Кіріспе

Уайкато аймағындағы қала, Жаңа Зеландия.

Нгаруауахиа – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Уайкато аймағында орналасқан қала. Ол Гамильтон қаласының солтүстік-батысында, Вайкато және Вайпа өзендерінің тоғысында, Хакаримата тауларының жанында жатыр. Нгаруауахиа Жаңа Зеландиядағы төртінші ірі қалалық аймақ – Гамильтон қалалық аймағының құрамында. Бұл жер бір кезде Жаңа Зеландияның болашақ астанасы ретінде қарастырылған.

Ерте тарих

Нгаруавахиа атауы "ашық азық қоймалары" дегенді білдіреді, бұл 17 ғасырда өткен үлкен тойға байланысты туындаған.

Инвазия

Раңгири пасы генерал Кэмерон бітім туралы ақ туды көтергеннен кейін басып алынғанда, Кэмерон маорилерге губернатор Грей оның әскерлеріне қарсылықсыз Нгаруавахиаға кіруге рұқсат берілсе ғана бейбіт келісімдерге келесінін мәлімдеді. Кэмерон 1863 жылдың 8 желтоқсанында құм бос Нгаруавахиаға кірді, бірақ Грей ешқашан бейбіт келісімдерге келмеді. Маорилердің наразылығына қарамастан, жаулап алудан кейін көп ұзамай 1864 жылы тартылып алынған жерлер сатыла бастады. 19 ғасырда Нгаруавахиа Квинстаун, содан кейін Ньюкасл деп аталды. Дегенмен, қала 1878 жылы бастапқы атына қайта оралды.

20 ғасыр

1913 жылы қалалық кеңес жарықтандыру мақсатында Гершель көшесінде газ электр стансасын салды. Ол Глен Масси көмірін пайдаланды, ол Кембридж патенттік газ өндіргішінде газға айналдырылып, 2 цилиндрлі газ қозғалтқышын іске қосуға қолданылды (осындай өндіргіштер сол кезде Австралия мен Жаңа Зеландияда кеңінен таралған). 1924 жылы станса жабылды. 1950 жылы көптеген жабдықтар алынып тасталды, ал 1954 жылдан бастап ғимарат скауттар клубы ретінде пайдаланылды. Елизавета II екі рет Нгаруауахиа қаласына келді (1953 және 1974 жылдары). Соңғы сапарында Маори патшайымы Те Атайрангиаху және оның күйеуі Ваттумоана Паки Елизавета II-ні жергілікті мараэде құрметпен қарсы алды. 1973 жылы Нгаруавахианың Ұлы Музыка фестивалі өтті, онда Black Sabbath және Split Enz сияқты әлемдік деңгейде танымал болған топтар да өнер көрсетті. Бұл Жаңа Зеландияда өткен алғашқы ірі ашық ауа музыка фестивалі болды. 1980 жылы қала әкімі Латта қала тарихына арналған «Сулардың кездесуі» атты кітап жариялады. 1998 жылдың наурыз айында жүк пойызы Уайкато өзені арқылы өтетін Солтүстік арал магистральдық теміржол көпірінен соғылып түсті. Оқиға көпірдің құрылымын зақымдады. Тағы бір бетон бөгеті Хакаримата тауында орналасқан. Бөгеттің ұзындығы 100 фут (30 метр), биіктігі 26 фут (8 метр) және қазір Браунли даңғылынан Мангарата ағысы бойымен өтетін Су шаруашылығы жолы арқылы қол жетімді. Сол кезде қалада 240 үйдің ішінде 1100 адам тұрды. Сондықтан су Уайкато өзенінен және терең бұрғыдан сорылып, 1965 жылы жаңа су қоймасы мен су тазарту стансасы пайдалануға берілді.

21 ғасыр

2001 жылдың сәуір айында зақымдалған теміржол көпірі жөнделді. 2010 жылы қалада өздігінен шығарылатын жаңалықтар пайда болды. 1963 жылы ашылған Нгаруавахиа орта мектебі 2013 жылы 50 жылдығын тойлады. 2016 жылдың мамыр айында NZME хабаршысы Хизер ду Плессис Аллан "қала құлдырап барады" деп мәлімдеді, ал осы оқиғаға байланысты мақала "Уайкато Таймс" газетінің бірінші бетінде жарияланды. Уайкато округінің әкімі Аллан Сансонның сөзіне қарағанда, ду Плессис Аллан "жергілікті тұрғындарды қатты қиын жағдайға түсірді". 2016 жылдың маусым айында жергілікті әкім Аллан Сансон ду Плессис Алланның қалада шамамен үш сағат бойы тұрғындардан кешірім сұрағанын айтты. 2019 жылы қаланың атауы ресми түрде Нгаруавахиа деп тіркелді.

Уайкато өзенінің өткелдері

Уайкатоға жасалған шабуылға дейін өзендер негізгі көлік арналары болды, бірақ Ұлы Оңтүстік жолы мен негізгі теміржол салынысымен өзендер кедергіге айналып, оларды кесіп өту қажет болды. 1870 жылғы қоғамдық жиналыста көпір салу туралы ұсыныс жасалды, алайда 1876 жылы жол-теміржол көпірі пайдалануға берілгенге дейін өзенді кесіп өтудің басты тәсілі понтон болып қала берді. Пойыздар саны аз болғанда, қақпалар пойыз келгенге 10 минут бұрын жабылатынына ешкім наразы болған жоқ. Дегенмен, 1900 жылдарға қарай жол және теміржол қозғалысы артып, 1910 жылы күніне орташа есеппен 20 пойыз, 275 жаяу адам, 43 атты, 29 жеңіл көлік, 18 сүт арбасы, 6 вагон және 55 бас мал өтіпті.

1921 жылғы бір жолақты көпір

1911 жылы жол көпірі үшін іздеу-жоспарлау жұмыстары жүргізілді. 1912 жылы қазықтарға арналған сынақ бұрғылаулары жасалды. 1914 жылы Нгаруавахиа қалалық кеңесі және Вайкато, Вайпа және Раглан округтік кеңестері шығындарды бөлісуге келісті. 1915 жылы Мемлекеттік даму кеңсесі көпір үшін 2500 фунт стерлинг қарыз берді. Соғыс кезіндегі тапшылықтар одан әрі кешіктіруге себеп болды, бірақ 1917 жылға қарай жаңа көпір нысаны қалыптаса бастады. Қосымша қазықтар қағу қажет болғандықтан, тағы да кешігу туды. Министр 1919 жылы жұмыстың жақсы жолға қойылғанын хабарлады, бірақ содан кейін құрылыста қолданылған уақытша көпірді кеме соқты. Жұмыс қайта басталды, мемлекеттік жұмыстар сметасында 3000 фунт стерлинг қарастырылды және көпірдің 1920 жылы, кіреберіс жолдарынан басқа, толық аяқталғаны туралы хабарланды. Көпір 1921 жылы ашылды және 1921 жылдың 28 шілдесінде Мемлекеттік жұмыстар министрі Дж. Г. Коутс ресми түрде ашты. Оның ені 4 метр (12 фут), ұзындығы 133 метр (436 фут) болды, ол 3 x 37 метрлік (123 фут), 13 метрлік (43 фут) және 6 метрлік (20 фут) ұзындықтағы секциялардан тұрды. Екі тірегі 2 метрлік бетон цилиндрлерге орнатылған, олар су деңгейінен 11 метр (37 фут) тереңдікке қадалған. Қалғандары бетон қазықтарға орнатылған темір бетоннан жасалған, ал палубасы және фермалары австралиялық қатты ағаштан жасалған. Көпір бір жолақты болғандықтан, ол салынар алдында шағымданулар болған. 1931 жылдың қараша айының басында жаңғырту жұмыстары аяқталды, бұл екі бағытты қозғалысқа мүмкіндік берді. 1936 жылы 1921 жылғы көпірдің 12 метрлік фермасын ауыстыру үшін бірнеше айға бір жолақты қозғалыс қайта орнатылды. Көлік ағыны одан әрі өсуде. 1935 жылы Охиневай мен Нгаруавахиа арасындағы қозғалыс күніне орташа есеппен 660 көлік құралды. 1938 жылы бұл көрсеткіш 1329-ға жетті.

1956 жылғы көпір

1953 жылғы 13 наурызда жаңа болаттан жасалған фермалық көпір салуға келісімшарт жасалды. Жақындағы есептер жарияланбаған, бірақ 2013 жылы Таупири байланысы ашылғаннан кейін, 2015 жылы Ұлы Оңтүстік жолындағы Нгаруавахиа қаласындағы көлік қозғалысы 12 467 құрады, бұл көпір арқылы өтетін көлік күніне шамамен 5000 бірлікке азайғанын көрсетеді.

Маори патшалары қозғалысы

Нгаруавахиа – Кингтиганданың отаны. Маорилердің алғашқы королі Потатау Те Вьероухеро 1858 жылы Нгаруавахиада тәж кигізілді және екі жыл өткен соң қайтыс болғанда да сол жерде тұрды. Қазіргі маори королі – Тюхетия Паки; ол 2006 жылы анасы дүниеден озғаннан кейін дереу Турангавеве Мараеде таққа отырды.

Мара

Нгаруавахиада Вайкато Тайнуи хапуының Нгати Махута және Нгати Те Уихи руларына қатысты екі мара бар: Турангаваэвеэ және оның Махинаранги немесе Туронго үйі, сондай-ақ Вайкери Тангирау марасы.

Қабілетті хук

Жергілікті топ - Tribal Huk, олар Нгаруавахиа, Гамильтон және Хантли қалаларындағы мектеп оқушыларын тамақтандырғаны үшін қауымдастықта батырлар ретінде танылған. Олар әсіресе сендвич жасаумен белгілі болғандықтан, «Сандуич Бандасы» деген лақап атын алды. Уайкато округінің әкімі Аллан Сансон, Пинктің Нгаруавахиадағы метамфетамин сатушыларына 24 сағат ішінде қаладан кетуді талап етуіне қолдау көрсетті, әйтпесе «тексерулер» басталады деді. Бұл талапты жергілікті жиынға келген қауымдастық мүшелері де қолдады. Топтың бір дерегі бойынша, Нгаруавахиада П жойылды, бірақ Полиция қауымдастығы П сатушылары Нгаруавахианы тастап кеткенін растайтын ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Пинктың Уайкатодағы мыңдаған мектеп оқушыларын тамақтандырумен айналысқан Tribal Huk-тың жұмысына зиян келтіргеніне қатысты алаңдаушылық бар.

Христиандық

1996 жылғы санақта тұрғындардың көпшілігі өзін христиан дінінің жатқызушысы деп атады. Маори монархтарының таққа отырғызылу рәсімінде дәстүрлі түрде Киелі кітап пайдаланылады. "Ngaruawahia Регби лигасы клубы" Вайкатодағы ең көне клуб болып табылады. Алғашқы ойындар әртүрлі жерлерде, мысалы, Таупири шабындығында және Патерсон паркінде өткізілді. Қала үшін алғашқы маңызды матч 1911 жылғы тамызда Франктон қаласындағы Каледония алаңында өтті, онда Оклендке 22–36 есебімен жеңіліске ұшырады. Алайда, 1912 жылы Гамильтонның Стил паркінде өткен алғашқы Солтүстік Одақ ойынында Нгаруавахиа Гамильтон Юнайтедті 27–4 есебімен жеңді. Ересектер құрамасы 1956 және 1957 жылдары "Чемпиондардың чемпионы" атанды. Нгаруавахиа – Турангаваэве RLC регби лигасы командасының туған жері, ол клуб үйлерінің қарама-қарсы жағында орналасқан мараның атымен аталады. Қазіргі таңда клуб Вайкато, Кост және Бэй-оф-Пленти аймақтарындағы барлық командаларды қамтитын жылдық Вайкоа Бэй Премьерлер турнирінде қатарынан жеңіс одны алған алғашқы команда ретіндегі рекордты сақтап тұр. "Ngaruawahia Rugby League Club" ("Пантерлер") 2011 жылғы чемпиондар, Премьер лига, U17, U14, U13 – барлығы чемпиондар.

Өзендердегі қызмет

Жергілікті регата бір ғасырдан астам уақыттан бері аймақ үшін өте маңызды шара болып табылады. Жыл сайын наурыз айында Вайкато өзенінде іс-шара өткізіледі. 1996 жылдың наурыз айында өткен мерейтойлық регатаға қалаға көптеген елдерден келген мыңдаған өнерпаздарды көру үшін 48 000-нан астам адам келді.

Хопухопу

Хопухопу Нгаруавахианың солтүстігінде орналасқан. 1853 жылдан бастап Хопухопуда ұлдарға арналған миссионерлік мектеп ашылды, ол 1862 жылы көптеген оқушыларын жоғалтты және 1863 жылы жарамсыз күйде екені хабарланды. Миссия үйі 1886 жылы өртеніп кетті. 1920 жылдары миссия орнында әскери лагерь салынды, онда жеке сумен жабдықтау, оқ-дәрі қоймалары және теміржол желісі болды. 1925 жылғы фотосуретте бір ғимарат пен көптеген шатырлар көрсетілген, ал 1955 жылғы әуе суреті 1927 жылға қарай толық аяқталған құрылыстың ауқымын көрсетті. 1993 жылы лагерь Вайкато Тайнуиге қайтарылды, олар оны өздерінің бас кеңсесіне және Вайкато Тайнуи зерттеу және даму колледжіне айналдырды.

Білім

Нгаруауахиа орта мектебі - қаланың аралас білім беретін мемлекеттік орта мектебі, оқушылар саны – [саны]. Қалада екі ағылшын тіліндегі мемлекеттік бастауыш мектеп бар: Нгаруауахиа мектебі, оқушылар саны – [саны]; және Вайпа мектебі, оқушылар саны – [саны]. Әулие Павел католик мектебі - аралас білім беретін мемлекеттік интеграцияланған бастауыш мектеп, оқушылар саны – [саны]. Бернард Фергуссон атындағы Те Кура Каупапа Маори - аралас білім беретін маори тіліндегі мемлекеттік бастауыш мектеп, оқушылар саны – [саны].