Тұзды су аквариумы

Кіріспе

Тұзды су аквариумы

Теңіз аквариумы – теңіз өсімдіктері мен жануарларын жабық ортада ұстауға арналған аквариум. Теңіз аквариумдарын хобби талғандар балықтар ғана (FO), тірі таспен балықтар (FOWLR) және риф аквариумдары деп бөледі. Балықтарға арналған аквариумдарда көбінесе ірі немесе агрессивті теңіз балықтары көрсетіледі және әдетте механикалық және химиялық сүзгілеуге сүйенеді. FOWLR және риф аквариумдары тірі тасты пайдаланады, ол коралл қаңқаларынан тұратын материал болып, азот қалдықтарын өңдейтін пайдалы бактерияларды қамтиды, бұл табиғи биологиялық сүзгілеудің бір жолы. Теңіз балықтарын ұстау, тұщы су балықтарын ұстаудан өзгеше, себебі тұзды судың құрамындағы және оның тұрғындарының бейімделуіндегі негізгі айырмашылықтар бар. Тұрақты теңіз аквариумына тұщы су жүйелеріне қарағанда көбірек жабдықтар қажет, сондай-ақ су сапасын қатаң бақылау қажет. Теңіз аквариумының тұрғындарына ие болу көбінесе қиын, және олар әдетте тұщы су аквариумының тұрғындарынан қымбат.

Теңіз балық шаруашылығы тарихы

Алғашқы тұзды су аквариумдары – римдіктер анемондарды сыртта ұстаған венециялық шыны құмыралар болды, бірақ бұл жүйелердің қызмет ету мерзімі өте қысқа болды. Ацтек империясы Тескокода 10 тұзды су тоғандарынан тұратын аквариумға ие болды. 1846 жылы Анна Тинн үш жылға жуық тасты кораллдар мен теңіз шөптерін ұстады және Лондондағы алғашқы тепе-теңдікті теңіз аквариумын жасаған адам ретінде танылды. Жеке тұзды су балық шаруашылығы 1950 жылдары кеңірек ауқымда басталды, ол әдетте 20 галлондық негізгі тікбұрышты шыны аквариумдармен (қазір де танымал) басталды. Ақсылған коралл және іріленген коралл субстраты қалыпты жағдай болды. Әртүрлі балдырлар, соның ішінде пайдалы түрлері (мысалы, коралл балдыры) жағымсыз деп қарастырылып, көбінесе алынып тасталды. Таза, стерильді аквариум ең пайдалы деп есептелді. Теңіз аквариумдарының алғашқы кезеңдерінде тұзды су жергілікті жағажайлардан жиналды. Табиғи тұзды суда көптеген қажетсіз организмдер мен ластаушы заттар бар. Сол кездегі аквариум әдебиеттерінде ең көп таралған теңіз балықтары перкула клоун балығы, сержант-мажор қыз балығы, кішкентай тұзды су пуфербалығы және саз балығы, әсем блаенни және көк қыз балығы болды. Аквариумдар үлкен ауа компрессорларымен жабдықталған, күшті ауамен толықтырылған және сүзгіленген (негізінен, шағыл сүзгілерімен, ол бір кезде қалыпты жағдай болды). Теңіз суын жинаудың қиындығын сезінген хоббистердің саны артып, аналитикалық химия әдістерінің дамуы теңіз суының химиялық құрамын зерттеуге әкелді. Тропикалық мұхиттың химиялық ортасын, соның ішінде іздік элементтер мен тұздарды қайта жасайтын синтетикалық тұз қоспалары жасалды. Бұл жетістік таза теңіз суына қол жеткізе алмайтын аймақтарда теңіз балық шаруашылығын танымал етті. Германияда ауамен жұмыс істейтін, кері токпен жұмыс істейтін белоктерді сырғытатын құралдар мен сенімді су асты электр жылытқыштары ойлап табылды. Сүзгілеудегі жаңа жетістіктерге тамшылатып және ілініп тұратын сүзгілер кірді, олар аквариум ортасында табиғи тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік берді. Флуоресцентті жарықтандыру технологиясының және металл галоидты жарықтандырудың дамуы жоғары өнімділікті қамтамасыз етіп, алғашқы риф аквариумдарын құруға мүмкіндік берді, бұл табиғи күн сәулесіз кораллдар мен басқа да омыртқасыздарды ұстауға мүмкіндік берді. Химиялық сынақтардың артуы аквариумдарды күтіп ұстаушыларға аквариумның химиялық қасиеттерін түсінуге көмектесті. 1980 жылдары жасанды мұхит ортасын қалай сақтау керектігі туралы биологиялық негіздегі түсінік теңіз балық шаруашылығын сәтті және кеңінен дамытуға әкелді.

The first saltwater tanks were Venetian glass jars where the Romans kept anemones outdoors, but these systems were very short lived. The Aztec Empire had 10 ponds of saltwater aquariums at Texcoco. In 1846, Anna Thynne maintained stony corals and seaweed for almost three years, and was credited as the creator of the first balanced marine aquarium in London. Personal saltwater fishkeeping began on a wider scale in the 1950s, starting with the basic rectangular glass aquariums (usually 20 gallon), still popular today. Bleached coral along with a substrate of coarse crushed coral were the norm. Algae, including beneficial types such as coralline algae, were viewed negatively and were generally removed. The clean, sterile tank was viewed as the healthiest. During the early days of marine aquaria, saltwater was collected at local beaches. Natural saltwater contains many unwanted organisms and pollutants. Aquarium literature of the time suggests that the most commonly kept marine fish were the percula clownfish, sergeant major damselfish, small, brackish water pufferfish and scats, jeweled blennies, and blue damsels. Aquariums were equipped with large air compressors, and were heavily aerated and filtered (primarily with undergravel filters, a norm for some time). An ever growing number of hobbyists experiencing the inconvenience of gathering natural sea water and the concurrent development of analytical chemistry techniques led to research into the chemical composition of sea water. Synthetic salt mixes were developed to replicate the chemical environment of the tropical ocean, including trace elements and salts. This advance made marine fishkeeping popular in areas without access to clean sea water. Air driven, counter current protein skimmers and reliable submersible electric heaters were invented in Germany. Various advances in filtration included trickle and hang on filters, both allowing a more natural equilibrium in the aquarium environment. The advancement of fluorescent lighting technologies to provide higher output, along with metal halide lighting, enabled the first reef tanks, making it possible to keep corals and other invertebrates without natural sunlight. More efficient chemical testing allowed aquarists to understand the chemical properties of aquariums. By the 1980s, a biologically based understanding of how to maintain an artificial ocean environment brought more successful and widespread marine fishkeeping.

Теңіз аквариумдарының құрамдас бөліктері

Негізгі компоненттері – аквариум, әдетте шыныдан немесе акрилден жасалған, сүзгілеу жабдықтары, жарықтандыру және аквариум жылытқышы. Теңіз аквариумдарының көлемі 80 литрден (< 20 АҚШ галлоны) 1200 литрден (300 АҚШ галлоны) асады. Су химиясының тез өзгеруіне байланысты кішкентай көлемдегі аквариумдарды күтіп ұстау қиынырақ. Тұзды су аквариумдарының көпшілігі 160 мен 400 литр (40 мен 100 АҚШ галлоны) аралығында болады.

Теңіз аквариумдарының түрлері

Теңіз аквариумдарын зерттеушілер тұзды су аквариумдарын тек балықтарды ұстайтындарға, тірі таспен балықтарды ұстайтындарға және негізінен кораллдар мен басқа омыртқасыздарды (риф аквариумдары деп те аталады) ұстауға арналғандарға бөледі. Көптеген балық өсірушілер тұзды су аквариумдарын олардағы су температурасына қарай да бөліп қарастырады.

Тропикалық теңіз

Тропикалық теңіз аквариумы – тұзды су аквариумдарының ең көп таралған түрі, олар тропикалық климат аймақтарынан теңіз жануарларын қамтиды. Әдетте , мұндай аквариумдарға тропикалық риф аквариумдары және тек балықтардан тұратын аквариумдар кіреді. Бұл аквариумдарда сүзілгіштермен қоректенетін жануарларға қажетті микроскопиялық планктон және басқа да азықтардың концентрациясы төмен болады. Мұндай аквариумдар үшін жануарлардың көп бөлігі коммерциялық жолмен алынады.

Темір теңіз (салқын теңіз)

Су резервуарларының ең сирек кездесетін түрлерінің бірі – суық теңіз резервуары, орташа белдеу климатының балықтарын қамтиды, температурасы шамамен бірдей. Әсем сиыр балығы, бленнилер және теңіз анемондары сияқты түрлі-түсті түрлерге тап болуға болады. Анемондар мен омыртқасыздар орташа белдеу суларында тропикалық түрлестермен тең тартысқа түседі. Көбінесе түрлі-түсті түрлер Тынық мұхитының батысында және Солтүстік Американың батыс жағалауында кездеседі. Мұндай резервуарларды күтіп ұстау, тірі тас қойылған балыққа арналған резервуарды немесе фотосинтез жасай алмайтын тропикалық аквариумды күтіп ұстауға ұқсас. Түрлердің айқын әртүрлілігі бар. Суық су коралл рифтері тек тереңде ғана кездесетіндіктен, көптеген хоббишілер балықтармен, теңіз анемондарымен, қабықтылылармен, эхинодермалармен, моллюскалармен және қауырсын құрттарымен шектеледі. Аз тереңдікте кездесетін бірнеше маржан түрлері де бар. Саудада суық су балықтары мен омыртқасыздардың саны өте шешімді болғандықтан, хоббишілер әдетте үлгілерді өздері іздеп табуға мәжбүр болады, бірақ соңғы кезде АҚШ-тың батыс жағалауынан, сондай-ақ Жапониядан, Австралиядан және Ұлыбританиядан коммерциялық түрде қол жетімді үлгілердің саны артты. Ең көп қолданылатын әдістер – трал немесе сейн, ал тәжірибелі хоббишілер белгілі бір түрлерді табу үшін судың ағысын және іздеу әдістерін пайдаланады. Соңғы бес-алты жылда мінез-құлқы мен резервуардағы үйлесімділігі жақсы зерттелген тропикалық балықтардан өзгеше, суық су балықтары екі ғасырдан астам уақыт бойы мемлекеттік және жеке аквариумдарда ұсталып келеді және оларды күтіп ұстау үшін көптеген ихтиологиялық білім жинақталған. Көптеген орташа белдеу балықтарының тамақтану режиміне қатысты нақты талаптары бар, ал басқалары кез келген қабықтылы немесе тоңдырылған тағамды жейді. Кейбір балықтарды аузына сыятын кішкентай балықтармен, қабылдақтармен немесе моллюскалармен бірге ұстауға болмайды. Сол сияқты, кейбір қабылдақтарды кейбір моллюскалармен бірге ұстауға болмайды, ал басқа балықтар, қабылдақтар, моллюскалар және эхинодермалар бір-бірімен үйлесімді болуы мүмкін. Балықтар мен омыртқасыздардың үйлесімділігін дұрыс бағалау үшін тәжірибе қажет. АҚШ-та бұл хобби жергілікті деңгейде дамығандықтан, Еуропада кең таралған жергілікті резервуарларды құруға көп адам тырыспайды.

One of the more obscure types of fish tanks, the coldwater marine tank, holds fish of temperate climates, with temperatures ranging around Colorful species such as the ornate cowfish, blennies, and sea anemones can be found. The anemones and invertebrates in temperate waters easily rival their tropical counterparts. Most colorful species are found in the western Pacific and west coast of North America. Maintenance of these tanks is similar to keeping a fish only tank with live rock, or a non photosynthetic tropical aquarium. A significant diversity of species exists. Since coldwater coral reefs only occur at great depths, most hobbyists are largely confined to fish, sea anemones, crustaceans, echinoderms, mollusks and Feather duster worms. A few corals can be found at low depths. Since there are very few commercially available coldwater fish and invertebrates, hobbyists usually have to physically acquire specimens, although recently more specimens have become commercially available from the west coast of the United States as well as Japan, Australia, and the UK. The most common methods of acquisition are by trolling or seining, and experienced hobbyists use the movement of tides and searching methods to find certain species. Unlike commercially available tropical fish, whose behavior patterns and tank compatibilities have been well documented in the last five or six decades, coldwater fish have been kept in public and private aquaria for over two centuries and much ichthyological knowledge has been gathered in order to maintain them. Many temperate fish have specific local diet requirements, while others, will eat just about any crustacean or frozen foods. Some fish should not be kept with fish small enough to fit into its mouth, crabs or mollusks. Similarly some crabs can not be kept with some mollusks, while other fish, crabs, mollusks and echinoderms may be compatible with each other. It takes experience before one can successfully gauge the compatibility of the fish and invertebrates in one's area. Due to it being such a localized hobby in the United States, not many people go the route of local tanks which are far more popular in Europe.

Тірі рок

Тірі тастар – мұхитта болған, көбінесе Фиджи сияқты коралл рифтерінің маңында кездесетін, әсіресе, құрғақ тас және шіріген коралл қаңқасынан тұратын тастар. Олар көбінесе пайдалы балдырлар, кораллиндер және аквариум үшін қажетті ұсақ омыртқасыз жануарлар мен бактериялармен жабылған. Тірі тастарда кездесетін микрофаунаның мысалдары: крабтар, шырыштар, қауырсындар, сынық жұлдыздар, теңіз жұлдыздары, лимпеттер, абалондар, және кейде теңіз кірпісі, теңіз анемоны, коралл және теңіз губкасы. Сонымен қатар, аквариумшының бақытына қарай, тісқақ креветка да кездесуі мүмкін. Көптеген қылшық құрттар (bristleworms) көзге ұнамаса да, зиянсыз және пайдалы қоқыс жегіштер болып табылады, бірақ кейбір түрлері зиянкес болуы мүмкін. Тірі тастарды қосу – аквариумның денсаулығын сақтаудың ең тиімді жолдарының бірі, себебі тастар жоғары pH (8.0-8.3), сілтілілік және қышқылды бейтараптандыру қабілетін сақтауға көмектесетін буферлік рөл атқарады. Сілтілілік көбінесе шатастыратын "карбонат қаттылығы" немесе KH терминімен белгілі. Ол әдетте "дәреже" (dKH) немесе meq/L өлшемдерінде көрсетіледі. Тірі тастардағы микрофауна – детрит жегіштер және шөп жегіштер (олар балдырлар мен балық қалдықтарын жейді) болып табылады, сонымен қатар балықтарға табиғи және тартымды пана жасайды. Тірі тастар көбінесе онлайн саудагерлерден "жасалмайтын" (uncured) күйінде келеді және оларды сауықтыру процесі кезінде жеке резервуарда карантиндеу қажет, себебі тастардың бір бөлігі өліп, кейіннен зиянды аммиак пен нитрит бөлінеді. Ал, толық сауыққан тірі тастар көптеген тұзды су аквариумдарына арналған дүкендерде қолжетімді. Тірі құм да тірі тас сияқты пайдалы және қажет. Кейде хоббистер "құрғақ тас" деп аталатын, құрғап, көптеген тірі тұрғындарынан айырылған тастарды пайдаланады, бұл аквариумға зиянкестердің кірмеуіне және тірі тасқа арзан балама ретінде қолданылады.

Сүзгілеу

Жалпы, теңіз аквариумдарының сүзгілеу талаптары тұщы су аквариумдарына қарағанда күрделірек. Әр түрлі компоненттерге көбінесе ылғалды және құрғақ сүзгілер мен белокты қоқыс түсірушілер кіреді. Протеинді скраймерлер – органикалық қосылыстарды ыдыраудан бұрын алып тастайтын құрылғылар, олар теңіз аквариумдарында өте пайдалы. Белокты түсіруді танымал Берлин әдісі де қолданады. Бұл әдіс қалдықтарды ыдырау және жою үшін тірі тастар мен мерзімді ішінара суды ауыстыруға негізделген. Берлин әдісі аквариумда көп мөлшерде тірі тас қажет етеді. Шамамен 1/2–1 фунт 1 АҚШ галлонына (0,2–0,4 кг 4 литрге). Көптеген теңіз аквариумдары су сорғысымен негізгі аквариумға қосылған сыртқы ыдыс – су қоймасын қамтиды. Көп жағдайда су қоймасы аквариумның астында орналасқан және суды ағынды ағызу арқылы негізгі резервуардан береді. Ағынды ағызудың ең қарапайым түрі – резервуардың жоғарғы жағына қарай бұрғыланған дөңгелек тесік, ол құбыр арқылы оның астындағы шығысқа қосылады. Су деңгейі ағынды ағызу биіктігінен жоғарылағанда, су резервуардан "асып" төменгі су қоймасына түседі. Балықтардың ішке секіріп кірмеуі үшін ағынды ағызу жиегіне биік тісті қоршаулар орнатылады. Су айналымын су қоймасындағы су сорғысы қамтамасыз етеді, ол суды резервуарға жоғары қарай итеріп, судың ағып кетуіне және циклдің жалғасуына себеп болады. Су қоймасын пайдаланудың көптеген артықшылықтары бар, ол аквариумның сыртқы түріне де, денсаулығына да әсер етеді. Су қоймасы аквариумның сыртқы түрін жақсартады, өйткені ол сүзгілеу және техникалық қызмет көрсету жабдықтарын (белокты түсіруші, жылытқыш, белсендірілген көмір) негізгі аквариумнан жасыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол негізгі аквариумның су деңгейінің өзгерермейтінін қамтамасыз етеді, өйткені ағынды ағызу негізгі резервуардағы су деңгейін анықтайды. Су қоймасы газ алмасу үшін пайдаланылатын су/ауа бетінің ауданын ұлғайта отырып, суды оттегімен толықтыруға көмектеседі, осылайша аквариумның денсаулығын жақсартады. Кейбір теңіз аквариумдарында рефюгиум да болады. Рефюгиум – негізгі аквариумның артында немесе астында жасырылған және су сорғысы арқылы (көбінесе су қоймасына ұқсас) қосылған шағын контейнер немесе аквариум. Рефюгиумдар риф аквариумдарының арасында жақында өте танымал болды, өйткені оларды су көлемін арттыру немесе тірі тастар мен/немесе құм төсегінде биологиялық сүзгілеу үшін балықсыз орын ұсыну сияқты бірнеше мақсаттарға қолдануға болады. Балықсыз рефюгиумдар көпқұйрықтылар, амфиподтар, изоподтар және басқа да зоопланктон түрлеріне жартады.

In general, marine aquariums have more complex filtration requirements than most freshwater aquariums. The various components frequently include wet and dry filters and protein skimmers. Protein skimmers are devices that remove organic compounds prior to their degradation, and are very useful in marine aquariums. Protein skimming is also used in the popular Berlin method that relies on live rock and periodic partial water changes to degrade and remove waste products. The Berlin method requires large amounts of live rock in the aquarium. The rule of thumb is 1/2–1 lb. per 1 US gallon (0.2–0.4 kg per 4 liters). Many marine aquariums include a sump, which is an external container connected to the main aquarium with a water pump. In most setups, the sump is located below the aquarium and is fed water from the main tank via an overflow. An overflow at its simplest is a round hole drilled towards the top of the tank, connected via tubing to an output below it. As the water level increases past the height of the overflow (weir), the water "overflows" the tank and falls through to the sump below. It is typical to have tall combs on the overflow edge so fish do not jump inside. The water circulation is powered by a water pump in the sump, which pushes the water up into the tank, thus causing more water to flow over and perpetuating the cycle. There are many advantages to using a sump, both for the appearance and the health of the tank. The sump helps the appearance of the tank, because it allows filtration and maintenance equipment (protein skimmer, heater, activated carbon) to be kept out of sight of the main tank. It also ensures that the water level of the main aquarium never changes, as the overflow sets the water level in the main tank. The sump aids tank health by helping to oxygenate the water by increasing the amount of water/air surface area used for gas exchange. Some marine aquariums also include a refugium. Refugiums are small containers or aquariums that are hidden behind or beneath the main aquarium and connected to it via a water pump (often in a similar manner to a sump). Refugiums have recently become quite popular among reef aquarists because they can be used to serve several purposes such as adding water volume or providing a fish free site for biological filtration in live rock and/or the sandbed. Fish free refugiums host populations of copepods, amphipods, isopods, and other zooplankton.

Жарықтандыру

Аквариумдарда күндізгі және түнгі циклдарды имитациялау үшін тұрақты циклды жарықтандыру қолданылады. Бұл балықтар мен омыртқасыз жануарлар үшін пайдалы, себебі ол олардың күнделікті әдеттерін қалыптастырады, демалуға мүмкіндік береді және оларды қауіпсіз сезінуге көмектеседі. Күнделікті режимді орнатудан басқа, кораллдар мен анемондар сияқты көптеген омыртқасыз жануарлардың тірі қалуы үшін жоғары қуатты жарықтандыру қажет. Тек балық пен тірі тастардан тұратын теңіз аквариумдарында жарықтандыру аса маңызды мәселе емес. Кораллдар немесе басқа фотосинтез жасайтын омыртқасыздар бар теңіз аквариумдарында, еркін тіршілік ететін және симбиоздық балдырлардың өсуі қажет болған жағдайда, күшті жарықтандыру талап етіледі. Жарықтың қарқындылығы көзіне және көзден қашықтығына байланысты өзгеретіндіктен, жарықтандыру талаптары кейде Фотосинтез үшін қолжетімді сәулелену (Photosynthetically Available Radiation) немесе PAR деп аталатын өлшеммен сипатталады. Жарық көздерінің түрлеріне мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді: табиғи күн сәулесі, люминесцентті, VHO люминесцентті (өте жоғары қуатты), T 5 люминесцентті, компактты люминесцентті, LED және металл-галогенді. Жарықтандырудың әр түрінің өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Олар бастапқы құны, техникалық қызмет көрсету құны, қолжетімді спектр, қызмет ету мерзімі, тиімділігі және тұтынылатын қуаты бойынша әртүрлі.

Табиғи күн сәулесі

Ең алғашқы жарық көзі – табиғи күн сәулесі. Бұл әсіресе экваторға жақын аймақтарда тиімді, себебі күн сәулесінің күші сонда ең жоғары. Табиғи күн сәулесін тиімді пайдалану үшін күрделі жоспарлау қажет, сондықтан бұл әдіс тек ірі риф жүйелерінде қолданылады. Көп жағдайда аквариум хоббисінде күн сәулесінің шағын спектрі болғандықтан одан қашық тұрады. Сары түс көбінесе ұнамайды және ол проблемалық балдырлардың өсуіне себеп болады деп саналады, бірақ зерттеулер мұны дәлелдемеген.

Жарықтайтын

Жылдар бойы қыздырғыш шамдар қолданыстан шығарылды. Олар энергияны көп жұмсайды, бір ватт қуатқа 15-тен 30 люменге дейін жарық береді (идеалды жарық көзі үшін бір ваттқа 683 люменге дейін болуы мүмкін). Оларды көбінесе ескі аквариум жарықтандыру қақпақтарында кездестіруге болады. Олар жиі жанып, көп мөлшерде жылу бөліп, әдетте оларға сәйкес келетін дұрыс спектр болмайды. Көптеген қыздырғыш шамдарды кең таралған және тиімді бұралатын қуатты компакт-шамдармен алмастыруға болады.

Стандартты флуоресцентті

Стандартты флуоресценттік түтіктер – коммерциялық төбелерде жиі кездесетін жарық тақталары. Флуоресценттік жарықтандыру, қыздырғыш шамдарға қарағанда, аквариумдарға жақсырақ келтірілген түс температураларының кең ауқымын ұсынады. Олар қыздырғыш жарықтан да тиімдірек, әдетте бір ваттқа 90-ден 95 люменге дейін жарық береді. Дегенмен, қарапайым флуоресценттік шамдардың кемшілігі – олардың жарық қарқындылығы терең аквариумдарға жеткілікті түрде еніп бара алмайды.

Жоғары шығыс флуоресцентті

Флуоресценттік технологияның бірнеше жетілдірілген нұсқалары бар. Негізгілері – өте жоғары шығыс (VHO), қуатты компактты флуоресцентті (PC) және T5 жоғары шығыс (HO). VHO люминесцентті шамдары жоғары қуат деңгейінде жұмыс істейді, әдетте, белгілі бір шам ұзындығы үшін стандартты ватттан үш есе көп. Олардың артықшылығы – жоғары жарық шығару, бірақ үлкен диаметрлі шамдар рефлекторлардың тиімділігін және аквариумның қақпағына орналастырылатын шамдардың санын шектейді. PC жарықтандыруы да жоғары қуатты флуоресцентті жарықтандыру болып табылады, бірақ түтікшелер жұқарақ және көлемді азайту үшін бір-біріне бүктеледі. Үйде пайдалануға арналған, коммерциялық сатылымдағы спиральді, энергияны үнемдейтін шамдардың көпшілігі қуатты компактты люминесцентті шамдар болып табылады. Жарықтың қажетті спектрін сақтау үшін PC шамдарын алты айдан бір жылға дейін ауыстыру ұсынылады. T5 HO шамдары – флуоресцентті шамдардың ең жаңа нұсқасы. Олар стандартты люминесцентті шамдарға қарағанда сәл жоғары қуат деңгейінде жұмыс істейді, бірақ стандартты шамдарға қарағанда айтарлықтай жұқа болып жасалған, бұл аквариумға көбірек жарық түсіретін тиімді рефлекторлық дизайнды жасауға мүмкіндік береді. Жоғары сапалы T5 жүйелері қуаттылығы бірдей компактты флуоресцентті немесе VHO жарықтандыру құрылғыларының шығысын теңестіреді немесе одан да асып түседі. Алайда, T5 жарықтандыруы – ең қымбат флуоресцентті жарықтандыру түрі. Көп жағдайда, егер мұндай жоғары жарық шығару қажет болса, T5 құрылғысынан гөрі металл-галоидты жарықтандыру құрылғысын пайдалану, әсіресе ұзақ мерзімді перспективада, бірнеше T5 шамдарын ауыстыруға қарағанда ваттқа арзанға түседі. Флуоресцентті жарықтандырудың барлық түрлері люменге шаққандағы ватттың тиімділігі бірдей; олардың жалпы шығысын әртүрлі ететін шам мен рефлекторлардың пішіні.

Металл галоидтары

Металл галоидты шамдар, әдетте, коммерциялық түрде қол жетімді ең жоғары жарық шығымы болып табылады. Олар бір ватт қуатқа шамамен 90-100 люмен жарық береді. Бұл флуоресценттік шамдармен салыстырғанда шамамен бірдей. Металл галоидты шамдардың артықшылығы – олар осы жарық шығымын өте кішкентай кеңістікте шоғырландырады, ал флуоресценттік шамдар аквариумның барлық бетін тегіс жарықтандырады. Бұл көбінесе нүктелік жарықтандыру деп аталады және көптеген жетілген аквариумдарда толқын тәрізді көрініс әсерін тудырады. Осы жарықтың шоғырлануы жарық интенсивтілігін арттырады, соның арқасында металл галоидты шамдар аквариумның тіпті ең төменгі қабаттарына дейін жарық сәулесін жеткізе алады. Металл галоидты шамдар 6500 К-ден 20 000 К-ға дейінгі түрлі түс температураларында қол жетімді, бірақ кейде 50 000 К-ға дейін температурасы бар шамдар да кездеседі. Металл галоидты жарықтандырудың кемшіліктері – жоғары бастапқы құны және бөлінетін жылу. Көптеген металл галоидты жарықтандыру жиынтықтары флуоресценттік жүйелерге қарағанда қымбат, бірақ кейбір рифтік аквариумдар үшін қажет. Галоидты шамдар жарық шығарумен қатар жылуды да шоғырландырады. Жұмыс істеп тұрған шамның беті бірден екінші немесе үшінші дәрежелі күйдіруге жеткілікті қызып кетеді, сондықтан осы жарықтандыру технологиясын сақтықпен қолдану керек. Бөлінетін жылу аквариумды қалыпты емес деңгейге дейін жылыта алады, сондықтан кейбір аквариумдар үшін салқындатқыш құрылғыны қолдану қажет болуы мүмкін.

LED

Аквариумды жарықтандыру технологияларының тізіміне ең соңғы қосылған LED жарықтандыру болып табылады. Олардың басқа технологияларға қарағанда әлдеқайда тиімді болу әлеуеті бар, бірақ толыққанды дамымаған. LED-тер нүктелік жарықтандырудың артықшылығына ие, сонымен қатар көптеген қуат деңгейлеріне реттелуге мүмкіндік береді. Бұл жарықтандыру кестелерін жетілдіруге, бұлтты жабындыны немесе тіпті найзағайды модельдеуге мүмкіндік береді. Қазірге дейін LED-тер негізінен коммерциялық өнімдерде ай жарығы ретінде қолданылып келеді. Рифтерді ұстауға құштар хоббишілер де өздерінің LED жарық қондырғыларын жасап шығаруда. Олардың кораллға тигізетін әсері жөніндегі пікірталас әлі де аяқталған жоқ, әсіресе олардың ультракөк сәуле шығару қабілетіне қатысты, себебі LED жарықтандыруға қызығушылық танытқан көптеген адамдардың іздегені – жарқын түстердің алуан түрлілігі. LED жарықтандыру, жеті жылдық қызмет ету мерзімімен, рифтік аквариумды жарықтандырудың ең энергия үнемдеуші және экологиялық таза нұсқаларының бірі болып саналады. LED жарығы күн сәулесінің табиғи көрінісін қайта жаңғыртуға көмектеседі, өйткені көптеген LED шамдары табиғи рифтерде кездесетіндей жылтыр сызықтарды шығарады. Эмиттерлердің немесе LED шамдардың саны осы және басқа факторларға байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін: фотосинтез жасайтын организмдердің түрлері, жылуға кеткен кіріс энергиясы, аквариум суының белгілі бір тереңдігіндегі жарықтың PAR көрсеткіші және қолданылатын жарық спектрі (PUR). Табиғатты ең жақсы бейнелейтін жарық спектрлері ең тиімді болады. Бұл шамамен 410 нм-ден 485 нм-ге дейінгі спектрдегі көк жарықтарды, сондай-ақ 6500K-ден 14000K-ге дейінгі ақ (күндізгі) спектрлерді қамтиды. Сары және жасыл спектрлері бар жылу ақ шамдардан аулақ болу керек. Нәтижелер орташа тереңдіктегі аквариумның 1 галлоны үшін 0,8 ватттан 1,5 ваттқа дейін болуы мүмкін.

Жалпы жарықтандыру мәселесі

Аквариумға жарықтандыруды қарастырғанда, әдетте екі факторды ескеру керек: ватттық қуаты және түс температурасы. Жарықтандыру түріне байланысты (яғни, люминесценттік шамдар, металл-галогендік шамдар және т.б.) шығарылатын жарықтың ватттық қуаты едәуір өзгеруі мүмкін, жарықтандыру жүйесінде ондаған ватттан бірнеше жүз ваттқа дейін. Ватттық қуат, түсті көрсетпесе де, қуатқа тең және жарықтың қаншалықты жарқырап тұратынын анықтайды. Суда жарық шашыратылуына байланысты, аквариумның тереңдігі артқан сайын, күшті жарық қажет болады. Түс температурасы, кельвинмен өлшенеді (бірақ бұл шамалы дәлдікпен) шамнан шығатын жарықтың түсін көрсетеді және қара дене сәулеленуінің принципіне негізделген. Күн сәулесінің түс температурасы шамамен 5900 К-қа тең, ал түс температурасы 5000 К-тан жоғары жарықтандыру жүйелері теңіз және тұщы су ортасында өсімдіктерді өсіруге қолайлы. 10,000 К жарық көкшіл ақ түсті болып көрінеді және балықтар мен кораллдардың түсін жақсы көрсетеді. Спектрдің жоғары жағында 14,000 К және 20,000 К шамдары бар, олар терең көк түс береді, бұл теңіз астындағы жарық жағдайларын имитациялайды, соның арқасында омыртқасыздар мен аквариум тұрғындары үшін оңтайлы орта жасалады.

Температураны реттеу

Теңіз аквариумдарының көпшілігі Африка, Оңтүстік-Шығыс Азия және Қызыл теңіздің тропикалық рифтерінде және суларында табиғи ортада өмір сүреді. Теңіз аквариумдарының температурасы тұрғындарының табиғи ортасына сәйкес болуы керек және көбінесе осы температурада ұсталады. Қоршаған ортаның температурасы аквариумдағы қажетті температурадан төмен болған аймақтарда аквариумды жылытуға арналған жылытқыш пайдалану қажет. Ал қоршаған ортаның температурасы қажетті температурадан жоғары немесе суық су жүйелері үшін «салқындатқыш» деп аталатын суды салқындататын құрылғылар қолданылады.

Аквариумға бейімделу

Акклиматизация – аквариумға жаңа теңіз тіршілігін, әсіресе осморегуляция қабілеті жетіспейтін омыртқасыздарды қосу кезінде жүзеге асырылатын процесс. Бұл процесс организмдерді жаңа ортаның су құрамына біртіндеп бейімдейді, су химиясының күрт өзгеруінен туындайтын стрестің алдын алады. Мұны істеудің бірнеше тәсілі бар, соның ішінде тамшылатып су құю, немесе өлшеуіш стақан немесе басқа да құралдарды пайдаланып, аквариум суын жаңа жануар бар ыдысқа бірте-бірте араластыру. Тамшылатып су құю немесе ағынмен акклиматизациялау әдісі – тұзды су балықтарын жаңа ортаға енгізудің қауіпсіз және жұмсақ тәсілі, оны орындау да өте оңай. Бұл процедураны барлық теңіз және тұщы су жануарларын акклиматизациялау үшін қолдануға болады. Алдымен, балықты барлық қап суымен бірге жеткілікті көлемдегі шелекке немесе ыдысқа орналастырады, осылай балық сумен толық жабылуы керек, содан кейін шелек аквариумның жанындағы еденге қойылады. Пластикалық шланг пен ауа клапанын пайдаланып, аквариумнан шелекке тамшылатып су құюға арналған жүйе құрылады. Аквариум суы шелекке баяу тамшылап құйылады, ал клапанды қолданып, тамшылау жылдамдығы реттеледі, шелекке құйылған судың көлемі қап суының бастапқы көлемінен екі-үш есеге дейін жетеді. Содан кейін шелектегі судың pH, тұздылығы және температурасын тексеріп, осы көрсеткіштер аквариум суымен сәйкес келе ме екенін аныздағаннан кейін, балықты ақырып алып, аквариумға жіберіледі.

Судың өзгеруі

Су алмастыру – тұзды су аквариумын дұрыс күтудің маңызды бөлігі. Ірі (шамамен) аквариумдар әлдеқайда тұрақтырақ болады және азот циклі аквариумда толыққан болса, су алмастыру қажеттілігі тумауы мүмкін, бірақ бұл аквариумдарды ұстаушылар арасында пікірталас тудыратын мәселе. Су алмастыру, риф аквариумында тез тозатын кальций, карбонат сілтілігі және магнийдің балансын сақтау үшін, сондай-ақ басқа да микроэлементтердің деңгейін ұстап тұру және әртүрлі көздерден жиналатын, тіпті жақсы сүзгілеу жүйелерімен де жойылмайтын зиянды еріген заттарды кетіру үшін қолданылады. Кальций сияқты қосымшалар, суды үнемі алмастыру арқылы жеткілікті деңгейді ұстап тұру мүмкін болмағанда қажет болады, әсіресе кальций, карбонат және магний үшін. Су алмастыру аквариумның жалпы көлемінің бір бөлігін алып тастап, оның орнына жаңа, алдын ала араластырылған тұзды су құюды білдіреді. Алдын ала араластырылған тұзды су хлорсыздандырылған және/немесе дехлораминатталған – әдетте бисульфит сияқты қоспамен немесе сүзгілеу арқылы. Егер судың 5%-дан артық бөлігі ауыстырылатын болса, жаңа суды аквариум суының температурасына дейін жеткізу керек. Судың тұздылығы аквариумдағы тұздылыққа сәйкес болуы керек, немесе тұздылықты өзгерту қажет болса, өте баяу қосылуы керек. Судың pH деңгейінің тұрақтануына мүмкіндік беру үшін тұзды суды ескірту және ауамен қанату (мысалы, электрлік помпасы немесе ауа тасы бар шелекте) жақсы тәжірибе саналады. Жаңа су аквариумдағы сумен бірдей көзден алынуы керек – кері осмоз (RO), деионизацияланған (DI), дистилленген немесе қалалық су жүйесінен, су химиясының күрт өзгеруін болдырмау үшін. Егер сіз кран суына негіделген тұзды су қоспасын кері осмозға негіделген тұзды су қоспасымен алмастырып жатсаңыз, аквариум тұрғындарына осмостық стресс тудырмау үшін жаңа суды бірнеше сағат бойы баяу қосу керек. Дегенмен, суды үлкен көлемде ауыстыруды күнделікті жағдайда ұсынбау керек, сондықтан бұл мәселе аса маңызды емес. Теңіз аквариумы үшін қалалық немесе кран суын пайдалану ұсынылмайды, өйткені оның құрамында көбінесе жоғары деңгейде нитраттар, фосфаттар, силикаттар және басқа да еріген заттар болады, олар қолайсыз балдырлардың өсуін күшейтеді, әсіресе диатомды балдырлардың, олар тот түсті ұнтақ тәрізді болып көрінеді және барлық кран суында кездесетін силикаттардың көптігінен өседі. Механикалық, көміртекті, кері осмоз және деионизациялық элементтерді қамтитын төрт сатылы сүзгілеу жүйесі арқылы сүзгіленген су ұсынылады, өйткені бұл таза суға жетудің ең оңай жолы. Төрт және бес сатылы RO/DI сүзгілеу жүйелерін 100 долларға сатып алуға болады және бұл кран суын теңіз аквариумында қолдануға жарамды суға айналдырудың тиімді тәсілі болып табылады.

Water changes are a staple of good saltwater maintenance. Larger (approximately ) aquariums are much more stable and water changes may not need to take place if the nitrogen cycle has fully established itself in the tank, although this is a controversial statement among aquarists. Water changes are used to maintain balance of calcium, carbonate alkalinity, and magnesium which are rapidly depleted in a reef aquarium, while also maintaining levels of other trace elements as well as removing toxic solutes which may accumulate from many different sources and cannot be removed by even advanced filtration methods. Supplements are needed (such as calcium) when regular water changes alone are not able to maintain adequate levels, particularly those of calcium, carbonate, and magnesium. Water changes involve removing a fraction of the total volume of the aquarium, replacing that water with new pre mixed saltwater. Pre mixed saltwater has been dechlorinated and/or dechloraminated—typically with an additive such as bisulfite or through filtering. Water should be brought to the same temperature if more than a 5% change is occurring. Salinity should match that of the aquarium, or be dosed very slowly if altering the salinity. Aging and aerating saltwater (such as in a bucket with a powerhead or airstone) is recommended as good practice to allow the pH to stabilize. Replacement water should be of the same source as the aquarium, whether it be reverse osmosis (RO), de ionized (DI), distilled or from a municipal supply, in order to avoid drastic changes in water chemistry. In cases where one is replacing a tap water based salt mix with a reverse osmosis based salt mix, the replacement water should be added slowly over the course of several hours to avoid sending the aquarium inhabitants into osmotic shock. However, large water changes are not advised under routine circumstances anyway, so this is really irrelevant. Municipal, or tap water, is not recommended for a marine aquarium as it often contains high levels of nitrates, phosphates, and silicates and other dissolved solids which fuel the growth of nuisance algaes, particularly diatoms, which appear as a rust colored powdery algae and grows in the overabundance of silicates present in all tap water. Water filtered by a four stage process including mechanical, carbon, reverse osmosis, and de ionizing components is recommended as this can provide the easiest route to absolutely pure water. Four and five stage RO/DI filtration units can be obtained for as little as $100 and are a cost effective means of converting tap water into water usable in a marine aquarium.

Қорғау

Қазіргі уақытта теңіз аквариумдарында ұсталатын түрлердің басым көпшілігі жабайы табиғаттан ауланады, бірақ аквариум жағдайында өсірілгендер де қолжетімді балама ретінде кеңінен таралды. Клоунбалық сияқты, аквариумда өсірілген теңіз балықтарының тізімі ұлғаюда және саудаға шығарылуда. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, 400-ге жуық аквариумда өсірілген түрлер белгілі, олардың 46-сы кеңінен қолжетімді деп есептеледі. Жиналған балықтардың көп бөлігі Индонезия мен Филиппинде ауланады, онда цианид және басқа да зиянды әдістердің қолданылуы, өкінішке орай, жиі кездеседі. Тірі тастардың көп бөлігі де жабайы табиғаттан жиналады, ал Флоридадағы осы жинауға қатысты жаңа шектеулер Фиджи және аквакультуралық тастарға көшуге әкеп соқты. Табиғи тастар, коралл полиптерінің құрылымынан туып, жылдар немесе ғасырлар бойы қалыптасады және көптеген теңіз түрлері үшін маңызды мекен болып табылады; сондықтан табиғи тірі тастарды коммерциялық көлемде жинауды табиғатты қорғаушылар сынап бақты. Сонымен қатар, хоббистерге сатылатын көптеген жануар түрлерінің өте нақты диеталық және мекендеу талаптары бар, оларды хоббистер қанағаттандыра алмайды (мысалы, Labroides туысына жататын балықтар, морей құдайы); мұндай жануарлар көбінесе тез өліп, жабайы өмір сүретін аналогтарымен салыстырғанда қысқа ғұмырға ие болады. Көбінесе осы ерекше талаптар дұрыс емес жағдайда ұсталған жануарлардың түсі мен сыртқы түріне кері әсер етеді. Бұл мәселелерді көбінесе саудаға мүдделі тұлғалар мен ұйымдар азайтады. Табиғатты қорғауды қолдайтын хоббистер тек сертификатталған тормен ауланған балықтарды (мұндай сертификаттың дұрыстығын тексеру қиын болуы мүмкін) немесе аквариумда өсірілген балықтарды, сондай-ақ аквакультуралық кораллдарды сатып алуы керек және рифтерді қорғауға бағытталған нақты шараларды қолдауы керек. Кораллдардың көпшілігін "фрагменттеуге" болады, яғни үлкен аквариумдық кораллдың бір бөлігін бөліп алып, одан жеке дана өсіруге болады, бұл аквариумдарда кораллдың көбеюіне мүмкіндік береді; фрагменттер саудасы теңіз аквариумдарына жаңа және бірегей кораллдарды алуға және табиғи ортаға тигізілетін зиянды азайтуға мүмкіндік береді. Сирек кездесетін және аквариумда ұзақ сақталғандығы туралы мәліметі жоқ түрлерден аулақ болу қажет.

Almost all species kept in marine aquaria at this time are caught in the wild, although tank raised specimens are becoming increasingly common as a viable alternative. The list of marine aquarium fish, such as clownfish that are captive bred and available on a commercial scale, is increasing. As of a 2019 report, there were nearly 400 known captive bred species, 46 that were considered commonly available. Much collecting is done in Indonesia and the Philippines, where use of cyanide and other destructive collection methods, while discouraged, is unfortunately common. The majority of live rock is also harvested in the wild, and recent restrictions on this harvest in Florida have caused a shift to Fijian and aquacultured rock. Natural rock, because it is created by coral polyps, takes many years if not centuries to form, and is a vital habitat for countless marine species; thus, commercial scale harvesting of naturally occurring live rock has been criticized by conservationists. Additionally, many animal species sold to hobbyists have very specific dietary and habitat requirements that cannot be met by hobbyists (e. g. genus Labroides wrasses, the moorish idol); these animals almost inevitably die quickly and have markedly reduced lifespans compared to wild specimens. Often these specific environmental requirements cause improperly housed livestock's color and appearance to be poor. These issues are often downplayed by individuals and organizations with a financial interest in the trade. Hobbyists who support conservation should buy only certified net caught fish (although ensuring the legitimacy of such claims can be difficult) or captive raised fish, as well as farmed corals and to support legitimate reef conservation efforts. The majority of corals can be "fragged", whereby a portion of a larger captive coral is separated and can subsequently be raised into an individual specimen, allowing for coral propagation within the domestic aquarium; the trade in frags (i. e. fragments) offers a fantastic opportunity for marine aquarists to obtain new and unique corals while limiting the impact on the natural environment. Rare species and those without a history of being successfully kept in captivity should be avoided.

Коммерциялық даму

Әртүрлі кәсіпорындар аквариумдық балық шаруашылығын коммерцияландырды. Ірі бизнес-операциялардың пайда болуымен, олар балықтың көп мөлшерін өсіруге бағытталғандықтан, теңіз суында балық шаруашылығы бұрынғыдан гөрі әлдеқайда кеңірек таралды. Тұщы су балық шаруашылығымен салыстырғанда, теңіз суында балық шаруашылығын бастауға ең үлкен кедергі – бастапқы құрылым құны. Балықтар мен жабдықтарға толы риф аквариумының құны 2500 АҚШ долларынан асып кетуі мүмкін, бірақ қарапайым хоббиші бюджеттік жолмен осы соманың жартысынан да аз шығынмен қанағаттанарлық нәтижеге қол жеткізе алады.