Кіріспе

CBS News президенті Фред В. Френдли (шын аты Фердинанд Френдли Вахенхаймер, 30 қазан 1915 – 3 наурыз 1998) – CBS News президенті және Эдвард Р. Мэрроумен бірге «See It Now» деректі телебағдарламасының авторы. Ол халыққа ашық телеарналар (кабельдік телеарналар) тұжырымдамасын қалыптастырды.

Ерте мансап

Френдли Нью-Йорк қаласындағы еврей отбасында Тереза Френдли Вахенхаймер мен зергерлік бұйымдар жасаушы Сэмюэл Вахенхаймердің ұлы ретінде дүниеге келді. Отбасы Манхэттеннің Морнингсайд Хайтс ауданынан (кейіннен Френдли ширек ғасыр бойы оқытатын жер) Род-Айленд штатындағы Провиденс қаласына көшіп барды. Ол 1933 жылы Hope Street High School мектебін бітірді. 1936 жылы Nichols Junior College колледжінен мамандық бойынша білім алды. Кейіннен Френдли 1950 жылдың жазында NBC радиосының "The Quick and the Dead" радиосериалын жазып, режиссерлік етіп, продюсерлік жұмыстарын атқарды. Сериал атом бомбасын жасау туралы болды. Онда Троут, Боб Хоуп және Нью-Йорк Таймс газетінің журналисі Билл Лоуренс қатысты, ол Манхэттен жобасы туралы жариялағандары үшін Пулитцер сыйлығының иегері болған еді.

CBS жылдары

"The Quick and the Dead" фильмінің сәттілігінен кейін, Френдлиді CBS-ке жаңалықтар директоры Сиг Миккелсон толық уақыт жұмыс істеуге шақырды. Сол күзде Мэрроу мен Френдли CBS радиосының олардың таяу деректік альбомдарынан шабыттанған деректік сериясын жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді – Мэрроу жүргізген апталық "Hear It Now" бағдарламасын. Бағдарлама 1951 жылғы 18 қарашада жексенбі күні "See It Now" деген атаумен теледидарға көшті. Мэрроу мен Френдли сенатор Джозеф Маккарти туралы ашыналы деректік талдау жасады (эфирге 1954 жылғы 9 наурызда шықты), бұл Маккартиға қатысты халықтың көзқарасын өзгертуге және Маккартитің биліктен құлауына әкелген маңызды оқиға деп есептеледі. Бұл – Маккартидің коммунизмге қарсы күресі мен жеке құқықтар арасындағы қайшылықты одан әрі зерттеу болды. Алдыңғы күзде Мэрроу мен Френдли осы тақырыпта "See It Now" эпизодын шығарды, онда әуе күштерінің резервінің лейтенанты Мило Радуловичтің ісі зерттелді, ол әкесі мен апасының солшыл көзқарастарына байланысты қауіпсіздік рұқсатынан айырылды – әуе күштері құпия сақтап тұрған дәлелдер. Бес аптадан кейін Радулович әуе күштері министрінің бұйрығымен қызметіне қайта орналастырылды. Алайда, сол жылы Радулович өзінің міндеттерінен босатылды, өйткені ол жақында ит шаққан оқиғаға қатысқан шөліне күтім жасау үшін Аризона штатының Финикс қаласына уақытша көшуге мәжбүр болды. 1958 жылдың жазында "See It Now" бағдарламасы аяқталғаннан кейін, Френдли мен Мэрроу оның жалғасы "CBS Reports" бағдарламасы үстінде бірлесіп жұмыс істеді, бірақ Френдли ғана атқарушы продюсер болды, ал Мэрроу тек эпизодтық репортер және баяндаушы рөлінде болды. Олардың ең танымал "CBS Reports" бөлімі – көшпенді шаруалар туралы "Шығанақ орыны" (Harvest of Shame) тергеуі 1960 жылдың қараша айында эфирге шықты және бүгінгі күнге дейін теледидардың ең үздік бағдарламаларының бірі саналады. Мэрроу 1961 жылы телеарнадан кеткеннен кейін, Френдли бірнеше маңызды "CBS Reports" деректі фильмдерін бақылауын жалғастырды, олардың ішінде "Кім Бирмингем үшін сөйлейді?", "Тумалды бақылау және заң" және "Героин бизнесі" кіретін еді. CBS президенті Джеймс Т. Обри кіші кезінде CBS News операцияларына қысым күшейді. Обри Френдлимен үнемі келіспейтін. Френдли Обридің қоғамдық мәселелерге жеткілікті мән бермейтінін сезінді және "Біздің бақылауымыздан тыс жағдайлар" атты естеліктерінде Обридің CBS-те өткен бюджеттік отырыста жаңалықтарға жұмсалған ақша туралы ұзақ әңгімелегенін айтады, бұл компания үшін қызыл сызық болып табылатын шығын, оны көбірек ойын-сауық бағдарламаларымен тоқтатуға болатын еді. Алайда, CBS-тің негізін қалаушысы және директорлар кеңесінің төрағасы Уильям С. Пейли жаңалықтарды қолдады және Френдлидің бөлімін Обридің ұсынған бюджеттік кесімдерінен қорғады. 1962 жылы Обри арнайы бағдарламалардың санын азайтуға бұйрық берді, өйткені ол бағдарламалардың үзілуі көрермендердің көру әдетін бұзып, оларды қарсылас арналарға жіберуі мүмкін деп ойлады. Френдли бұл қадамға наразы болды. 1965 жылы Френдлидің қуанышына орай, Обри жұмыстан босатылды. Френдли 1964 жылдан 1966 жылға дейін CBS News президенті қызметін атқарды.

CBS-тің отставкасы

1966 жылы Френдли CBS телеарнасы Вьетнамдағы АҚШ-тың қатысуына қатысты АҚШ Сенатының алғашқы тыңдауларын тікелей эфирде көрсетудің орнына "I Love Lucy" бағдарламасының бір бөлімін көрсеткен кезде қызметінен кетті. Бұрынғы және кейіннен CBS News президенті болған Дик Салант өзінің естеліктерінде Френдлидің мәселесі оның бұрынғы CBS News президенттері сияқты тікелей CBS жоғары басшылығына (Уильям С. Пейли мен Фрэнк Стэнтонға) осындай өтінішпен жүгіне алмауымен күшейгенін жазды. Осы жағдайда Френдли жаңа басшы арқылы өтуге мәжбүр болды, ол CBS Broadcast Group президенті Джек Шнайдер еді.

Кейінгі мансап

CBS-ден кеткеннен кейін Френдли бастапқыда Форд қорында хабар тарату жөніндегі консультант ретінде жұмыс істеді, ол 1980 жылға дейін осы қызметін сақтап келді. Осы лауазымда ол 1969 жылы Қоғамдық хабар тарату қызметін (PBS) құруға әкелетін өзара байланыс туралы келіссөздерде маңызды рөл атқарғанға дейін, коммуникация спутнигінен түскен табысты жаңадан пайда болған қоғамдық теледидарға бөлудің мүмкін емес жоспарын жасады. NET-ті Нью-Йорк қаласының WNDT станциясымен біріктіру арқылы Ұлттық білім беру теледидарының Вашингтонға негізделген PBS-ке бағынуын қамтамасыз ету (сондай-ақ станцияның жергілікті бағдарламаларын дамыту үшін Форд қорынан 2 миллион долларлық грант алу) арқылы Френдли Никсон әкімшілігінің мүшелерін, NET-ті Шығыс элитасының үгіт-насихат құралы деп санайтындарын, ыңғайлы жағдайға келтірді. Формальды білімі жетілмегеніне қарамастан – сол кездегі әріптестері үшін бұл ерекше емес еді – ол 1966 жылы Колумбия университетінің Журналистика мектебінде Эдвард Р. Мэрроу атындағы хабар тарату журналистикасының профессоры болып тағайындалды. Келесі он үш жыл ішінде Френдли мектептегі бұрынғыда елеусіз болған хабар тарату журналистикасы бағытының басшылығын өз мойнына алды. Кейбір әріптестерінің наразылығын тудырған ол көбінесе басқа жоғары әкімшілерді (соның ішінде 1970-ші жылдардағы декан Эли Абельді, оны Френдли осы лауазымға жеке ұсынған) көпшілік санасында көлденең басып кетті. Азшылық топтарының мүшелері үшін журналистиканың жазғы бағдарламасы (1972 жылдың желтоқсанында ұшақ апатында қаза тапқан көрнекті түлек атымен Мишель Кларк стипендиялық бағдарламасы болып қайта аталды) 1968 жылдан 1975 жылға дейін Френдлидің басшылығымен жүргізілді, бұл көптеген адамдарға (әсіресе медиа құралдарын жақсы білетін адвокат Геральдо Ривера сияқты) дауылды кезеңде мансаптарын өзгертуге мүмкіндік берді. Ұсынылған «Университеттік хабар тарату зертханасы» (алғашқыда Френдли Форд қоры, Колумбия және NET серіктестігімен ұсынған тәжірибелік жексенбілік жаңалықтар журналы) 1967 жылдан 1969 жылға дейін тек «Қоғамдық хабар тарату зертханасы» ретінде ғана іске асырылды; Университет қамқоршыларының енгізген әкімшілік және мазмұндық шектеулері оның бағдарламадан бас тартуына және 1968 жылы Журналистика мектебінің деканы Эдвард В. Барретттің зейнеткерлікке шығуына ықпал етті. Сол жылы мэр Джон Линдсейдің CATV және телекоммуникациялар жөніндегі жұмыс тобының төрағасы ретінде Френдли кірісті бөлу туралы ұсынысын қайта жаңғыртты, кабельдік операторларға көпшілік жалға ала алатын екі арнаны бөлуді ұсынды, бұл қоғамдық теледидардың дамуына мүмкіндік берді. Сабақтардағы талқылаулардан шабыттанған ол 1974 жылы Журналистика мектебінің қолдауымен «Медиа және қоғам» атты Френдли семинарларын ұйымдастырды, бұл медиа, құқық (әсіресе Конституция және Бірінші түзету) және қоғамдық саясат мәселелері бойынша әртүрлі салалардағы мамандардың білімін арттыруға арналған жеке конференциялық форумдар болды. Көптеген кәсіби мектептерде қолданылатын жағдайлық әдіс және Сөкрат әдісін пайдалана отырып, олар 1981 жылы PBS-тің ұзақ жылдар бойы сәтті жүргізілген Фред Френдли семинарларына айналды. 1979 жылы міндетті зейнеткерлікке шыққаннан кейін Френдли Журналистика мектебінің хабар тарату бағдарламасын басқарудан бас тартты; алайда, ол 1992 жылы толыққанды зейнеткерлікке шыққанға дейін Колумбияда университеттің әкімшілік қызметкері ретінде оқытуын және семинарларды дайындауын жалғастырды. 1998 жылы қайтыс болған кезде Френдли «желілік жаңалықтарда жұмыс істейтін кейбір адамдар оны академияда оқшауланған және хабар тарату журналистикасының жаңа шындықтарымен және шектеулерімен байланыссыз деп сынға алды». Ол сонымен қатар Йель университетінде (1984) және Брин-Мор колледжінде (1981) қонақ профессор болып жұмыс істеді. Семинарлармен қатар, Френдли PBS-те «Америкадағы этика» атты он бөлімдік серияны жасады және жүргізді, онда жетекші зиялылар қазіргі заманғы этикалық мәселелерді талқылады.

Өлім

1998 жылдың 3 наурызында Бронкс, Ривердейлдегі үйінде инсульттан көз жұмды. Ол Нью-Йорк штатының Вальхалла қаласындағы Кенсико зиратының Шарон бақшасы бөліміне жерленген.

Мұра

1986 жылы Эдвард Херрман HBO телеарнасының "Мэрроу" драмасында Френдли рөлін сомдады. 2005 жылы Джордж Клуни оны "Жақсы түн және сәттілік" фильмінде бейнеледі.