ Америка және Австралияны қоса алғанда, көптеген қоңыржай аймақтарда кеңінен табиғи түрде тараған. Ол дала сияқты орталарды жақсы көреді. Әдетте, ең төменгі температурасы 0,9°C-тан жоғары, толық күн сәулесінде немесе жартылай көлеңкеде өсірілуі мүмкін, және аз немесе мүлдем күтімді қажет етпейді. Ол жақсы дренаждалған топырақта өседі. Өсімдікті соңғы аяздан кейін тұқым арқылы немесе гүлденгеннен кейін бөлу арқылы көбейтуге болады. АҚШ-та туып өспегенімен, бұл түр әлі де кейбір бақшаларда құнды жамылғы ретінде қарастырылады (мысалы, ағылшын немесе коттедж стиліндегі бақшалардың бір бөлігі ретінде, сондай-ақ көктемгі шалғындарда, төмен өсу және кейбір түс қажет болғанда, минималды күтіммен және күтіп-ұстаумен бірге, орналасқаннан кейін зиянды арамшөптерді ығыстыруға көмектеседі). Көптеген жай және қос гүлді сорттары өсіріледі, олар әртүрлі өлшемдер мен түстерде (қызыл, қызғылт және ақ) жазық немесе шар тәрізді гүлдер шығарады. Олар әдетте екі жылдық гүлді өсімдіктер ретінде тұқымнан өсіріледі. Көктемде тығындар түрінде де сатып алуға болады. Ол көбінесе өзін-өзі тозаңдандырады, бірақ кейбір өсімдіктер өзін-өзі тозаңдандыра алмайды.
Қолданылуы
Bellis perennis пісірілген шөп ретінде қолданылуы мүмкін. Жас жапырақтарын салатқа шикі қосып жеуге болады, немесе пісіруге болады, бірақ жасы ұлғайған сайын жапырақтары қышқылданады. Бақша гүлдері дәстүрлі түрде балалар ойындарында гүл шоғын жасау үшін қолданылған.
Мәдениет
Дейзи әйел есімі ретінде қолданылады, және кейде Маргарет аты бар адамдарға лақап есім ретінде беріледі, бұл француз тіліндегі бақбақ гүлiнiң – маргаритканың атынан шыққан. Бақбақ Нидерландтың ұлттық гүлі болып табылады.