Кіріспе

Гонконг шайқасы (8–25 желтоқсан 1941), сондай-ақ Гонконгты қорғау және Гонконгтың құлауы деп те аталады, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Тынық мұхиты науқанының алғашқы шайқастарының бірі болды. Перл-Харборға шабуыл жасалған күні Жапон империясының әскерлері Ұлыбританияға соғыс жариялаған сәтте Гонконгтың британдық колониясына шабуыл жасады. Гонконг гарнизоны британдық, үнді және канадалық бөлімшелерден, сондай-ақ қосымша қорғаныс бөлімдерінен және Гонконг ерікті қорғаныс корпусынан (HKVDC) тұрды. Гонконгтың үш аумағының ішінде қорғаушылар бір апта ішінде Коулун және Жаңа аумақтардың екі құрлықтағы аумағын тастап кетті. Екі аптадан кейін, соңғы аумағы Гонконг аралы қорғанылмайтын болғандықтан, колония капитуляциялады.

Өмірбаян

Ұлыбритания Жапонияны 1921 жылы Англо-жапондық одақтың аяқталуымен алғаш рет қауіп деп санады, және бұл қауіп 1930-шы жылдары Екінші Қытай-жапон соғысының күшеюімен артты. 1938 жылдың 21 қазанында жапондықтар Кантонды (Гуанчжоу) басып алды, ал Гонконг қоршауға алынды. Британдық қорғаныс зерттеулері жапондық шабуыл жағдайында Гонконгты қорғаудың өте қиын болатынын көрсетті, бірақ 1930 жылдардың ортасында қорғанысты нығайту жұмыстары басталды, оның ішінде Джин Дринкерс желісі бойында. 1940 жылы британдықтар Гонконг гарнизонын тек символдық деңгейге дейін қысқартуға шешім қабылдады. Ұлыбританияның Қиыр Шығыс қолбасшылығының Бас қолбасшысы, Әуе маршалы сэр Роберт Брук Попхэм, шектеулі күшейтулер гарнизонға жапондық шабуылды кейінге қалдыруға мүмкіндік беретінін, соның арқасында басқа жерде уақыт табуға болатынын айтты. Уинстон Черчилль және Бас штаб Гонконгты алғы шеп ретінде қарастырып, қосымша әскер жібермеу туралы шешім қабылдады. 1941 жылдың қыркүйегінде олар өз шешімдерін қайта қарастырып, қосымша күшейтулердің жапондықтарға қарсы әскери тиындарды қамтамасыз ететінін және Қытайдың басшысы Чан Кайшиді Ұлыбританияның колонияны қорғауға деген адалдығына сендіретінін мәлімдеді. Гонконгты қорғау жоспары Жаңа аумақтар мен Коулун түбегінде маңызды инфрақұрылым мен материалдық құралдарды жоюға мүмкіндік беру үшін кешіктіру шараларын жүргізуді көздеді. Джин Дринкерс желісі кем дегенде үш аптаға төтеп бере алады деп күтілді, одан кейін барлық қорғаушылар Гонконг аралына көшеді, ол қорғалады және Сингапурдан немесе Филиппиннен күшейтулер келгенше портының пайдаланылуына жол берілмейді. АҚШ Әскери академиясының тарих оқулығында былай делінген: «Кантон, Хайнань аралы, Француз Индоқытайы және Формоза жапондықтардың бақылауында болғандықтан, Гонконгтың тағдыры бірінші оқ атылғанға дейін белгілі болды». Гонконгтағы британдық әскери шенеуніктер жапондық күштердің қабілеттерін дұрыс бағаламады және жапондықтардың құрылтайлық емес және бұйрықсыз екенін көрсеткен бағалауларды елемеді. Гонконгқа жіберілген АҚШ консулы Роберт Уорд, жаулықтың басталуына дейінгі кезеңдегі Гонконгтағы қорғаныстың жылдам құлауына себептерді түсіндірді, ол жергілікті британдық қоғамның өзін және қытай халқын соғысқа жеткілікті дайындамағанын атап өтті. Ол Гонконгтың Корольдік колониясын басқарғандардың көзқарастарына назар салды: «Олардың бірнешеуі (британдық билеушілер) аралды қытайларға тапсырудың орнына жапондарға беруге дайын екенін ашық айтты, себебі олар колонияны қорғау үшін қытайларды пайдаланудың орнына, оны жапондарға тапсыруды жөн көрді». Жапондарға тұтқынға алынған АҚШ армиясының әскери атташесі полковник Рейнольдс Кондон, жаулықтың басталуына дейін және одан кейін операциялардың орындалуына қатысты әскери дайындық туралы өз бақылауларын жазды.

Үндістан әскері

5/7 батальон, Раджпут полкі 1937 жылдың маусым айында Гонконгте гарнизонға орналасты, ал 1940 жылдың қарашасында 2/14 батальон, Пенджаб полкі келді. Үнді әскерлері бірнеше шетелдік полктерге де қосылды, мысалы, Гонконг-Сингапур Корольдік артиллерия полкі, онда үнді (сикх) артиллерияшылары қызмет етті. Гонконг есектік корпусының штаттық құрамының басым бөлігі догралар мен панджаби мұсылмандарынан тұрды. Үндістан медициналық қызметінің медициналық қызметкерлері жарақат алғандарға көмек көрсетті. Гонконгта күзетшілер ретінде жұмыс істеген Үндістанның зейнеткер әскери қызметшілері де "өте көп" шығынға ұшырады.

Гонконг және Сингапур корольдік артиллериясы

Жағалау қорғаныс батареялары, Stonecutters Island, Pak Sha Wan, Lyemun бекінісі, Saiwan, Mount Collinson, Mount Parker, Belchers, Mount Davis, Jubilee Hill, Bokara және Stanley сияқтылары, олар қолдан шығарылғанға дейін немесе капитуляциялағанға дейін, құрлықтағы әрекеттерге артиллериялық қолдау көрсетті. Гонконг және Сингапур Корольдік артиллериясы, бүкіл Үндістаннан сарбаздар жиналған, Гонконг шайқасында да ауыр шығынға ұшырады және Саи Ван соғыс зираттарының кіреберісіндегі тақталарға жазылған есімдермен еске алынады: 144 қаза тапты, 45 жоғалып кетті және 103 жараланды.

Канада әскері (C Force)

1941 жылдың соңында британ үкіметі Канада үкіметінің ұсынысын қабылдады. Оған сәйкес, Канаданың Корольдік атқыштар батальоны (Квебектен) және Виннипег гренадирлерінің бірі (Манитобадан) және бригада штабы (1975 адам) Гонконг гарнизонын күшейту үшін жіберілді. "C күші" деп аталған бұл күш 16 қарашада әскери тасымалдау кемесімен және қарулы сауда крейсерімен келді. Барлығы 96 офицер, екі қосымша қызметтердің бақылаушысы және 1877 қатардағы сарбаз түсірілді. Олардың арасында екі дәрігер және екі медбике (полктік дәрігерлерге қосымша), екі Канада стоматологиялық корпусы офицері көмекшілерімен, үш дін қызметкері және Канада пошта корпусының бөлімі болды. Канада Корольдік әскери медицина корпусының (RCAMC) бір сарбазы жасырын түрде кемеге мініп алып, Канадаға қайтарылды. Корольдік атқыштар Гонконгқа жіберілгенге дейін тек Ньюфаундленд және Нью-Брансуик доминиондарында қызмет еткен. Виннипег гренадирлері Ямайкаға орналастырылған. Канадалық сарбаздардың көптегенінің жауынгерлік тәжірибесі аз болды, бірақ олар көбінесе толық жабдықталған. Дегенмен, батальонда тек екі танкіге қарсы мылтық болды және 2 дюймдік және 3 дюймдік минометтерге немесе сигнал тапаншаларына оқ-дәрі болған жоқ. Бұл жабдықтар Гонконгқа келгеннен кейін жеткізілуі тиіс болды. Сондай-ақ, "C күші" өз көліктерін де алмады, себебі оларды тасымалдаған АҚШ сауда кемесі "Сан-Хосе" Тынық мұхиты соғысы басталғанда, АҚШ үкіметінің өтініші бойынша Филиппин аралдарындағы Манилаға бұрылып кетті.

Корольдік теңіз флоты

Гонконгтағы Корольдік теңіз күштерінің қатысуы үш Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі эсминец, төрт өзендік канонерлік кеме, жаңа, бірақ көбінесе қаруланбаған мина қоятын кеме және 2-ші моторлы торпедалық катерлер флотилиясымен ғана қорғаныстың номиналды көрінісі болды.

Корольдік теңізшілер

HMS Тамар (жағалау станциясы) кемесіне 40 Корольдік теңіз жаяу әскері бекітілген. Шайқас басталғанда Корольдік теңіз жаяу әскері HKVDC және Корольдік инженерлермен бірге Magazine Gap-те жапондық күштермен күресті. Олар сондай-ақ Камерон тауында пулеметтерді де қызметке қойды. Басқарушы офицер, майор Джайлс RM өз әскеріне аралды "соңғы адам мен соңғы оққа дейін" қорғауға бұйрық берді.

Корольдік әуе күштері

Гонконгтың Кай Так әуежайындағы Корольдік әуе күштері (RAF Kai Tak) бекетінде бар болғаны бес ұшақ болды: екі Supermarine Walrus амфибиялық ұшағы және жеті офицер мен 108 авиатормен ұшқан және күтім жасаған үш ескірген Vickers Vildebeest торпедалық-барлаушы бомбалаушысы. Бұрынғыда истребитель эскадрильясы туралы өтініш қабылданбаған еді, ал ең жақын толыққанды жұмыс істейтін RAF базасы Малайядағы Кота Бару қаласында орналасқан, шамалы алыс жерде.

Басқа күштер

1938 жылы құрылған Гонконгтағы Қытай әскери миссиясын контр-адмирал Эндрю Чан және оның көмекшісі командир-лейтенант Генри Хсу басқарды. Миссияның мақсаты – Қытайдың Гонконгтағы британдықтармен соғыс мақсаттарын үйлестіру болды. Британдық полициясымен бірлесіп, Чан халық арасында британдықтарға жақын агенттерді ұйымдастырды және жапондықтарға көңіл білдірген триадалық ұйымдарды жоюға күш салды. Гонконгта кездейсоқ соғыс басталғанда болған, Шанхайдағы еркін француз күштерінің капитаны Родерик Эгаль басқаратын еркін француз отряды, HKVDC-мен бірге Солтүстік Пойнт электр станциясында шайқасты. Олардың барлығы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан ардагерлер (жергілікті HKVDC де соғыс ардагерлері еді) және өзінің міндетін лайықты орындады.

Жаңа аумақтар мен Коулун

Жаңа аумақтарды қорғау батыста 2-ші батальон, Корольдік шотландтар, ортада 2/14-ші Пунджаб және шығыста 5/7-ші Раджпуттармен қамтамасыз етілді. Олардың алдында 2/14 Пунджаб жұқа экраны, төрт Брен қару-жарақ тасымалдаушысы, екі бронеавтомобилі және Шенг Шуи мен Тай Подағы инженерлер қолдауында болды. 1941 жылдың 8 желтоқсанындағы 04:45 (Гонконг уақыты бойынша), Перл-Харборға шабуылдан кейін шамамен 2,5 сағаттан соң (Хауаи уақыты бойынша 07:49 немесе Халықаралық дата сызығының салдарынан Гонконг уақыты бойынша келесі күні 02:19) Токио радиосы соғыс жақындап келе жатқанын хабарлады, және генерал Малтби мен губернатор Янгқа хабарланды. Сағат 05:00-де инженерлер көпірлерді жарып, ықтимал шабуыл бағыттарын жойды. Жапон күштері желтоқсан айының басынан бері Шам Чун өзенінің солтүстігінде жинала бастады. Жапон шабуылы 06:00-де басталды, IJA 230-шы, 229-шы және 228-ші полктері (батыстан шығысқа қарай орналасқан) Шам Чун өзенінен өтті. Батыста 230-шы полк Юэн Лонг, Касл Пик шығанағы және Тай Мо Шанға қарай жылды. Ортада 229-шы полк Ша Тау Коктан Чек Най Пингке және Тайд Ков арқылы Тай Шуй Ханға қарай жылды. Шығыста 228-ші полк Лок Ма Чау мен Ло Вудан өтіп, Лам Цуен мен Идл Хиллге қарай жылды. 08:00-де жапондықтар Кай Так әуежайын бомбалады. 12 жапондық бомбалаушы ұшақ екі Вильдебист пен екі Моржді жойды. Шабуыл Гонконг ерікті қорғаныс корпусының әуе бөліміне тиесілі екі ұшақтан басқа барлық азаматтық ұшақтарды да жойды. RAF және әуе бөлімінің қызметкерлері содан кейін жердегі әскер ретінде күресті. Pan Am Airways әуе компаниясының "Гонконг Клипері" ұшатын қайығы бомбаға түсіп, жойылды. Жапондықтар Шам Шуи По казармаларын бомбалады, бірақ көп зиян келтірмеді. Алғашқы атыс 15:00-де болды, онда 2/14 Пунджаб Лаффан жазығына өткен IJA күштерімен қақтығысты. 2/14 Пунджаб Тай Поның оңтүстігінде 18:30-да бірнеше IJA взводтарын жойды, ал HKVDC бронеавтомобильдері мен Брен қару-жарақ тасымалдаушылары IJA күштерімен сәтті күресті. Осы жетістіктерге қарамастан, 2/14 Пунджабты қоршаудан сақтау үшін түстен кейін Грасси Хиллге қарай шегінді, ал IJA күштері Тай По жолымен Ша Тинге қарай жылды. Сол түні барлық бөлімшелерге "Джин-Шарапшы" желісіне қайтаруға бұйрық берілді. 9 желтоқсанда 2-ші Корольдік шотландтар батыста, 5/7-ші Раджпуттардың резервтік ротасы контрабандистер қыртысына қарай жылды, HKVDC Фо Танды ұстады, ал 2/14-ші Пунджаб Тайд Ковта орналасты. 13:00-ге қарай IJA 228-ші полкі Идл Хиллге жетті, ал оның командирі полковник Дой Джин-Дринкер желісінің Шинг-Мун редубті аймағын барлап, шабуылға дайын емес екенін анықтады. Аймақ оның полк шекарасынан тыс болғанына қарамастан, ол шабуыл жоспарын жасап, күштерін позицияға жылжыта бастады. Редутты 2-ші Корольдік шотландтардың А ротасы және басқа бөлімшелер қорғады, олардың жалпы саны үш офицер мен 39 сарбазды құрады. Қорғаушылар мен жақын маңдағы 5/7-ші Раджпуттардың D ротасы редуттың солтүстігінде және Идл Хилл маңындағы аймақта IJA-ның екі батальонын немесе Джубилли бөгетінен өтіп, редуттың бірінші қорабының астында орналасқан 150 адамнан тұратын шабуылдаушы күшті анықтай алмады. 23:00-де қорғаушылар қозғалысты байқап, IJA шабуылға кіріскен кезде атыс ашты. Жапондықтар траншеялар мен туннельдер кешенін басып алғанда, көптеген қорғаушылар редуттың артиллериялық бақылау бекетінде (ОП) тұтқындалды. 10-ы күні сағат 02:30-да IJA саперлері 402-ші қорапты жойды, ал 3/228-ші полктің қалған бөлігі редутты кесіп өтіп, аңғарға қарай шабуылға қосылды, 5/7-ші Раджпуттармен кездесті, олар редутты қолдау үшін жылжып келген. 5/7-ші Раджпуттар жапондықтарды редутқа қарай кері тартты. Жапондықтар ақырында операциялық қақпаны жарып, аман қалған 15 адамды тұтқындады. Тас кесуші аралы мен Дэвис тауындағы артиллерия 05:00-ге дейін редутты ұрып-соқты, бірақ түстен кейін редутты жоғалтып алған бір позициядан басқа. IJA шабуылда тек екі сарбазын жоғалтты. 9-ы күні сағат 21:30-да "Скаут" Гонконгтан Сингапурға кетуге бұйрық алды, IJN блокадасын сәтті айналып өтті. Тек бір эсминец, HMS Thracian, бірнеше канонерлік қайықтар және МТБ флотилиясы қалды. 8 және 10 желтоқсан аралығында сегіз американдық және Қытай Ұлттық авиациялық корпорациясының (CNAC) бірнеше қытайлық ұшқыштары мен олардың экипаждары Кай Так әуежайы мен Нансиоңдағы және Қытай Республикасының соғыс кезінде астанасы болған Чунцин (Чункинг) қону алаңдары арасында 16 рет ұшты. Экипаж 275 адамды, оның ішінде Сунь Ятсеннің жесірі Сунь Ятсен мен Қытай қаржы министрі Кунг Сянь Сиді эвакуациялады. 10 желтоқсанда IJA 228-ші полкі Шинг Мун редубтына әскерлерін жылжытуды жалғастырды, ал желінің қалған бөлігі бойында шағын барлау тобын жіберді, бірақ олар жеткен жетістіктерін пайдалана алмады. Малтби редуттың жоғалуын қорғаныс желісін күйрететін апат деп қарады, және 2-ші Корольдік шотландтарға 11-ші күні таңда шабуылға өтуге бұйрық берді, бірақ олардың командирі лейтенант-полковник С. Уайттың пікірінше, бұл сәттілікке жетпейді. 11-ші күні таңда IJA 228-ші полкі Идл Хиллге шабуыл жасады, және 5/7-ші Раджпуттар HMS Cicala-дан келген оттық қолдауымен олармен қақтығысты. 2-ші Корольдік шотландтардың D ротасы қарсы шабуыл жасап, төбені қайта басып алды. Түскі уақытта Малтби Жаңа аумақтар мен Коулунның ұстауға болмайтындығын және Гонконг аралының қорғалуы басымдыққа ие екенін шешіп, барлық күштерін эвакуациялауға бұйрық берді. Бұзу жұмыстары жүргізілді, 2-ші Корольдік шотландтар мен қолдау күштері Шам Шуи По казармаларына және Джордан пирсіне оңтүстікке шегінді, ал 5/7-ші Раджпуттар Ма Яу Тонгқа шегінді, онда олар тар Лье Мун жолағын қорғайтын Дьявол шыңы түбегін ұстап тұратын болады. Тас кесуші аралындағы қарулар жойылды және база сол түні тастап кетілді. Сондай-ақ, 11-ші күні таңда IJA Ламма аралына қонды, және Джубилли батареясы мен Абердин батареясының қаруларымен қақтығысты. Сол күні кешке жапондықтар Абердин аралының (Ап Лей Чау) жанында қонды, бірақ пулеметтен атылған оқтармен кері қайтарылды. 2/14 Пунджаб Раджпуттармен Ма Яу Тонг желісіне қосылуы керек болды, бірақ 11/12 желтоқсан түніндегі маршы кезінде бөлініп кетті, бір топ Дьявол шыңы ауданына жетті, ал екіншісі Кай Такқа түсіп, 12-ші күні таңда Коулунға барып, IJA 3/320-шы полкімен қақтығысты. Пунджабтар Тсим Ша Цуиге дейін жол тауып, Star Ferry арқылы эвакуацияланды. HMS Tamar жапондықтардың пайдалануын болдырмау үшін портта батырылды. 12-ші күні түнінде 5/7-ші Раджпуттар Ма Яу Тонгтан Дьявол шыңы түбегінің төменгі бөлігіне шегінді, ал 13-ші күні сағат 04:00-де Гонконг аралына апару үшін қайыққа отыра бастады, эвакуация 1941 жылдың 13 желтоқсанына дейін аяқталды.

Гонконг аралы

Малтби аралды қорғауды шығыс бригадасы мен батыс бригадасына бөліп ұйымдастырды. Бригадир Джон К. Лоусон басқарған Батыс бригадасының штабы Уонг Най Чунг ойысының жоғарғы бөлігінде орналасты, бұл аралдың солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы стратегиялық өткел. Батыс бригадасы 2/14-ші Пенджабтан құралды, ол Каузевей шығанағынан Белчерс-Пойнтке дейінгі жағалауды қамтыды; Виннипег Гренадирлері аралдың оңтүстік-батыс бұрышын және Лоусон штабын қорғады; Мидлсекс полкі арал жағалауындағы 72 нысанда таратылды; HKVDC-мен күшейтілген 2-ші Корольдік шотландтар Ванчай ойысында резервте тұрды; ал HKVDC-де Хай-Вест, Мт Дэвис, Пайнвуд батареясы, Журнал ойысы, Джардиннің қарауыл және Абердин әскери-теңіз базасында орналасқан роталар болды. Бригадир Седрик Уоллис басқарған Шығыс бригадасының штабы Тай Там ойысында болды. Шығыс бригадасы солтүстік-шығыс жағалауындағы нысандарды ұстап тұрған 5/7 раджпуттардан, олардың ротасы мен штабы Тайкуу кемежайының артындағы төбелерде және Тай Хангтағы резервтік ротадан құралды; Канада Корольдік мылтықтары аралдың солтүстік-шығысын Стенлиге дейін қорғады; ал HKVDC-нің екі ротасы Тай Там мен Поттингер ойысында орналасқан. 13 желтоқсан күні таңертең жапон делегациясы портан өтіп, бас тарту шарттарын ұсынды, бірақ олар қабылданбады. Жапондықтар Гонконг аралына артиллериялық оқ жаудырды, Дэвис тауындағы 9,2 дюймдік зеңбіректердің бірін бұзып, Пок Фу Ламдағы Белчер бекінісіне соққы берді. 14 желтоқсанда жапон артиллериясы Дэвис тауындағы 3 дюймдік зеңбіректі жойды. 15 желтоқсанда жапон артиллериясы нысандар мен жағалаудағы басқа қорғаныс позицияларын нысанаға алды. Жапондықтар аралдың батысындағы позицияларға алты әуе шабуылы жасады, ал бомбалау салдарынан Пайнвуд батареясы тасталуға мәжбүр болды. 17 желтоқсан күні таңертең жапондықтар тағы да бас тарту шарттарын ұсынды, бірақ олар қабылданбады. Сол түні IJA 3/229 полкінің барлау тобы Тайку аймағын сәтті зерттеп шықты. IJA өз күштерін Гонконг аралына жақын орналастырды, 23-ші армия штабы Тай Пода, ал 38-ші дивизия Кай Так маңында. 18 желтоқсанда жапондықтардың жағалауға оқ жаудыруы күшейді, мұнай сақтау резервуарлары зақымдалды. IJA күштері екі шабуылдық топқа бөлінді: батыс шабуылдық тобы 228-ші және 230-шы полктерден құралды және Кай Так аймағынан кететін, ал шығыс шабуылдық тобы 229-шы полк (дивизиялық резерв ретінде 1/229-дан кем) құрады және Ібіліс шыңы аймағынан кететін. Шабуылға қатысу туралы бұйрық сағат 18:00-де берілді, ал 20:00-де 2/228 және 3/230 батальондарының бірінші тобы артиллерия оғының жамылуымен Тайку кемежайы мен қант фабрикасына қарай жүзе бастады. Жағалауға жақындағанда қайықтарды іздеу шамдарымен жарық қылып, 5/7 раджпуттар оқ атты. Қайықтар тарап кетті, екі батальонның да командирлері жараланды, сондықтан полковник Дой екінші толқынмен бірге шабуылға кірісті. 21:40-та артиллериялық оқ жаудыру жағалаудағы нысандарға қарай жылды, 21:45-те 3/230 Норт-Пойнтке, содан кейін 2/228 жерге қонды. 21:38-де 2/229 Саи Ванға, ал 3/229 Олдрич шығанағына қонды. Түн ортасына дейін IJA-ның барлық алты батальоны жағаға жетті, бірақ олар жағажайларда тікенді сыммен, 5/7 раджпуттардың оғымен және түнгі операциялардың жалпы шатастығымен тоқталды. Жапондықтар ақырында жағалауға қарай жылжып, раджпуттарды басып алды, олар әдетте биік жерге қарай бет алғандықтан, мықты нүктелерді айналып өтіп немесе жойып жіберді. Малтби десантта тек екі батальон бар екеніне сеніп, Викторияға порт арқылы тікелей шабуыл жасау үшін аздап күш жіберді. Ол IJA-ның батысқа қарай Викторияға және HKVDC-нің шығыс бригадасының штабын қорғау үшін бес бронемашинасын болдырмау үшін минималды күш жіберді. 2/230 Викторияға батысқа қарай жылжиды, бірақ оны майор Джон Джонстон Паттерсон басқарған Солтүстік Пойнт электр станциясында HKVDC, еркін француз және басқа да күш тоқтатты. Мальтби көмекке шақырып, HKVDC бронеавтомобилін және 1-ші Миддлсекс полкінің взводы жіберді, бірақ олар жолда тосқауылға түсіп, тоғыз адам ғана станцияға жетті. Жапондықтар содан кейін станцияға артиллериялық оқ жаудырды және аман қалған қорғаушылар 01:45-те кері шегінді, олар жапондықтармен Electric Road және King's Road-те барлық қаза болғанға дейін немесе тұтқынға алынғанға дейін күресті. 19 желтоқсанның таңертеңгісін IJA 3/229 Паркер тауына қарай көтерілді, ал 2/229 оңтүстік-шығысқа қарай Лямун бекіністеріне қарай қозғалды. 2/229 бөлім Раджпуттардың ротасын тексеруге жіберілген Корольдік атқыштардың взводымен шайқасты. Содан кейін ол бекіністің гарнизонын тез жеңіп алды. 2/229 содан кейін Саи Ван батареясын басып алды, HKVDC 5-ші зениттік батареясынан алты зеңбіректі өлтірді, содан кейін 20 тұтқынды пышақтап өлтірді, олардың екеуі ғана аман қалды. Корольдік атқыштар екі взводпен Виктория дәуіріндегі Саи Ван бекінісін қайта басып алуға тырысты, бірақ қабырғаларын көтере алмады және тоғыз адам қаза тапты. 2/229 ротасы Шау Кей Вандағы Салезиан миссиясына кірді, ол емдеу станциясы ретінде пайдаланылып жатқан, және олар ішіндегілердің барлығын өлтірді, бірақ төрт адам аман қалды. Корольдік атқыштардың капитаны Стенли Мартин Банфилл өзінің әскерилерінің жапондықтар тарапынан атқыланғанын көрді, жапондық офицер "Барлық тұтқындар өлтірілуі керек" деген бұйрық бергенін айтты. 2/229 қалғаны Корольдік атқыштардың C ротасымен шайқасты, олар ауыр шығын келтірді, бірақ жапондықтар канадалықтардан өтіп, ауыр зиян келтірді, нәтижесінде C ротасы шегінуге мәжбүр болды, тек A ротасы Паркер тауында қалды. 03:00-де D ротасының взводы Паркер тауына күш түсіру үшін жіберілді, бірақ олар қараңғыда жолдан адасып, 07:30-да ғана жетті, Паркер тауында 100-ден астам жапондықтар бар екенін және A ротасы шегініп жатқанын көрді, сондықтан Паркер тауы жапондықтар тарапынан тасталды. Шығыс бригадасының инфантериясының шығындарына қоса, Кейп Д'Агулар мен Кейп Коллинсон жағалаулық батареялары тасталды, ал 965 батареясының бірнеше зеңбіректері қателікпен жойылды немесе жапондықтарға қалды. Уоллис штабын Тай Там ойысынан Стенлиге көшірді. Батыс бригадасы аумағында Лоусон Виннипег Гренадирлерінен үш взводты жапондықтардың жағадан шабуылдауын тоқтату үшін алға жіберді, әрбір взводты Джардиннің қарауылы мен Мт Батлерге және біреуін Уонг Най Чунг ойысының жолына орналастырды. Сонымен қатар, 3/230 Джардиннің қарауылының жанындағы Сер Сесилдің серуенімен жылжыды, 2/230 Джардиннің қарауылына қарай, 2/228 Джардиннің қарауылының екінші жағынан жылжыды, 1/228 Quarry Gap арқылы өтті, ал 3/229 Тай Там су қоймасының жолымен жылжыды. Жапондықтар әлсіз инфантериялық экранды жойды, ал нысандар шығын келтірді, бірақ жапондықтар оларды айналып өте алды және Джардиннің қарауылын басып алды. 06:20-да HKVDC-нің 3-ші ротасымен басылған PB1 нысаны Сер Сесилдің серуенімен жылжып келе жатқан шамамен 400 жапондыққа оқ атты. Су қоймаларының бойымен жылжып келе жатқан бірнеше жапондық батальондары Уонг Най Чунг ойысының шығысындағы Тай Там су қоймасының жолындағы зениттік позицияларды ауыр шайқастан кейін басып алды. Таңертең Лоусон Джардиннің қарауылын қайта басып алу үшін Виннипег Гренадирлерінің A ротасын алға жылжытты, содан кейін олар сәтті Джардиннің қарауылын қайта басып алды, бірақ төбе ауыр артиллериялық оқ жаудырудан және IJA 230 және 228 полкінің шабуылынан кейін бірнеше сағаттан кейін қайтадан жапондықтардың қолына көшті. Жапондықтар Уонг Най Чунг су қоймасынан түсіп, Уонг Най Чунг ойысының жолындағы полиция бөліміне және Постбридж Хаусына шабуыл жасады. 07:00-ге дейін 3/230 Батыс бригадасы штабына жақындады, Малтби оларды күшейту үшін 2-ші Корольдік шотландтардың A ротасын Уонг Най Чунг ойысының жолына жіберді, бірақ олардың тек 15 адамы өтіп кетті, ал оңтүстіктен Репульс Бэй жолымен келе жатқан теңізшілердің тобы да тосқауылға түсті. 3/230 штабтың оңтүстігі мен шығысындағы позицияларды Happy Valley-дегі HKSRA артиллериясының оғына қарамастан тазартты. 10:00-де Лоусон штабының...

Гонконгтың құлдырауы

Рождество күні таңертең Янг Чанға өзінің қарсылық тастау ниеті туралы хабарлады. Чан қашып шығуға ниеттенді және оған қалған бес MTB-нің басқаруы тапсырылды; Чан, Хсу және Дэвид Мерсер Макдугаллды қоса алғанда 68 адам Мирс шығанағына сәтті эвакуацияланды, онда олар ұлтшыл партизандармен байланысып, Хуэйчжоуға қауіпсіз жеткізілді. Осы ісі үшін Чан Британ империясы орденінің құрметті командоры атанды. 1941 жылдың 25 желтоқсанының түстен кейін одан әрі қарсылық көрсетудің мәнсіздігі анық болды және сағат 15:30-да губернатор Янг және генерал Малтби жапон штабында, Peninsula қонақ үйінің үшінші қабатында генерал Сакайға жеке басымен бағынды. Стэнлиде Уоллис жазбаша бұйрықсыз бағынудан бас тартты және ол 26-сы күні сағат 02:30-да бұйрықты алды. Жекелеген топтар одан да ұзақ уақыт тұрып берді, ал Орталық қару-жарақ және оқ-дәрі қоймасы ("Кіші Гонконг" деп белгілі) 27 желтоқсанда бағынды. Бұл британдық колонияның жауапкер күштерге бағынуының алғашқы жағдайы болды. Гарнизон 17 күн бойы қарсылық көрсетті. Бұл күн Гонконгта "Қара Рождество" деп белгіленген.

Қаза қырулар мен басқа да соғыс қылмыстары

Гонконгтағы шамамен 10 000 бейбіт азамат өлімге кесілді, ал көптеген басқалары азапталды, зорланды немесе кемсіртілді.

Гонконг аралы

Quarry Bay-де үш тұтқынға алынған адам атқыланды, оның ішінде жергілікті әуе шабуылына қарсы іс-қимыл (ARP) қызметінде болған Ада Болдуин есімді әйел күзетші болды. Батыс бригадасының командалық бекетіне жақын орналасқан медициналық пункт құлағаннан кейін, он St. John Ambulance жедел жәрдемшісі, сондай-ақ Корольдік армияның медициналық корпусынан бір полицей және дәрігер қаза тапты. Jardine's Lookout шайқасынан кейін Winnipeg Grenadiers A ротасының төрт сарбазы байонетпен өлтірілді. Куәгерлердің мәлімдемесіне сәйкес, бір гренадир, Килфойл атты сарбаз, North Point-ке мәжбүрлі марш кезінде қаза тапты. Wongneichong AA Battery-дегі "Гонконгтың қара тесігі" деп аталатын асханада, екі канадалық офицері бар, төрт адам өлтірілді. 1941 жылдың 18-19 желтоқсанының кешкісін, Сай Ван AA Battery-дегі 5-ші батареясының, Гонконг ерікті қорғаныс корпусының (HKVDC) және 5-ші ауыр зениттік полкінің бас бостандығынан айырылған мергендері, 229-шы жаяу әскер полкінің 2-ші батальонының 6-шы ротасы жапондық сарбаздары тарапынан өлтірілді. Барлығы 28 адам қаза тапты, олардың кейбіреулері позиция үшін болған шайқаста қаза тапқан болуы мүмкін. 1941 жылдың 19 желтоқсанында таңертең, 229-шы жаяу әскер полкінің 2-ші немесе 3-ші батальонының жапондық сарбаздары, жедел жәрдем ауруханасы ретінде пайдаланылған Salesian Mission-да тұтқынға алынған медициналық қызметкерлерді және жарақат алған сарбаздарды өлтірді. Жапондық сарбаздар барлық ер адамдарды өлтіруге тырысып, екі әйел медбикені босатты. Барлығы 16 адам қаза тапты. 1941 жылдың 19-20 желтоқсанында, әртүрлі бөлімшелердің британдық және одақтас сарбаздары азық-түлік, су және медициналық көмексіз, ұшаққа қарсы қару батареясының жанындағы шағын сарайда ұсталды. Олар Wong Nai Chung Gap-та снарядтардың соққысына ұшырады, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты. Бұл оқиғаға жауапты жапондықтардың 230-шы және 229-шы полктерден келгені болжануда. Барлығы кем дегенде 16 адам қаза тапты. 22 желтоқсанда No. 42 Blue Pool Road мекенжайында, түрлі этникалық топтардан шамамен отыз азамат өлтірілді. 230-шы жаяу әскер полкінің сарбаздары Оңтүстіктен Blue Pool Road-қа кірген кезде, жергілікті кәсіпкер Лам Мин Фанды, оның отбасының үш туысын, сондай-ақ жол бойындағы үйлерге паналаған Қытай Ұлттық үкіметінің Қаржы министрлігінің бірнеше лауазымды шенеуніктерін өлтірді. Сол жерде болған көрнекті бизнесмен және меценат Тан Шиукин, оқиғадан аман қалды. 1941 жылдың 23 желтоқсанында, подполковник Роберт Макферсон басқаратын, әртүрлі бөлімшелердің британдық және одақтас сарбаздары бас бергісі келді, бірақ Repulse Bay-дегі Ridge-де 229-шы жаяу әскер полкінің 2-ші батальонының 6-шы ротасының жапондық сарбаздары тарапынан өлтірілді. Кем дегенде 47 адам қаза тапты, ал өлтірілген тұтқындардың көпшілігі жарақат алған сарбаздар еді. Қайтыс болғандардың арасында Қытай командасының бас штабының майоры Чарльз Сидни Кларк, Корольдік артиллерияның (RA) 12-ші және 20-шы жағалау полкінің екі сарбазы, Корольдік армияның қызмет корпусының (RASC) алты сарбазы және Корольдік Канада армиясының қызмет корпусының (RCASC) екі сарбазы, Корольдік армияның қару-жарақ корпусының (RAOC) он тоғыз сарбазы және Корольдік Канада қару-жарақ корпусының (RCOC) үш сарбазы, сондай-ақ HKVDC-нің RASC ротасының он төрт сарбазы болды. 1941 жылдың 23 желтоқсанында, түрлі бөлімшелердің жарақат алған сарбаздары Overbays-де 229-шы жаяу әскер полкінің 3-ші батальонының жапондық сарбаздары тарапынан байонетпен өлтірілді; жапондықтар ғимаратқа де соққы берді. Жапондықтар кем дегенде он төрт тұтқынды өлтірді, олар Ridge-дегідей бірліктердің сарбаздары, сонымен қатар Канаданың үш Корольдік мылтықтары мен 1-ші Миддлсекс офицері. Бас берілген кезде болған Райд кейіннен жол бойында жатқан елу адамның денесін көргенін, оның ішінде алты Миддлсекс сарбазының болғанын айтты. Бұл адамдар Гонконгтың қытай полкіне қосылғандардың бірі болуы мүмкін. Соғыс қабірлері жөніндегі комиссияның есебінде де 20 желтоқсанда Ридж маңында Корольдік әуе күштерінің бес сарбазы жоғалып кеткені, мүмкін тұтқындалып, өлтірілгені айтылған. 1941 жылдың 23 желтоқсанында, А ротасының, Корольдік мылтықтардың және әртүрлі бөлімшелердің канадалық сарбаздары Eucliff-те 229-шы жаяу әскер полкінің 3-ші батальонының сарбаздары тарапынан өлтірілді. Кем дегенде 7 адам қаза тапты. Миддлсекстің алты сарбазы Дипвотер Бей Рид (Лайон Лайт) -те 14-ші ПБ-ны қорғағанда қаза тапты. Олардың көпшілігі тұтқындалғаннан кейін бас кесу арқылы өлтірілді. Тағы 36 белгілі құрбанның қай жерде болғанын нақты анықтау мүмкін емес. 24 желтоқсанның кешкісін 229 және 230 полктерінің жапондық сарбаздары Marynoll Mission позициясына шабуыл жасады; қарсылық таңға дейін жалғасты. Maryknoll Mission-да тұтқынға алынғаннан кейін кем дегенде алты офицер және бірнеше сарбаз қаза тапты. 8-ші жағалау полкінің RA-ның төрт мүшесі де осы жерде қаза тапқан болуы мүмкін; өлтірілгендердің саны туралы бағалаулар 11-ден 16-ға дейін ауыспайды. 1941 жылдың 24 желтоқсанының кешкісін, 229-шы полкінің 1-ші батальонының сарбаздары St. Stephen's College-тің ауруханасына шабуыл жасады, медициналық қызметкерлерді және жарақат алған сарбаздарды өлтірді. Медбикелер зорланды, содан кейін өлтірілді. Бұл шайқас кезінде гарнизонға қарсы жасалған ең ірі соғыс қылмысы болды. Happy Valley жарыс жолындағы жедел жәрдем ауруханасында 25 желтоқсанда он екі медбике зорланды. 1941 жылдың 25-28 желтоқсаны аралығында, түрлі бөлімшелердің (мүмкін тыл әскерлері де кірген) жапондық сарбаздары Causeway Bay-де азаматтарды тонады және зорлады; кейде оларды жапондық жандармері тоқтатты, бірақ олардың саны осы қырқындарды тоқтатуға жеткіліксіз болды.

Коулун қаласы

Бір жеке (Джон Пэйн) мен бір австралиялық 12 желтоқсанда Коулунда жапондықтарға түсті және олар атылып өлтірілді.

Жаңа аумақтар

1941 жылдың 8-9 желтоқсанында түрлі бөлімдерден келген жапондық әскерлер Фанлинг балалар үйі арқылы өтіп, оны тонады. Медбикелер мен күтімшілер зорланды және қатыгездікке ұшырады. Осы оқиға кезінде кем дегенде бір нәресте қаза болды. Бірақ, бұл жағдай толыққанды тергелмеді және кінәлілер анықталып, сотқа берілген жоқ.

Кейінгі операциялар

Исогай Ренсуке Гонконгтың алғашқы жапон губернаторы болды. Бұл Жапон империясының үш жыл сегіз айлық әкімшілігінің басталуын білдірді. 38-ші жаяу әскер дивизиясы 1942 жылдың қаңтар айында Гонконгтан шықты. Осы айда Гонконг қорғаныс күштері құрылды және оккупация кезеңінің барлық уақытында Гонконгтағы негізгі жапон әскери бөлімі болды. Жапондықтардың үш жарым жылдан астам уақыт бойы басып алуы кезінде Гонконгтың шамамен 10 000 азаматы өлімге кесілді, ал көптеген басқалары азапталды, зорланды немесе мүкіс етілді. Ауылдық Жаңа аумақтардағы жергілікті халық, хакка, кантон және басқа да ханьқытайлық топтардың қосылысы, шектеулі жетістікке жеткен партизандық соғыс жүргізді. Қарсылық топтары Гангцзю және Дунцзян күштері деп белгілі болды. Жапондықтар жауабы ретінде бірнеше ауылды қиратты; партизандар жапон оккупациясының соңына дейін күресті. Гонконгты басып алған және біраз уақыт губернатор болған генерал Такаши Сакай соғыс қылмыскері ретінде сотталып, 1946 жылы ату арқылы жазаланды.

Марапаттар

Үндістан армиясының екі полкінің батальондары Гонконгты қорғағаны үшін шайқас даңқына ие болды. Генерал-майор С. М. Мальтби өзінің хабарламасында Гонконгтағы өзінің басқаруындағы әскерлердің көрсеткен батылдығы туралы жазып, 5/7 Раджпут полкі туралы былай деді: «Бұл батальон құрлықта жақсы шайқасты және олардың Дьявол шыңындағы жаудың шабуылын тойтаруы толыққанды сәтті болды. Аралға жасалған жаудың алғашқы шабуылының күші осы батальонға түсті және олар ауыр шығынға ұшырағанша (британдық офицерлердің 100% және көптеген жоғары шенді үнді офицерлері қаза тапқан) батырлықпен шайқасты, соңында жау оларды басып тастады». Гандр – Ньюфаундленд иті, ол 2000 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстағы ерлігі үшін «жануарлардың Виктория кресі» саналатын Дикин медалін алды, бұл 50 жылдан астам уақыттан бергі алғашқы осындай награда еді. Ол жапондықтардың лақтырған қол гранатасын алып, онымен жауға қарай жүгірді, келесі жарылыста қаза тапты, бірақ бірнеше жараланған канадалық сарбаздардың өмірін сақтап қалды. Полковник Лэнс Ньюнхэм, капитан Дуглас Форд және ұшқыш лейтенант Гектор Бертрам Грей жапондықтардың азаптауларына қарсы көрсеткен батылдығы үшін Георгий кресімен марапатталды. Олар тұтқындалып, британдық күштерінің жаппай қашуын жоспарлап жатырды. Олардың жоспары ашылды, бірақ олар азаптау кезінде ақпарат беруден бас тартты және оларды ату отряды атып өлтірді. 5/7 Раджпут полкінің капитаны Матин Ансари «өте қауіпті жұмысты өте батыл атқарғаны үшін» Георгий кресімен марапатталды. Жапондықтардың оны британдықтарға адалдығынан бас тартуға және жапондық тұтқындар лагерьлерінде ұсталған үнділіктер арасында бүлік тудыруға көмектесуге көптеген әрекеттеріне қарамастан (колония құлағаннан кейін), барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ансари бес айдан астам уақыт азапталып, аштықтан өлім жазасына кесілді. Ол 1943 жылғы 20 қазанда бас кесу арқылы өлім жазасына кесілді.

Еске алу

Орталықтағы Кенотаф қорғанысты және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарды еске алады. 1959 жылы берілген Гонконгтың отарлық эмблемасындағы қалқан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гонконгты қорғауды еске алу мақсатымен жасалған қабырғалы дизайнды көрсетеді. Бұл елтаңба 1997 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін оны аймақтық эмблема алмастырды. Соғыстан кейін Лей Юэ Мун бекінісі 1987 жылға дейін британдық әскерлердің оқу алаңы болды, содан кейін ол босатылды. Оның тарихи маңызы мен ерекше сәулеттік ерекшеліктерін ескере отырып, бұрынғы қалалық кеңес 1993 жылы бекіністі сақтап, Гонконгтың жағалау қорғанысы мұражайына айналдыру туралы шешім қабылдады. Гонконг қалалық әкімшілігіндегі естелік бақ, Екінші дүниежүзілік соғыста Гонконгта қаза тапқандарды еске алады.