Кіріспе

Фенологиядағы эвристикалық құрал
Жылу жинақталу күндері (ЖЖК), сондай-ақ өсу дәрежесі бірліктері (ӨДБ) деп те аталады, фенологиядағы эвристикалық құралдар болып табылады. ЖЖК – бағбандар, баушылар және фермерлер өсімдіктер мен жануарлардың даму қарқынын болжау үшін пайдаланатын жылу жинақталу өлшемі, мысалы, гүлдің гүлденетін күні, жәндіктің қысқы ұйқыдан оянатын күні немесе егіннің пісіп-жетілетін күні. ЖЖК-ні алғаш рет 1735 жылы Реамур анықтаған.

Кіріспе

Ауа райындағы ерекше қуаңшылық немесе ауру сияқты қалыптан тыс жағдайлар болмағанда, өсімдіктер қоршаған ортаның температурасына күшті әсер ететін, жинақы түрде кезең-кезеңмен өседі. Өсу градустары жергілікті ауа райының ерекшеліктерін ескереді және бағбандарға өсімдіктердің пісіп-жетілу қарқынын болжауға (немесе жылыжайларда тіпті бақылауға) мүмкіндік береді. Егер ылғал сияқты басқа факторлар әсер етпесе, көптеген өсімдіктердің шығудан пісіп-жетілуге дейінгі даму жылдамдығы тәуліктік ауа температурасына байланысты. Өсімдіктер мен жәндіктердің көптеген даму кезеңдері белгілі бір мөлшерде жылудың жиналуына байланысты болғандықтан, жылдар арасындағы температураның өзгешеліктеріне қарамастан, осы кезеңдердің өсу маусымында қашан болатынын болжауға болады. Өсу градусы (ӨГ) – бұл белгілі бір шекті базалық температурадан жоғары температураның градусы, ол дақыл түрлеріне қарай өзгереді. Базалық температура – өсімдіктердің өсуі тоқтатылатын температура. ӨГ күн сайын ең жоғары және ең төменгі температураны 2-ге бөліп, одан базалық температураны алып тастау арқылы есептеледі. Маусым бойы әрбір күндік ӨГ үлесін қосу арқылы ӨГ жинақталады. ӨГ мыналар үшін қолданылуы мүмкін: белгілі бір дақылды өндіру үшін аймақтың қолайлылығын бағалау; дақылдардың, арамшөптердің немесе тіпті жәндіктердің өсу кезеңдерін анықтау; жемдік дақылдардың пісіп-жетілу және орылу мерзімін болжау; тыңайтқыштар немесе пестицидтерді қолданудың ең тиімді уақытын болжау; дақылдарға жылу стресінің әсерін бағалау; егін жинаудың әртүрлі мерзімдерін алу үшін егін егу күндерін жоспарлау. Өсімдіктердегі күндізгі ең төменгі (түнгі) және ең жоғары (күндізгі) температураның өсуге тигізетін әсерін ескеретін жеке теңдеулерді қолданатын дақылға тән индекстер өсімдік жылу бірліктері (ӨЖБ) деп аталады.

Өсімдіктерді дамыту

Жалпы атауыЛатынша атауыӨсу күндерінің саны (базалық 10 °C)Сыртша қарақұмықHamamelis spp. гүлдену <1 GDD-ден басталадыҚызыл кеспеағашAcer rubrum гүлдену 1-27 GDD-ден басталадыForsythiaForsythia spp. гүлдену 1-27 GDD-ден басталадыШәкәрлі кеспеағашAcer saccharum гүлдену 1-27 GDD-ден басталадыНорвегиялық кеспеағашAcer platanoides гүлдену 30-50 GDD-ден басталадыАқ күлFraxinus americana гүлдену 30-50 GDD-ден басталадыЖабағыMalus spp. гүлдену 50-80 GDD-ден басталадыЖай шымшықтыCytisus scoparius гүлдену 50-80 GDD-ден басталадыЖылқыкастықAesculus hippocastanum гүлдену 80-110 GDD-ден басталадыЖай қызғалдақSyringa vulgaris гүлдену 80-110 GDD-ден басталадыТеңізжан жаңғағыPrunus maritima толық гүлдену 80-110 GDD-де басталадыҚара жемісRobinia pseudoacacia гүлдену 140-160 GDD-ден басталадыКатальпаCatalpa speciosa гүлдену 250-330 GDD-ден басталадыЖиекқурайLigustrum spp. гүлдену 330-400 GDD-ден басталадыЖеміс жинағышSambucus canadensis гүлдену 330-400 GDD-ден басталадыКөктемгі шалғынLythrum salicaria гүлдену 400-450 GDD-ден басталадыҚызыл жапырақRhus typhina гүлдену 450-500 GDD-ден басталадыКөбелек бұтасыBuddleja davidii гүлдену 550-650 GDD-ден басталадыЖүгері (мырыш)Zea mays 800-2700 GDD пісуге дейінҚұрғақ бұршақPhaseolus vulgaris 1100-1300 GDD пісуге дейін (сортқа және топырақ жағдайына байланысты)ҚызылшаBeta vulgaris 130 GDD шығуға және 1400-1500 GDD пісуге дейінАрпаHordeum vulgare 125-162 GDD шығуға және 1290-1540 GDD пісуге дейінБидай (қызыл)Triticum aestivum 143-178 GDD шығуға және 1550-1680 GDD пісуге дейінСұлыAvena sativa 1500-1750 GDD пісуге дейінЕуропалық жүгері құртыOstrinia nubilalis 207 GDD көктемгі бірінші көбелектердің пайда болуы

Бал аралары

Бірнеше ара өсірушілер қазір даму градустық күндері мен бал арасы колониясының өмірлік циклы арасындағы байланысты зерттеп жатыр.

Базалық сызықтар

Оңтайлы базалық температура көбінесе зертханалық тәжірибелер арқылы, нақты өсімдік немесе жәндіктің өмірлік циклына сүйене отырып анықталады. Егістер үшін ең көп қолданылатын базалық температуралар: салқын маусымдық өсімдіктер үшін 5 °C, ал жылы маусымдық өсімдіктер мен көптеген жәндіктер үшін 10 °C.

Өсімдіктің өзгертілген күндері

Кейбір өсімдіктер үшін өсу үшін белгілі бір ең төменгі температура ғана қажет емес, сонымен қатар олар белгілі бір шектен жоғары температурада өсуді тоқтатады. Мұндай жағдайларда өңделген өсу дәрежесінің күні қолданылады: өсу дәрежесінің күндері ең төменгі шекте есептеледі, содан кейін ең жоғары шекте есептеліп, одан кешіріледі. Мысалы, жүгері 10 °C-та өсе бастайды және 30 °C-та тоқтайды, яғни 30 °C-тан жоғары температурадағы өсу дәрежесінің күндері есепке алынбайды.