Пиктон қаласы: тарих, мәдениет және туризм орталығы
Picton, New Zealand
Waitohi (Мальборо, Жаңа Зеландия): тарихи маори атауы, әскери обрядтармен байланысы, Te Atiawa iwi және Waitohi Pā туралы ақпарат. Жаңа Зеландия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Марлборо аймағындағы қала.
Town in Marlborough, New Zealand
Қаланың маори тіліндегі атауы – Вайтохи, ағылшын тілінен аударғанда «тохи рәсімінің сулары» деген мағынаны береді. Тохи – жауынгерлердің шайқасқа түсер алдындағы қасиетті тазару рәсімі. Жауынгерлер қасиетті өзеннің жағасына қатар тұрады, ал олар өтіп бара жатқанда, тохунга (таңдалған сарапшылар) карамұ бұтасының бұтағын өзенге малып, әр жауынгердің оң иығына тигізеді. Тохи рәсімі соңғы рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 28-ші маори батальонының әскерлеріне орындалды.
The town's Māori name, Waitohi, translates into English as 'waters of the tohi ritual'. The tohi is a baptismal ritual of warriors before they went into battle. The warriors would line the bank of the sacred stream, and as they filed past, the tohunga (chosen experts) dipped a branch of karamū bush into the stream, striking each warrior on the right shoulder. The tohi rite was last performed on soldiers of the 28th Māori Battalion during World War II.
Тарих
Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Те Атиава о Те Вака а Мауи иви қазіргі қала орнында Вайтохи Паны иеленді. 1850 жылғы наурыз айында сэр Джордж Грей мен сэр Фрэнсис Диллон Те Ати Авадан жерді сатып алды, олар көршілес Вайкава шығанағына көшіп кетті. 1859 жылы Марлборо провинциясы құрылды және жаңа аталған Пиктон провинциялық астана болды. 1865 жылы провинциялық астана Бленхаймге көшірілді. Автор Кэтрин Мансфилд Пиктонда уақыт өткізді, мұнда оның ата-анасы Артур мен Мэри Бошамп және әкесі Гарольд Австралиядан келгенде біраз уақыт тұрды. Ол өзінің "Саяхат" атты әңгімесінде (The Garden Party жинағында) портқа сілтеме жасады, ол "Веллингтоннан Кук бұғазы арқылы Пиктонға жасалған сапар туралы баяндама" болып табылады. Пиктон мен Веллингтон арасындағы жүк-жолаушылар және теміржол паромдық қызметі 1962 жылғы 11 тамызда басталды, оны Жаңа Зеландия теміржол департаменті GMV Aramoana кемесімен жүзеге асырды.
Prior to European settlement, the Te Atiawa o Te Waka a Māui iwi occupied Waitohi Pā on the site of the present town. In March 1850, Sir George Grey and Sir Francis Dillon purchased the land from Te Āti Awa, who moved to neighbouring Waikawa Bay. In 1859, the Marlborough Province was created and the newly named Picton became the provincial capital. The provincial capital was moved to Blenheim in 1865. Author Katherine Mansfield spent time in Picton, where her grandparents, Arthur and Mary Beauchamp, and her father Harold, lived for some time when they came from Australia. She included a reference to the port in her short story "The Voyage" (in the collection The Garden Party), which is "an account of a trip to Picton from Wellington on the Cook Strait ferry". The roll on/roll off (RORO) road and rail ferry service between Picton and Wellington started on 11 August 1962, operated by the New Zealand Railways Department with the ship GMV Aramoana.
Экономика
Пиктон экономикасы, ірі көлік хабы мәртебесімен қатар, Королева Шарлотта бұғазындағы туристер мен тұрғындарға қызмет көрсету арқылы үлкен әсер алады. 2018 жылғы халық санағы бойынша, Пиктон тұрғындары үшін жұмыспен қамтудың ең ірі үш саласы (ANZSIC бөлімдері) – орналасу және тамақтандыру қызметтері, көлік, пошта және қойма шаруашылығы, сондай-ақ бөлшек сауда болды.
Picton's economy is largely influenced by its status as a major transport hub, in addition to servicing tourists and residents in the Queen Charlotte Sound. At the 2018 census, the three largest industries (ANZSIC divisions) of employment for Picton residents were accommodation and food services, transport postal and warehousing, and retail trade.
Басқару
Пиктон қалалық кеңесі 1876 жылы қаланы басқару үшін құрылған. 1989 жылғы жергілікті өзін-өкімету реформасы аясында қалалық кеңес таратылды және Пиктон Марлборо ауданының құрамына кірді.
The Picton Borough Council was established in 1876 to govern the town. The borough council was abolished as part of the 1989 local government reforms, and Picton became part of the Marlborough District.
Мара
Вайкава Марае Пиктон қаласында орналасқан. Бұл Те Атиава о Те Вака а Мауи тайпасының марайы (кездесу орны) және Арапаоа варенуиі (кездесу үйі) кіреді. 2020 жылдың қазан айында Үкімет Мараеді жаңартуға провинциялық даму қорынан 242 386 доллар бөлді, соның нәтижесінде 18 жұмыс орны құрылды.
Waikawa Marae is located in Picton. It is the marae (meeting ground) of Te Atiawa o Te Waka a Māui, and includes the Arapaoa wharenui (meeting house). In October 2020, the Government committed $242,386 from the Provincial Growth Fund to upgrade the marae, creating 18 jobs.
Көрікті жерлер
Қала сонымен қатар Марлборо саундс-тағы демалыс үшін әдеттегі бастау нүктесі болып табылады. Балық аулау, жаяу серуендеу, Королева Шарлотта жолы және суға түсу сияқты қызықты нәрселер көп. Көпшілікке танымал суға түсу сапары – 177 метрлік MS Михаил Лермонтов круиздік кемесінің құлауына бару, ол Порт-Горда, су астында 37 метр тереңдікте жатыр. Пиктоннан суға түсу кемелері Михаил Лермонтовтың соңғы тоқтаған жеріне жүзеді. Бұл әлемдегі ең үлкен, ең қолжетімді және ең жаңа кеме құлауларының бірі. 1986 жылғы құлау 30 метрлік су астында болғандықтан, бағдарлау өте маңызды, себебі суға түсушілер кеме корпусының ішінде, оң жағына қарай жатқанда, бағдарын жоғалтуы мүмкін. Оңтүстікке қарайғы тас жолдың салынуы 1950 жылдары осы көркем аймақтың оқшаулануын аяқтады және американдық сәнді мотельдерден бастап, Веллингтонға паромдық қызмет басталғаннан кейін көптеген заманауи мотельдердің ашылуына ықпал етті. Пиктон аймағындағы басқа суға түсу орындарына Балық қорығы, Кои кемесінің құлауы және Лонг-Айленд теңіз қорығы кіреді. Пиктонда бастапқы суға түсу (discover scuba dive) және PADI (Кәсіби суға түсу нұсқаушылары қауымдастығы) сертификаттау курстары – ашық судағы суға түсушіден суға түсу шеберіне дейін қолжетімді. Пиктонда техникалық суға түсу және TDI (Техникалық суға түсу халықаралық) курстарын аяқтауға болады, Марлборо саундс-та суға түсу арқылы. Эдвин Фокс теңіз орталығында Австралияға сотталғандарды тасымалдаған жалғыз аман қалған кеме – Эдвин Фокс кемесінің қалдықтары мен шағын мұражай орналасқан.
The town is also the usual starting point for holidays in the Marlborough Sounds. Highlights include fishing, walking, the Queen Charlotte Track, and diving. A popular dive trip is to the 177 metre long wreck of the cruise liner MS Mikhail Lermontov, which lies at Port Gore, 37 metres underwater. Dive charter boats leave from Picton for the last resting place of the Mikhail Lermontov, one of the world's largest, most accessible and most recent shipwrecks. Guiding is essential as the 1986 wreck is in 30 metres of water and divers can become disoriented inside the hull, which lies on its starboard side. The completion of the highway link south ended the relative isolation of this scenic area in the 1950s and encouraged modern motels, beginning with the American Luxury Motels, and many more after the ferry service to Wellington began. Other dive sites in the Picton region include Fish Reserve, the Koi wreck, and Long Island Marine Reserve. Introductory dives (discover scuba dive) and PADI (Professional Association of Diving Instructors) certification courses from open water diver to dive master are available from Picton. Technical diving and TDI (Technical Diving International) courses can be completed in Picton, diving in the Marlborough Sounds. The Edwin Fox Maritime Centre features the remains of the Edwin Fox, the only surviving ship that transported convicts to Australia, and a small museum.
Көлік
Мемлекеттік тас жол №1 Пиктонды оңтүстікке қарай Бленхайм, Кайкоура, Крайстчерч және одан әрі байланыстырады, ал көркемдік Королева Шарлотта жолы (қашықтығы қысқарақ, бірақ әдетте мемлекеттік тас жолдар №1, 62 және 6 арқылы жүруге қарағанда баяу) батысқа қарай Хавелокқа дейін салады. 1875 жылдың 17 қарашасында Пиктон мен Бленхаймнің солтүстігіндегі Опаоа өзені арасындағы магистральдық темір жол ашылды (өзен арқылы көпір 1880 жылға дейін толыққан жоқ). Кейкоурадан Крайстчерчке дейінгі толық желі 1945 жылдың 15 желтоқсанында ғана аяқталды. Желінің Пиктоннан Элевация қыратынан жоғары көтерілуі 1:37 (2,7%) тік бұрыш пен Вайтохи өзені арқылы виадукты қажет етті. Алғашқы виадук толыққанда Оңтүстік жарты шардағы ең ірі ағаш құрылысы болды және 1963 жылға дейін сақталды, содан кейін қазіргі бетон және болат құрылысымен ауыстырылды. Алғашқы Пиктон темір жол станциясы Лондон кеуінде орналасқан; платформа әлі де бар, Мемориалдық арканың сатылары оны екіге бөледі. Окленд көшесіндегі қазіргі станция 1914 жылы салынды. Бұл стандартты B класты станция, ағаш және плиткадан жасалған, және 1991 жылдан бері NZHPT II санатында тіркелген. Жаз айларында Крайстчерчтен Пиктонға күнделікті қайта оралатын Coastal Pacific алыс қашықтықтағы жолаушылар/туристік пойзы 2021 жылдың желтоқсанында жоспарланған жолаушылар тасымалын тоқтатты. Қызметтерді 2022 жылдың қарашасында қайта бастау жоспарлануда. РОРО паромдары Пиктонды Веллингтонмен байланыстырып, Кук бұғазы арқылы Солтүстік және Оңтүстік аралдар арасындағы негізгі байланысты қамтамасыз етеді. Бұл бағытты пайдаланатын екі ірі кеме компаниясы – Interislander және StraitNZ, екеуі де жолаушылар мен автомобильдерді тасымалдайды, ал Interislander бір пароммен теміржол вагондарын да тасымалдайды. Соңғы жылдары (соңғысы 2011 жылы) паром терминалдарын Пиктоннан Бленхаймнің оңтүстігіндегі Клиффорд шығанағына көшіру туралы ұсыныстар болды, бұл сапар уақытын қысқарту мақсатында жасалды. Алайда, бұл жоспарлар жобалау кезеңінен өте алмады және ақырында тоқтатылды. 2019 жылы Interislander 2024 жылы жаңа және үлкен паромдарды енгізуге дайындықпен байланысты паромдық аймақты қайта құру бойынша консультациялар басталды. Қазан және сәуір айлары аралығында Пиктонға круиздік кемелер үнемі келіп тұрады. 2018–2019 жылғы маусымда Пиктонға 85 000 жолаушыны тасымалдаған 44 кеме келді. Пиктон әуежайы Коромико қаласынан оңтүстікке қарай 7,4 км қашықтықта орналасқан және Sounds Air арқылы Веллингтонға, сондай-ақ Марлбороу Соундс айналасында чартерлік рейстерді жүзеге асырады.
State Highway 1 links Picton southwards to Blenheim, Kaikōura, Christchurch and beyond, while the scenic Queen Charlotte Drive (shorter in distance but usually slower than via State Highways 1, 62 and 6) winds westward to Havelock. The Main North Line railway opened on 17 November 1875 between Picton and the Ōpaoa River just north of Blenheim (the bridge over the river wasn't completed until 1880). The full line south to Kaikōura and on to Christchurch wasn't completed until 15 December 1945. The line's climb from Picton to Elevation saddle required a steep 1 in 37 (2.7%) grade and a viaduct across the Waitohi River. The original viaduct was the largest wooden structure in the southern hemisphere at the time of its completion, and lasted until 1963, when it was replaced by the current concrete and steel structure. The original Picton railway station was located on London Quay; the platform still exists, bisected by the Memorial Archway steps. The current station on Auckland Street was completed in 1914. It is a standard class B station, of weatherboard and tile, and has been listed NZHPT Category II since 1991. The Coastal Pacific long distance passenger/tourist train from Christchurch made a daily return trip to Picton during the summer months until its scheduled passenger services were suspended in December 2021. They are scheduled to restart in November 2022. Roll on/roll off (RORO) ferries link Picton with Wellington, forming the main link between the North and South Islands across Cook Strait. The two main shipping companies operating this route are the Interislander and StraitNZ, with both taking passenger and road vehicles, and, for the Interislander on one ferry, rail wagons. There have been proposals in recent years (the latest in 2011) to relocate the ferry terminals from Picton to Clifford Bay, south of Blenheim, to reduce travel times. However these plans never got past the design proposal, and were eventually dropped. In 2019, consultation began on a redevelopment of the ferry precinct ahead of Interislander introducing new and larger ferries in 2024. Cruise ships regularly visit Picton between October and April. During the 2018–19 season, 44 ships carrying 85,000 passengers visited Picton. Picton Aerodrome at Koromiko 7.4 km to the south of the town has regular services to Wellington with Sounds Air and charter flights around the Marlborough Sounds.
Электр энергиясы
Пиктон қалалық кеңесі 1917 жылдың қыркүйегінде қаланың алғашқы электрмен жабдықталуын қамтамасыз етті. Электр энергиясы Уайтохи өзенінде орналасқан Пелтон дөңгелегі арқылы өндірілді, кейіннен сору газды қозғалтқыштармен күшейтілді және 230/460 вольтты үш сымды тұрақты ток жүйесі арқылы тұтынушыларға таратылды. 1947 жылы Марлборо электр қуатын басқару басқармасы (MEPB) қалалық жабдықтауды өз бақылауына алды. 1947 мен 1950 жылдар аралығында қала ұлттық стандартқа сәйкес 230/400 вольтты үш фазалы айнымалы ток желісімен қайта жабдықталды, сондай-ақ қаланы MEPB тарату желісінің қалған бөлігімен байланыстыру үшін Пиктоннан Бленхаймдегі Спринглендске дейін 33 000 вольттық желі салынды. Бүгінде Marlborough Lines (MEPB-нің заңды мұрагері) Пиктон және кеңірек Марлборо аймағындағы тарату желісіне иелік етеді және оны басқарады.
The Picton Borough Council established the town's first electricity supply in September 1917. Electricity was generated by a Pelton wheel on the Waitohi River, which was later supplemented by suction gas engines, and was reticulated to customers using a 230/460 volt three wire DC system. The Marlborough Electric Power Board (MEPB) took control of the town supply in 1947. Between 1947 and 1950, the town was re reticulated with the national standard of 230/400 volts three phase AC, and a 33,000 volt line was built from Picton to Springlands in Blenheim to connect the town with the rest of the MEPB's distribution network. Today, Marlborough Lines (the successor to the MEPB) owns and operates the distribution network in Picton and the wider Marlborough region.
Сумен жабдықтау және санитарлық тазалық
Пиктонның негізгі су көзі Коромкиодағы Спидс-роудтағы бұрғыдан алынады; су сұранысы жоғары болған кезде Эссонс аңғарындағы су арнасымен толықтырылады. Қаладағы суға орташа тәуліктік сұраныс - , ал жаз айларында сұраныс ең жоғары деңгейге жетеді. 1999 жылы Пиктон ағынды суларды тазарту зауыты іске қосылғанға дейін қаланың барлық ағынды сулары Queen Charlotte Sound-қа тазартылмай шығарылатын. Қаланың ағынды су жүйесі 2017 жылы жаңартылды, оның ішінде Вайкава мен орталық Пиктон арасындағы Вайкава жолындағы магистральдық құбырлар ауыстырылды және негізгі тазарту зауытында өңдеуге келмейтін артық ағынды суларды тазарту үшін қосымша тазарту станциясы салынды.
Picton's main water supply is from a bore at Speeds Road in Koromiko; during high demand, this is supplemented by a stream fed supply in Essons Valley. The average daily water demand in the town is , with demand in summer peaking at
Prior to the commissioning of the Picton wastewater treatment plant in 1999, all the town's sewage was discharge raw into Queen Charlotte Sound. The town's wastewater system was upgraded in 2017, with a replacement main along Waikawa Road between Waikawa and central Picton and a bypass treatment plant to treat excess sewage that can't be processed at the main treatment plant.