Кіріспе

Батыс жағалаудағы Израиль қонысы

Модиин Иллит (; موديعين عيليت, әл. "Жоғарғы Модиин") – Иерусалим мен Тель-Авивтің арасында орналасқан Батыс жағалаудағы қалалық кеңес ретінде ұйымдастырылған израильдік хареди еврейлердің қонысы. Нилин, Харбата, Саффа, Билин және Дир Кадис бес палестиналық ауылының жерінде салынған. Модиин Иллитке 2008 жылы Израиль үкіметі қала мәртебесін берді. Халықаралық қауымдастық Израиль қоныстарын халықаралық құқық бойынша заңсыз деп санайды, бірақ Израиль үкіметі бұған қарсы пікір білдіреді. Модиин Маккабим Реуттен солтүстік-шығысқа қарай алты шақырым қашықтықта орналасқан және көбінесе Кирият Сефер (әл. "Кітап қаласы") деп аталады, бұл 1994 жылы құрылған алғашқы ауданының аты. Модиин Иллит Ахузат Брахфельд (Брахфельд иеліктері) ауданын да қамтиды. қаланың жалпы халқыны құрайды, бұл оны аймақтағы ең ірі еврей қонысына айналдырды.

География және климат

Батыс жағалауда, Модииннің солтүстігінде орналасқан Модиин Ильит Жасыл сызықтан және 443 тас жолынан шалғай орналасқан. Иудея тауларының етегінде, теңіз деңгейінен 286 метр (938 фут) биіктікте жатқан Модиин Ильитте қыстар жұмсақ, ал жазда ауа температурасы күндіз орташа есеппен ыстық және құрғақ болады. Модиин Ильиттің жақын маңайдағы елді мекендері – Матитияху, Лапид және Хашмонаим мошавтары.

Қырбет Бадд иса

1994 жылы Моди'ин Ильит қаласында азаматтық әкімшілік археология бөлімі жүргізген жедел қазба жұмыстары кезінде қазір Хирбет Бадд Иса деп белгілі болған археологиялық ескерткіш табылды. Қазбалардың нәтижесінде екінші храм кезеңіне жатқан, ортасында синагога болған, кем дегенде үш ритуалдық ванна, жеке үйлер (кейбіреулері Иродтың кезеңінен қалған тас блоктарымен салынған), май сығу қондырғысы, қоймалар және бірінші ғасырдағы (б.з.) 145 римдік монетадан тұратын үлкен еврей ауылының іздері табылды. Археологиялық мәліметтер көрсеткендей, ауыл эллинистік кезеңде құрылып, Бірінші еврей-рим соғысына дейін (шамамен 66-73 ж.б.з.) болған. Кейіннен Бар-Кохба көтерілісіне (шамамен 132-136 ж.б.з.) қатысқан еврейлер осы жерге қайта қоныстанды. Көтеріліс кезінде ескерткіш қиратылып, үшінші ғасырға дейін адам қоныстанбаған. Бұл қоныс үзілісі еврей қонысының аяқталуын және аймаққа жаңа халықтың келуін білдіруі мүмкін. Алғашқыда бұл ескерткіштегі қазба жұмыстарына хареди қауымы қарсылық білдірді, бірақ 2011 жылы Хирбет Бадд Иса табылғаннан кейін "хареди жұртшылығының мұралық орны" деп жарияланды. Израиль үкіметі ескерткішті дамытуға 3 миллион шекель, ал азаматтық әкімшілік тағы 1 миллион шекель бөлді. Мод'ин Ильит қаласының мэрі Яков Гуттерман, Дегель ХаТора партиясының мүшесі, былай деді: "Бұл орын ата-бабаларымыздың нанымдарына сәйкес жұмыс істейтін болады, тек қана Киелі кітап, Гемара және ежелгі еврей ғалымдары ұсынған еврей тарихының деректеріне негізделген [және] тек хареди жұртшылығына ғана ашық болады. Бұл оларға еврей тамырларына оралуға және байланысуға мүмкіндік беретін дұрыс орын болады, басқа жерлердегі бұрмалаушылықтар мен араласуларсыз, жалған пікірлерді естуден қауіптенбейтін орын".

Құрват Әбу-Адан

Хурват Абу а Данин деп аталатын тағы бір археологиялық орын Нахал Модиимнің солтүстік беткейінде, қаланың құрылыс аймағының оңтүстігінде орналасқан. Финкельштейн 1980 жылдары осы орынды зерттеп, ортасында қоғамдық ғимарат болуы мүмкін деген болжам жасады. 2004 және 2005 жылдары қазба жұмыстары жүргізіліп, Екінші храм кезеңінің соңындағы еврей шаруалар ауылының қираған қалдықтары табылды. Археологиялық тұжырымдар қауымның б.з.д. екінші ғасырында құрылғанын, б.з.д. және б.з. бірінші ғасырларында өркендегенін, ал Бар-Кохба көтерілісінен кейін тоқтағанын көрсетеді. Орын Рим және Византия кезеңдерінің соңында шамалы қайта қоныстандырылды.

Білім

Моди'ин Ильит қаласында 30 бастауыш мектеп және 20 орта мектеп (семинариялар мен ешивалар) бар. Ахузат Брачфельд (Брачфельд иеліктері) атақты Мир Ешивасының Мир Брачфельд бөлімшесіне орналасқан. Қала көптеген коммерциялық кәсіпорындарға үй иесі. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін иммигранттардың болуына байланысты, ол американдық компаниялар үшін аутсорсинг орталығына айналды. Шамамен 80 синагога бар. Көптеген ер адамдар Тораны тұрақты түрде оқиды.

Жергілікті билік

Яков Гаттерман, Degel HaTorah партиясының раввині, қала әкімі. Моди'ин Ильиттің алғашқы кеңес төрағасы Йосеф Швингер болды, ол Ішкі істер министрлігі тарапынан тағайындалған. Яков Гаттерман 2002 жылы оның орнын басып, қарсы кандидат болмаған сайлауда екі рет қайтадан әкім болып сайланды. Моди'ин Ильиттің бас раввині және раввиндік сот төрағасы – раввин Мейр Кесслер.

Елдестіктің құқықтық мәртебесі

Халықаралық қауымдастық Израиль қоныстарын Төртінші Женева конвенциясының оккупацияланған аумаққа оккупациялық биліктің азаматтық халқын көшіруге тыйым салған қағидасын бұзады деп санайды және осылайша, әдеттегі халықаралық құқық бойынша заңсыз болып табылады. Израиль Палестина аумақтарына Төртінші Женева конвенциясының қолданылуын жоққа шығарады, себебі Израиль оларды бақылауға алғанға дейін олар заңды түрде егеменді мемлекетке тиесілі болған емес. Бұл пікірді Халықаралық сот және Халықаралық Қызыл Крест комитеті қабылдамады. Моди'ин Ильитке 2008 жылы Алуф Гади Шамни қала мәртебесін берді. Израильдық "Б'Тселем" үкіметтік емес ұйымы бұл шешімге Ішкі істер министрлігіне шағым түсірді. "Б'Тселем" Моди'ин Ильиттің мәртебесін муниципалитет деңгейіне көтеруі алаңдатарлық екенін мәлімдеді, өйткені Моди'ин Ильит салынған жер Осман заңдарын манипуляциялық қолдану арқылы мемлекеттік жер деп жарияланды, нәтижесінде көршілес палестиналық ауылдарға тиесілі жерлер тартылып алынды. "Б'Тселем" сондай-ақ мәртебе жоғарылату Моди'ин Ильитке қоныстанғандардың санының артуына әкелетінін және осылайша мәртебедегі өзгеріс заңсыз болады деп мәлімдеді. Осы себептерге байланысты "Б'Тселем" мәртебе өзгертуге "қатты қарсылық" білдірді. Қала заңсыз құрылысқа рұқсат бергені туралы жеке айыптаулармен байланысты, Израиль қорғаныс күштері 2008 жылдың мамыр айында Израильдің Ішкі істер министрлігіне Моди'ин Ильит "заңсыздық ошағында" екенін хабарлады. Израильдің Батыс жағалаудағы кедергісі Моди'ин Ильиттің шығысына қарай өтеді. Осы аймақтағы кедергінің бөлігі Моди'ин блогының Матитияху, Моди'ин Ильит және Хашмонаим елді мекендерін Палестинаның Билин және басқа ауылдарынан бөлу үшін салынған. Израиль үкіметі Моди'ин Ильит палестиналықтармен соңғы мәртебелік келісімге қол жеткізілген жағдайда Израильдің құзырында қалатынына сенімді.

Тұрғындарға шабуыл

2008 жылдың 29 желтоқсанында таңертең Моди'ин Ильит елді мекенінде он жылдан астам жұмыс істеген палестиналық жұмысшы төрт израильдікке шабуыл жасап, бір адамды ауыр, ал үш адамды жеңіл жарақаттады. Ол алдымен Рехов-Иегуда-Ханассидегі жеке үйінде жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатқан екі адамды пышақтап, оларды жеңіл жарақаттады, содан кейін жұмысты қадағалап отырған израильдік жұмыс берушісін пышақтап, ауыр жарақаттады. Басқа жерде төртінші адамды пышақтап жарақаттағаннан кейін, ол елді мекеннен қашып кетуге тырысқанда, елді мекеннің қауіпсіздік қызметкері мен Magen David Adom еріктісі тарапынан атылып, ауыр жарақат алды. Хабарлауынша, шабуылшы жылдар бойы израильдіктермен жақсы қарым-қатынаста болған. Израиль полициясының өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, пышақтау шабуылы екі күн бұрын Газа секторында басталған әуе операциясына жауап ретінде "спонтанды" түрде жасалған.