Кіріспе

Чешир, Англиядағы ішкі порт

Runcorn Docks, бастапқыда Bridgewater Docks аталған, Манчестер кеме каналында, Чешир, Англиядағы Runcorn қаласында орналасқан ішкі порт. Оны Peel Ports басқарады және көлемді және жобалық жүктерді тасымалдайды.

Ерте дамуы

Мерси өзенінің бойында Ранкорнда кішкентай римдік порты болған болуы мүмкін. Бірақ, 1776 жылы Бриджвотер каналы Ранкорнға дейін созылғанға дейін маңызды порттың дамуы басталмады. 1771–1773 жылдары каналдың Ранкорн алабындағы 21,3 м AOD биіктігі мен Мерси өзеніндегі 3,7 м AOD биіктігін байланыстыру үшін он шлюзден тұратын желі салынды. Осы жерге жақын Бриджвотер герцогы жұмысты бақылау үшін Бриджвотер үйін салды. Осы аймақтың батысында ол 1791 жылы ашылған («Ескі док») докын салды. 1825 жылға қарай, көлік ағынының артуын қамтамасыз ету үшін екінші шлюздер қатары салынды. Бұл кешен «Бриджвотер доктары» деп аталды. Осылайша Ранкорн порты үш жеке компаниядан тұрды: Бриджвотер сенімділері, Мерси және Ирвелл компаниясы, және Уивер сенімділері. 19 ғасырдың басында доктар арқылы тасымалданатын жүк мөлшері тұрақты түрде артты. 1816 жылдан 1834 жылға дейін Бриджвотер догы саудасын 76 000 тоннадан 118 000 тоннаға дейін, ал Мерси және Ирвелл 90 000 тоннадан 135 000 тоннаға дейін арттырды. Осы бизнестің өсуіне байланысты Бриджвотер сенімділері 1843 жылы ашылған Франсис догы атты жаңа док салды. 1844 жылы Мерси және Ирвелл компаниясы Бриджвотер каналының сенімділерімен сатып алынды.

Тәуелсіз кеден порты

Осы кезеңде Ранкорн порты Ливерпуль портының бір бөлігі болды. Ранкорнның маңыздылығы 19 сәуір 1847 жылы, ол тәуелсіз кеден порты ретінде бекітілген кезде мойындалды. Оның шекарасы Мерсидің екі жағына созылды, шығысында Уоррингтон көпірінен басталып, Чеширдегі Истхэм шіркеуінен Ланкаширдегі Чапел фермасына дейінгі сызықтағы нүктеге дейін жетті. Ол Фродшам көпіріне дейінгі Уивер өзенінің суларын қамтыды. Мерсидің солтүстік жағалауында Виднес догы орналасқан, ол әлемдегі алғашқы, арнайы салынған теміржол догы еді. Осы оқиғаға орай жаңа кеден үйі салынды. Дегенмен, 1849 жылы Навигациялық заңдардың жойылуы (шетелдік кемелерді пайдалануды шектеген) порттың болашағын жақсартты және шетелдік кемелердің саны арта бастады. Сауда-саттық мөлшері соншалықты өсті, Бриджвотер сенімділері сауданың өсуіне жауап беруде қиындықтарға тап болды. 1853 жылы Эльсмир графының бастамасымен Ранкорн және Уэстон каналы салынды. Ол 1860 жылдың 25 ақпанында пайдалануға берілді. Сол жылы Бриджвотер сенімділері гидравликалық крандармен жабдықталған Альфред догын ашты. Осы кезде Ранкорн доктары теміржолдардан, әсіресе Мерсидің солтүстік жағалауында Гарстон догын ашқан Сент-Хеленс каналы және теміржол компаниясынан күшейтілген бәсекелестікке тап болды. Ранкорн 1862 жылдың 1 қаңтарында қайтадан тәуелсіз кеден порты ретінде бекітілді. 1862 жылы телеграф желісі орнатылды, ол док пен Манчестердегі Бриджвотер сенімділерінің кеңсесін, сондай-ақ Ливерпульдегі доктарын байланыстырды. Осы уақыттан бастап сауда-саттық едәуір өсті. Сол жылдың сәуір айында 110-нан астам кеме портқа кірді, олардың барлығын ыңғайлы түрде орналастыру мүмкін емес еді. Сауданың өсуіне жауап беру үшін Бриджвотер сенімділері 1867 жылы жаңа док салуды және өзендегі кедергілерді жоюды бастады. Ол Арнольд догы деп аталды және 1870 жылы ашылды. Навигациялық заңдар жойылғанға дейін сауданың көп бөлігі жағалауда жүргізілді, ал 1845 жылы сыртқы сауда дерлік болмады. Ал 1871 жылы экспорттық сауда 43 000 тоннаны, ал импорттық сауда 30 000 тоннадан асты. Мерси және Ирвелл доктары 1829 жылдан кейін негізгі доктарды жақсарту болмағандықтан және жақындау арналарының лайлануына байланысты үлкен табысқа жете алмады. Мерсидің солтүстік жағалауындағы Уиднестегі Батыс жағалау догы, әсіресе шикізатты импорттаумен және химиялық заттар мен тыңайтқыштарды экспорттаумен айналысты. Порт арқылы өтетін басқа маңызды материалдар шикі мақта, қыш тозаң, тұз, көмір және сабын болды. 1870 жылдары порттың бизнесі кеме қатынасы арналарының прогрессивті лайлануына байланысты төмендеуге басталды. Бриджвотер герцогы 1803 жылы қайтыс болғанда, ол көмір өндіру және канал бизнесін сенімділікке тапсырды. 1872 жылы сенімділіктің навигациялық бөлігі Бриджвотер навигациялық компаниясына 1 115 000 фунт стерлингке сатылды. Бұл Бриджвотер каналы мен Мерси және Ирвелл навигацияларын, олардың доктары мен қоймаларын қамтыды. Компания жаңа док, Фентон догын (компания төрағасының құрметіне аталған), 1875 жылы 50 000 фунт стерлинг сомасында аяқтады. Ол гидравликалық крандармен жабдықталған және жоғары деңгейдегі трамвайлармен және теміржол желілерімен қызмет көрсетілді. Осы уақытта Уивер сенімділері өз бизнесін дамытып, 1870 жылы Деламер догын салды. Бұл доктың инженері Эдвард Лидер Уильямс болды, ол кейін Манчестер кеме каналының инженері болды. 1885 жылы Вестон-Пойнтта Толлемач догы ашылғанға дейін портта ірі ауқымды дамулар болған жоқ.

Манчестер кеме арнасының пайда болуы

1877 жылдан бастап каналдардың лайлануы азайды және сауда қайта жақсарды. Бұл жақсару 1889 жылға дейін жалғасты, бірақ Манчестер кеме каналының құрылысы қиындықтар тудырды. Сауда тағы да төмендеді, ал 1894 жылы Ранкорнның тәуелсіз кеден порты таратылып, Манчестер портына біріктірілді. Кеме каналының құрылысы 1877 жылдың қараша айында басталды. 1887 жылдың 3 тамызында Манчестер кеме каналы компаниясы Бриджвотер навигациялық компаниясын 1,710,000 фунт стерлингке сатып алып, Бриджвотер каналын, оның доктерін және Мерси мен Ирвелл жүйесін иеленді. Кеме каналы үлкен теңіз кемелерінің Ранкорн портына кіруіне мүмкіндік берді. 1892 жылға қарай канал Истхемнен Вестон-Пойнтқа дейін аяқталды, ал сол жылдың шілдесінде Уивер өзенінің сағасында уақытша «Солтпорт» порты құрылды. 1893 жылы кеме каналы Ескі кемежайға дейін ашылды. Ранкорн портына және Уивер навигациясына тікелей қол жеткізу үшін төрт шлюз салынды. Уивердің аузындағы Уэстон Марш шлюзі Уивер навигациясына, Уэстон Мерси шлюзі Уивер доктеріне, Бриджвотер доктері Бриджвотер шлюзі арқылы, ал Ескі кемежай Ранкорн Олд-Кей шлюзі арқылы қызмет көрсетілді. Кеме каналы 1894 жылы толық ұзындығы бойынша ашылды. Солтпорт айналып өтілді және бірнеше жылдан кейін демонтаждалды. Бриджвотер догының шығысында кеме каналы Мерси өзенінің жоғары су деңгейінен 75 фут (23 метр) биіктікте орналасқан Ранкорн теміржол көпірінің астынан өтеді. Бұл үлкен кемелердің көпірдің астынан өте алмайтынын білдірді. Сондықтан осы кемелерге жүктерін түсіру үшін арнайы алаң салынды, ол жеңіл қайықтармен түпкілікті пунктіне тасымалданды. Ірі кемелер кеме каналы арқылы Ранкорн доктарына жақындасса, кіші кемелер Мерси өзенімен жоғары қарай жүзіп, шлюздер арқылы доктарға кірді.

Төмендеу және қалпына келтіру

Кеме арнасының ашылуынан бастап Ранкорн доктарының саудасында уақытша жақсару болды, бірақ ғасыр басында төмендеу басталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қысқа қайта жандану болды, бірақ ол ұзаққа соқпады. 1935 жылы Бриджвотер доктарында жақсартулар жасалды, алайда 1950 жылға қарай доктар «іс жүзінде тоқтап қалды». Ранкорн доктарындағы сауда 1925 жылы 124 428 тоннадан 1951 жылы 32 881 тоннаға дейін, ал Вестон-Пойнт доктарындағы сауда 1938 жылы 200 000 тоннадан 1954 жылы 40 000 тоннаға дейін азайды. Бриджвотер каналының ескі шлюздері 1930 жылдардың соңында пайдаланылмай қалды. Олар 1949 жылғы Кеме арнасы заңына сәйкес жабылып, толтырылды. 1966 жылғы Кеме арнасы заңы жаңа шлюздер желісін, ескі доктар аймағын және Фрэнсис және Арнольд доктарын жабуға рұқсат берді. Бриджвотер доктарының бұрынғы су қоймасы, соңғысы толтырылғаннан кейін Франсис догы деп аталды. Ранкорн және Уэстон каналы қазіргі заманғы доктар үшін қосымша айлақ кеңістігін қамтамасыз ету үшін толтырылды, ал ескі қоймалар бұзылды. 1961 жылы Күміс мерекелік көпірдің салынуы доктарға қатынасты жақсартты және сауда қалпына келе бастады. Кеме арнасына кіретін айлақ кеңістігі кеңейтіліп, доктар тереңдетілді. Сауда 1957 жылы 50 000 тоннадан 1973 жылы 773 000 тоннаға дейін өсті. 2014 жылдың желтоқсан айында доктарда 50 126 тонна жүк тасымалданды, бұл соңғы ширек ғасырдағы ең жоғары айлық көрсеткіш.

Қазіргі күн

Ранкорн доктарына "Манчестер кемелік каналы" компаниясы ие, ол "Пил порттар" тобының бір бөлігі болып табылады. Оған Франсис догы (бұрынғы Tidal Basin, қазір 1-2 тұрақтары), Альфред догы (3-5 тұрақтары) және Фентон догы (6-9 тұрақтары) кіреді. Ол 5000 тоннаға дейінгі жүкті тасымалдайтын, ең ұзындығы 350 фут (107 м) және ең терең суы 7 метр болатын кемелерді қабылдай алады. Іргелес каналдағы терең сулы тұрақ 168 метрді құрайды. Онда химиялық және басқа сұйық жүктерді тасымалдайтын құбырлар бар, олар көршілес сақтау орындарымен және Ineos Chlor желісімен байланысады.