Кіріспе

Өліп кеткен трилобит түрі

Eldredgeops rana (бұрын Phacops rana аталған) – орта девон кезеңіне жататын трилобит түрі. Оның қазба қалдықтары көбінесе АҚШ-тың солтүстік-шығысында және Онтарионың оңтүстік-батысында табылады. Көптеп кездесетіні және коллекционерлер арасында танымал болғандықтан, 1988 жылдың 5 желтоқсанында штаттың Бас Ассамблеясы Eldredgeops rana-ны Пенсильвания штатының ресми қазба жәндігі деп жариялады.

Сипаттама

Eldredgeops rana үлкен көздерімен (кейбір байқаушыларға бақаның көздерін еске салады – түрлік атауы rana, жалпы бақаға сілтеме), оның салыстырмалы үлкен мөлшерімен (6 дюймға дейін ұзындығы) және таблетка сияқты допқа оралу қабілетімен ("волюция") танылады. Eldredgeops rana жыртқыштардан қорғану үшін қатты экзоскелетін сыртқа шығарып, шарға оралатын. Көптеген басқа трилобиттерде де осындай қабілет болған, бірақ Eldredgeops rana оны жақсырақ игерген. Кез келген аз ғана шөгінді олардың сезімталдығын оятып, Eldredgeops rana өзінің денесінен жасалған кішкентай қоршауға жасырынып кететін. Бұл қауіпсіздік мүмкіндігі көбінесе жыртқыштардан құтылуға көмектессе де, кейде керісінше болып, трилобит ауыр шөгіндінің астында қалып қоятын. Олардың қазба қалдықтары бүгінгі күнге дейін 400 миллион жыл өткен соң да допқа оралған күйде табылуда.

Қазбалану

Элдредгеопс рана Солтүстік-Шығыс АҚШ, Оңтүстік-Батыс Онтарио және Мароккода табылған. Девон кезеңінде Солтүстік Америка Африка тақтасына жалғасып жатқан.

Факопидтердің көздері

Элдредгеопс рананың және оның туыстарының морфологиясының ең айқын ерекшелігі – олардың көздері. Бұл көздер көптеген трилобиттердің көздерінен айырылатын, салыстырмалы түрде аз линзалары терең склера арасында орналасқан. Линзалардың өзі көбінесе жалпақ емес, керісінше дөңгелек болған. Көздер айнала алатын мұнара тәрізді құрылымдарға бекітілген, бұл жануарға шамамен 360 градусқа дейін көру мүмкіндігін берген. Мұндай көздер шизохрольді көздер деп аталады.