Кіріспе

Гастингс (['/h//eɪ//s//t//ɪ//ŋ//z/;]) – Жаңа Зеландияның ішкі аймағындағы қала және Солтүстік аралдың шығыс жағалауындағы Хоукс шығанағындағы екі маңызды қалалық аймақтың бірі. Гастингс халқы (Флэксмирді қоса алғанда) адамды құрайды (2023 жылғы мәлімет бойынша), ал Хавлок-Нортте тағы адам, ал Клайвте адам тұрады. Гастингс жағалау қаласы Нейпирден шамамен 18 километр ішке қарай орналасқан. Бұл екі көрші қала көбінесе "Бей қалалары" немесе "Егіз қалалар" деп аталады. Қала – Гастингс ауданының әкімшілік орталығы. Айналасындағы және серік елді мекендердің бірігуі нәтижесінде Гастингс Хоукс шығанағындағы ең ірі қалалық аймақтардың біріне дейін өсті. Гастингс ауданы – азық-түлік өндіру өңірі. Қаланың айналасындағы құнарлы Херетаунга жазығында тас жемістер, алма, өрік, киви және көкөністер өндіріледі, сонымен қатар бұл аймақ Жаңа Зеландияның ірі қызыл шарап өндірушілерінің бірі болып табылады. Бұл салаға азық-түлік өңдеу, ауыл шаруашылығы қызметтері, ауылдық қаржы және жүк тасымалы сияқты бизнес түрлері кіреді. Гастингс – айналасындағы ішкі мал шаруашылығы және туризм үшін маңызды қызмет көрсету орталығы.

Маори тарихы

Біздің заманымыздың он төртінші ғасыры шамасында маорилер Херетаунгаға, немесе Хоук шығанағына келді және өзен аңғарларына, сондай-ақ тамаққа бай жағалауға қоныстанды. Маорилер каноэмен келген, солтүстіктен жағалау бойымен келіп, Вайроаға, Портленд аралына, Вестшордағы Ахурири лагунасына және Ваймарамаға қонған деп саналады. Олардың мәдениеті гүлденді, нәтижесінде жердегі орман біртіндеп кеми бастады. Орманның орнына папоротник пайда болды, бұл Жаңа Зеландияның кейінірек еуропалық қоныс салушылар бұталарды кеспей-ақ қойларын әкелген сирек аймақтарының бірі болды. XVI ғасырда Тарая, ұлы және белгілі басшы Кахунгунудың шөбересі, Нгати Кахунгуну тайпасын құрды, ол ақырында Солтүстік аралдың шығысын, Кедейлік шығанағынан Вайрарапаға дейін жайлады. Олар еуропалық қоныс салушылармен алғашқы байланыс жасаған маори тайпаларының бірі болды.

Еуропалық қоныстанушылардың тарихы

Маори иелері 1867 жылы Томас Таннерге Херетаунга жазығындағы шамамен жетпіс шаршы километрді жалға берді; Таннер 1864 жылдан бері осы жерді сатып алуға тырысып келген. 1870 жылы "12 апостол" деп аталған он екі адам жерді акр сайын 1 фунт 10 шиллингке (бір шаршы километрге 371 фунт стерлинг) сатып алу үшін синдикат құрды. Көптеген жергілікті тұрғындар Хестингс қаласының бастапқыда Томас Таннерден жер учаскесін сатып алған Фрэнсис Хикс есімімен Хиксвилл деп аталғанына сенімді. Дегенмен, бұл әңгіме шындықтан алыс. Қала орталығы болып қалыптасқан жердің бастапқы атауы – Караму. 1870 жылы отарлық қазынашы Джулиус Фогель Жаңа Зеландия тарихындағы ең ауқымды даму бағдарламасын бастады. Ол Жаңа Зеландияның дамуын жандандыру және үдету үшін Ұлыбританиядан үлкен сомада қарыз алуды ұсынды. Басты жобалардың бірі – барлық маңызды орталықтарды байланыстыратын ұлттық теміржол құрылысы. Хоукс-Бей аймағының дамуы Нейпирден оңтүстікке қарай теміржол салуды, ал соңында Палмерстон-Нортқа дейін созуды қамтыды, онда ол жоспарланған магистральдық желіге қосылатын еді. Нейпирден жолдың бағыты туралы шешім негізінен теміржолдарды басқаратын провинциялық инженер және геодезист Чарльз Вебердің екі есебіне негізделді. Франсис Хикс Херетаунга жазығының орталық бөлігінде жерге ие болды және теміржол стансасы үшін жер сыйлауға уәде берді. Ұсынысы қабылданды және 1873 жылы Фрэнсис Хикс 100 акр жерді тұрғын және қала маңындағы учаскелерге бөлді. 1873 жылдың 7 маусымында «Хоукс-Бей геральд» газеті былай деп хабарлады: «Жаңа қаланың аты – Гастингс. Біз оны енді бірінші рет естіп отырмыз». Аты кім таңдағаны туралы пікірталас туды, бірақ Томас Таннер оның өзі таңдағанын мәлімдеді (Hawke's Bay Herald газетінің 1884 жылғы 1 ақпанындағы басылымын қараңыз) және бұл шешім Уоррен Гастингстің іс процесін оқығаннан кейін қабылданды. Қалай болғанда да, бұл атау аймақтағы басқа жерлердің аттарымен (Напиер, Хавелок және Клайв) үйлесімді болды, олар да Британдық Үндістан тарихындағы көрнекті тұлғалардың есімдерімен аталыпты. 1874 жылы алғашқы пойыз Нейпирден Гастингске дейін он екі мильдік (19 км) сапар жасады, бұл Гастингсті Ахурири порты арқылы экспорттық орталық ретінде ашты. 1881 жылы Эдвард Ньюбигин сыра зауытын ашқанда жергілікті экономикада тағы бір үлкен өрлеу болды. Келесі жылы алты жүзге жуық тұрғыны бар қалада 195 жер иесі болды. Қала 1886 жылдың 20 қазанында боронды қала ретінде құрылды. Гастингс алғаш рет 1912 жылы, ал Нейпир 1915 жылы электр қуатын алды. 1918 жылы Хоукс-Бейде тұмау эпидемиясынан шамамен 300 адам қайтыс болды.

1931 жылғы жер сілкінісі

1931 жылы 3 ақпанда сағат 10:47-де Гастингстің (және жақын маңдағы Нейпердің) көп бөлігі Рихтер шкаласы бойынша 7.8 балдық жер сілкінісінен толығымен қирады. Гастингсте жер шамамен 1 метрге төмендеді. Ғимараттардың құлауынан және одан кейін болған өрттен 258 адам қаза тапты, олардың 93-і Гастингсте болды. Жер сілкінісі Гастингс орталығын қиратты, кейіннен ол сол кезде танымал болған Ар-Деко және испандық миссия стильдерінде қайта салынды. Тұрғындардың және жергілікті өрт сөндіру бөлімінің шапшаңдықтарының арқасында Гастингс Нейперге қарағанда өрттен аз зардап шекті. Көптеген өлімдер құлаған ғимараттарға, әсіресе Херетаунга көшесіндегі Роучс универмагына байланысты болды, онда 17 адам қаза тапты. Гастингс сағат мұнарасы 1934 жылы Гастингс қалалық кеңесінің тапсырысымен қиындықтарды жеңіп, Гастингстің қайта құрылуын тойлау мақсатында салынды. Мұнараның дизайны байқау арқылы таңдалды, оны жергілікті сәулетші Сидней Чаплин жеңіп алды. 1995 жылы Гастингс аудандық кеңесі жер сілкінісінде қаза болғандарды еске алу үшін мұнараның негізіне екі ескерткіш тақта орнатты.

1932 жылдан 1999 жылға дейін

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас әскерлер Армия, Әскери-теңіз және Әуе күштері (ANA) клубында және жеке үйлерде орналасты. Он алты түрлі жергілікті клубтың жүз елу мүшесі одақтас сарбаздарға жіберілетін жабдықтарды жинады. 1954 жылы Гастингс Жаңа Зеландияда суды фторлауды енгізген алғашқы қала болды. Мақсаты – тіс шіруіне тигізетін әсерін фторланбаған Нейпир қаласымен он жыл бойы салыстыру болатын. Зерттеу әдістемесі мен нәтижелері сынға ұшырады және әлі де даулы болып табылады. 1960 жылдың 10 қыркүйегінде Хастингс гүл шеруі (сол кезде маңызды ұлттық шара) жаңбырдың салдарынан тарихында алғаш рет сағат 11-де тоқтатылды. Шеруге келгендер бірнеше сағат бойы барларда ішімдік ішті, ал сағат 14:00-де спонтанды шеру басталғанда, полиция мас адамдарды ұстауға тырысқанда тәртіпсіздіктер орын алды. Бұл Жаңа Зеландия қоғамында маңызды оқиға деп есептелді, қазіргі жастардың бүлікшілдік мәдениеті антиәлеуметтік деп танылды және сол жылдың соңында өткен ұлттық сайлауда кеңінен жарияланды. Гастингс 1960 және 1970 жылдары қарқынды өсті (сол кезде Гастингс Жаңа Зеландиядағы ең жылдам дамитын қала болды), және қала маңындағы кеңеюдің өнімді жерлерге тигізетін зияны үлкен мәселе тудырды. Флаксмир жылдам өсуді сіңіру үшін серіктес елді мекен ретінде құрылды және Нгаруроро өзенінің тасталған арнасының тасты, шөлейтті топырағында салынды. Сол кезде жердің құны жоқ сияқты көрінсе де, кейіннен жүзім өсіруге өте қолайлы екені дәлелденді, қазір ол әлемдік аты бар Гимбллетт Грэвелс шарап өсіру аймағындағы қызыл шараптың бағалы аймағы болып табылады. 1970 жылдардың соңындағы ұлттық экономиканың төмендеуі және 1980 жылдардың басындағы ауыл шаруашылығы субсидияларын реформалау Гастингстің жұмыссыздық пен экономикалық өсімнің төмендеуімен рецессияға түсуіне әкелді. Гастингс экономикасы 1990 жылдардың ортасында ғана жақсара бастады. 1989 жылғы жергілікті басқару реформасы кезінде Гастингс қаласы Хавелок Солтүстік қалашығымен және Хоукс-Бей округімен бірігіп, қазіргі Гастингс округін құрды. Нейпирдегі округтік кеңес кеңселері Гастингс қаласының пайдасына жабылды, ал жаңа Гастингс округінің кеңселері екі жерде салынды. Нейпир қаласының шекарасы Бей-Вью және Мианиді қамту үшін кеңейтілді. Алайда, негізінен қалалық Нейпирден (халық тығыздығы 540,0 км2) өзгеше, жаңа құрылған Гастингс округінің көп бөлігі ауылдық және сирек қоныстанған (халық тығыздығы 14,0 км2), Гастингс округінде шамамен тұрғын бар. Бір-біріне жақын орналасқандықтан және салыстырмалы түрде аз халқы болғандықтан, Гастингс және Нейпир одан әрі бірігуге үміткер деп есептеледі. Бұл 1999 жылғы Біріктіру туралы референдумда сыналып көрді, онда Нейпир тұрғындарының 75% қарсылық білдірді, ал Гастингс тұрғындарының 64% қолдау көрсетті.

2000 жылдан бүгінгі күнге дейін

2008 жылдың 25 тамызында сағат 23.25-те Рихтер шкаласы бойынша 5.9 баллдық жер сілкінісі болды. Эпицентр қаладан оңтүстікке қарай 10 км жерде, Эрин тауының жанында, 32 км тереңдікте орналасқан. Жер сілкінісі дүкендерге шағын зақым келтіріп, тауарлар сөрелерден төгіліп қалды. Сондай-ақ, электр қуаты үзілуі туралы хабарлар түсті. Бұл 2001 жылдың қазан айында Гастингсте болған 5.8 балдық жер сілкінісінен бері аймақты қамтыған ең күшті жер сілкінісі болды. 2010 жылы қала, Нью-Плимутпен бірге, екі «үлгілі қауымдастық» ретінде танылды – жаяу және велосипед жолдарымен жабдықталуына қосымша мемлекеттік қаржыландыруға ие болып, халықты белсенді көлік түрлерін пайдалануға ынталандырды. 2016 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Хавелок-Норттегі жергілікті су көзінен Campylobacter jejeuni патогені табылды, нәтижесінде 5200 адамға әсер етті. Зейнеткерлер үйіндегі бір адамның өлімі осы індетпен байланысты болуы мүмкін деп күдіктелді. Бұл Жаңа Зеландия тарихында су арқылы таралатын аурудың ең ірі ошағы. Хавелок-Норттегі барлық мектептер екі аптаға жабылды, ал Гастингс аудандық кеңесі суды тұтынар алдында кемінде бір минут қайнату туралы шұғыл ескерту жасады. 3 қыркүйекте бұл ескерту алынып тасталды, эпидемия ресми түрде бақылауға алынды. Хавелок-Норт сумен жабдықтау жүйесінің хлорлауы 12-ші күні басталды, және Гастингс сумен жабдықтау жүйесінен су тасымалдаған 9 цистерна жеткізілді. Бұл цистерналардың бірінен E. coli бактериясы табылды, нәтижесінде Гастингс аудандық кеңесі сақтық шарасы ретінде Гастингс және Флэксмир сумен жабдықтау жүйелерін хлорлауға мәжбүр болды. 2017 жылдың қарашасында Сандра Хазлехерст, бұрынғы Гастингс Хавелок-Норт бөлімінің кеңесшісі, Гастингстің тұңғыш әйел мэрі болды. Хазлехерст маусым айында мэр Лоренс Юлдің ресми отставкасынан кейін өткен қосымша сайлауда сайланды.

География және климат

Жаңа Зеландияның шығыс жағалауында, Орталық үстірттің шығысында және Кавека тауларының жаңбырдан қорғалған бөлігінде орналасқан Гастингс қаласы құнарлы аллювиалды Херетаунга жазықтарында жатыр. Бұл жазықтар бастапқыда батпақтар мен мангр тоғайларымен жабылған, бірақ кейіннен ауыл шаруашылығы үшін кептірілген. Аймақ өте өнімді, жеміс бақтарымен, фермалармен және жүзімдіктермен толы, сонымен қатар Жаңа Зеландияның ең құнды экономикалық су қоймасының үстінде орналасқан. Гастингс ел астанасы Веллингтоннан шамамен 250 км солтүстік-шығысқа қарай (жолмен 294 км), ал ең ірі қала Оклендтен 350 км оңтүстік-шығысқа қарай (жолмен 429 км) орналасқан. Гастингсте мұхиттық климат басым (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша). Жылдық күн сәулесінің ұзақтығы 2200 сағаттан аспайды, ал жауын-шашын мөлшері 800 мм-ден кем. Бұл елдегі ең жылы қалалардың бірі. Гастингс ішкі аймақта орналасқандықтан, теңіз бризі Нейпирдегідей климатқа әсер етпейді. Жаз айларында температура 30°C-тан (90°F) төмен түсуі мүмкін, ал қыста 15°C-тан (60°F) жоғары температуралар жиі кездеседі, кейде солтүстік-батыс желдің әсерінен 20°C-ты (68°F) да асып кетеді. Қыс суық, аязды және тыныш болады, жиі қырау түсіп, одан соң ашық, күннөлді күндер келеді.

Демография

Жерді иемденуге қойылған шектеулерге байланысты, қала маңындағы жерсерік аудандар қаланың тұрғын үй кеңеюін сіңіріп алды. Өлшемдері ұқсас басқа қалалармен салыстырғанда, Гастингс 1864 жылы қоныстанғаннан бері (150 жылдан астам уақыт бұрын) салыстырмалы түрде жылдам өсті. Гастингс солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа дейін созылған теміржол желісімен және қаланың негізгі артериясы – оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа дейін өтетін Херетаунга көшесімен қиылысады, бұл көше қаланы Хавелок-Норт және Флаксмир қала маңындағы орталықтарымен де байланыстырады. Көптеген Гастингс тұрғындары қалада жұмыс істейді, ал аймақта орташа және жоғары табысты отбасылар қоныстанған, әсіресе Хавелок-Нортте, ал Камберли және Флаксмирдің солтүстік бөлігінде орташа және төмен табысты отбасылар көптеп табылады. 2018 жылғы Жаңа Зеландия халық санауы бойынша Гастингс қалалық аймағының тұрақты халқы 44 940 адамды құрады, бұл 2013 жылғы санақтан 5019 адамға (12,6%) және 2006 жылғы санақтан 5724 адамға (14,6%) артты. Оның ішінде 21 804 ер адам және 23 136 әйел болды, нәтижесінде әйелдерге шаққанда әр 0,94 ер адамға шаққанда. Жалпы халықтың 10 593 адамы (23,6%) 15 жасқа дейін, 9 528 (21,2%) 15-29 жас аралығында, 18 210 (40,5%) 30-64 жас аралығында, ал 6 603 (14,7%) 65 жастан асқан. Ұлттық құрамы бойынша халықтың 60,2% еуропалықтар (пакеха), 35,4% маори, 12,2% Тынық мұхиты халықтары, 8,1% азиялықтар және 1,4% басқа ұлттарды құрайды (жиналысы 100% -дан асып түседі, себебі адамдар бірнеше ұлттық топқа жатуы мүмкін). Bee Cards 2020 жылдың 24 тамызында goBay карталарын алмастырды.

Темір жол

Палмерстон Солтүстік – Гисборн желісі (PNGL) – Гастингс қаласының орталығынан өтетін (қаланың ерекше жоспарланған ерекшелігі) және Палмерстон Солтүстік маңындағы Солтүстік аралдың басты магистральдық темір жолымен қосылатын екінші деңгейдегі басты желілік темір жол. Бұл темір жол Гастингсті оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа бөліп өтеді және қала орталығындағы көптеген маңызды көшелерді кесіп жатады, олардың көпшілігі темір жолдың қай жағынан басталатынына қарай шығыс немесе батыс деп аталады. 2001 жылы жабылғанға дейін Гастингске жолаушылар пойыздары қатынайтын, ал Хастингс темір жол станциясы қазір PNGL арқылы жүк тасымалының маңызды орталығы болып табылады және Нейпир портын көптеген жүк экспорттарымен қамтамасыз етеді.

Коммуналдық қызметтер

Гастингс қалалық кеңесі 1912 жылы қаланың алғашқы электр қуатын Eastbourne көшесінде орналасқан екі дизельді қозғалтқыш арқылы өндірді. Алғашқыда электр қуаты 230/460 вольтты үш сымды тұрақты ток жүйесі арқылы жеткізілді, 1920 жылдары қазіргі стандартты 230/400 вольтты үш фазалы айнымалы ток жүйесіне ауыстырылды. Гастингс 1927 жылы Мангахао су электр станциясына, ал 1929 жылы Вайкаремоана су электр станциясына қосылды. 1935 жылы Хоукс-Бэй электр қуаты жөніндегі кеңесі қалалық кеңестен басқаруды қабылдады. 1998 жылғы электр энергетикасы секторындағы реформалар электр қуатын басқарушы компания (кейін Hawke's Bay Power деп аталды) өзінің бөлшек сауда базасын Contact Energy компаниясына сатты, ал қалған желілік бизнес Hawke's Bay Networks деп, кейіннен Unison Networks деп қайта аталды. Бүгінде Unison Networks қалаға қызмет көрсететін жергілікті электр тарату желісіне иелік етеді және оны басқарады, электр қуаты негізінен Фернхилл және Уакатудағы Transpower подстанцияларынан беріледі. Табиғи газ 1983 жылы Палмерстон-Норттан Гастингске дейінгі жоғары қысымды құбырдың салынысы аяқталғаннан кейін Нейпир және Гастингске келді. Қалаға жоғары қысыммен жабдықтауды қамтамасыз ететін құбырлар қазір First Gas компаниясына тиесілі және олармен басқарылады, ал Powerco жергілікті табиғи газ тарату желісіне ие және оны басқарады. 2004 жылдың ақпан айында қала және Хоукс-Бей аймағы Ашхерст маңындағы су тасқыны салдарынан аймаққа жоғары қысымды құбырды қолдаған көпірдің қирауынан кейін алты күн бойы табиғи газбен қамтамасыз етілмеді.