Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы Баф-оф-Планти шығанағындағы арал.

Жақында болған тарих

19 ғасыр: Тауранга аймағында 1865 жылы Король басып алған 290 000 акр жердің 240 000 акр жері 1865-1886 жылдар аралығында маори халқына қайтарылды. Басып алынған 50 000 акр жерге Матакана аралы кірмейді. Матакана аралының ауданы 15 000 акр. Уайтакер мен Расселл 1869-1873 жылдар аралығында аралдың батыс жағындағы (егістік жер бөлігі) 5000 акр жерді сатып алды. Уайтакер мен Расселл сол 5000 акр жерді 1874 жылғы 2 сәуірде Корольге сатты, ол бұрын сатқан маори халқына тегін қайтарды. 10 000 акрлық жағалау құмды төбелерін Оклендтен келген Уильям Далди сатып алды (1816 – 5 қазан 1903). 1878 жылғы 3 тамызда Далдиге 1870 жылғы Жердік ауысу туралы заңға сәйкес меншік құқығы туралы куәлік берілді. Бұл мәміле Wiakoura, Oturoa, Paretata, Omanuwhiri, Ohinetama, Wairaka, Pukekahu, Okotare және Hori Tupaea-ның Pa блоктарына қатысты. 20 ғасыр: 1993 және 1999 жылдар аралығында Матакана аралының орман және жеке меншік жеріне қатысты меншік дауы болды. Arklow Investments Limited және Кристофер Уингейт I. D. MacLean және басқаларға қарсы (UKPC 51) ісі Жаңа Зеландияның Апелляциялық сотынан Лондондағы Корольдік Кеңесінің Сот комитетіне шағым түсірілді.

Мара

Матакана аралында Ngāi Te Rangi hapū-ға қатысты үш мараэ бар. Кутароа мараэ және оның Тауаити жиналыс үйі Ngāti Tauaiti-ге қатысты. Опуреора мараэ және оның Тувиви жиналыс үйі Ngāi Tuwhiwhia және Ngāti Tauaiti-ге қатысты. Те Рангихохири немесе Оруарахи мараэ және оның Те Рангихохири жиналыс үйі Ngāi Tamawhariua-ға қатысты. 2020 жылдың қазан айында Үкімет Те Рангихохири мараэ және тағы 11 Ngāti Awa мараэсын жаңарту үшін Провинциялық өсу қорынан 4 871 246 доллар бөлді, соның нәтижесінде 23 жұмыс орны құрылды. Сонымен қатар, көршілес Рангиваэа аралында Ngāi Te Rangi hapū-ға тиесілі екі мараэ орны бар. Рангиваэа мараэ және оның жиналыс үйі, Те Хака а Те Тупере, Ngāi Tauwhao үшін жиналатын орын. 1980-2007 жылдар аралығында құлатылған Опонуи мараэ орны дәстүрлі түрде Те Нгаре қауымының жиналатын орны болған.

География

Арал Тауранга портының кіреберісін қорғайды және Боунтауннан Маунт-Маунгaнуи тауына дейін созылады. Матакана аралы көбінесе қарағайлармен жабылған, бірақ тұрғындар үшін кейбір жерлер тазартылған. Матакана аралының халық тығыздығы салыстырмалы түрде төмен – 4,2, бірақ 2006 жылғы санақ бойынша Батыс жағалаудан (1,3) жоғары. Арал Солтүстік аралға қатысты ауданы бойынша үшінші орында, ал Жаңа Зеландия суларындағы он бесінші орында тұр. Аралдың ұзын, ақ құмды жағажайы серфингшілердің арасында танымал. Серфингшілер Маунт-Маунгaнуиден су таксисімен немесе Тауранга портының аузынан аралға ескек есе алады (ауа райына байланысты). Матакананың серфинг жасауға қолайлы жағасы – көптеген теңіз құстарының, соның ішінде қорғауға алынған Жаңа Зеландияның ұсақ құсының (dotterel) ұялайтын жері. 2007 жылы Жаңа Зеландияның Балық шаруашылығын басқару зерттеу дерекқоры Матакана аралы мен Рангиваэ аралы арасындағы су айдынында 325 тікенек сәулелі балық (stingray) мекендейтінін тіркеді және бағалады.

Рангуаеа аралы

Рангуаэа аралы Матакана аралының оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Арал төмен жатыр, ұзындығы шамамен 20 метрге жетеді және кейбір жерлерінде аласа жартастар бар. Матакана сияқты, отарлау кезіндегі жер иелену тарихы да нақты емес, бірақ тәркіленген жер 1886 жылы қайтарылды. Аралдың негізгі өнімдері – киви, авокадо, ағаш және мал. Татухаману, Мотунгайо және Мотутангароа аралдары да жақын маңда орналасқан, кішкентай аралдардың қатарында.