Швейцарияның Ұлттық паркі

Кіріспе

Швейцариядағы ұлттық парк Швейцарияның шығысындағы Батыс Ретин Альпында орналасқан. Ол Граубюнден кантонында, Зернец, С-чанф, Скуол және Фуорн өткелі арасында Италиямен шекарадағы Энгадин аңғарында жатыр. 1914 жылы құрылған Швейцария ұлттық паркі Альп тауларындағы және Орталық Еуропадағы ең көне ұлттық парк болып табылады. Ол бүкіл әлемдік ЮНЕСКО биосфералық резерватының бөлігі және IUCN категориясы Ia, бұл ең жоғары категория, қатаң табиғат қорғау аймағын білдіреді. Бүгінде Швейцария ұлттық паркінің ауданы 170,3 км² құрайды және Швейцариядағы ең ірі табиғат қорығы болып табылады.

Сипаттама

Швейцарияның ұлттық паркі салыстырмалы түрде төмен жатқан аңғарлардан биік шыңдарға дейін әртүрлі жер бедерін қамтиды. Ұлттық парктегі ең биік шыңы – 3165 метр биіктіктегі Пиз-Кваттервалс, оған альпінистік саяхат арқылы жетуге болады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Швейцариядағы жалғыз ұлттық парк. Жаңаларын құру жоспарлануда. Адула Альпында Адула ұлттық паркі құру жоспарланған, бірақ 2016 жылдың қараша айында жергілікті тұрғындар оған қарсы дауыс берді. Ұлттық паркте белгіленген жолдардан тысқарылауға немесе парктегі Chamanna Cluozza тау шатырынан басқа жерде түнеуге тыйым салынған. Осы себепті, 80 шақырымнан астам белгіленген жаяу жолдары бар, олар әртүрлі қашықтықтар мен қиындық деңгейлеріне бөлінген 21 жеке жаяу саяхаттан тұрады. Иттерге, тіпті тізгішпен де рұқсат етілмейді. Осы қатаң ережелердің арқасында Швейцарияның ұлттық паркі Альп тауларындағы IUCN ұйымы қатаң табиғи қорық деп жіктеген жалғыз парк, бұл ең жоғары қорғау деңгейі. Зернезде саяхатшылар орталығы орналасқан. Парк арқылы өтетін жол Фуорн асуы (немесе Офенпас) арқылы Италияның Оңтүстік Тироліне жетеді. Швейцарияда ұлттық парктен басқа 16 аймақтық табиғи парктер де бар. Швейцарияның ұлттық паркіне бірнеше ірі жануарлар мекендейді. Паркке келгендер көбінесе альпілік суыртықтарды естиді және көреді. Оларды парктегі көптеген арнайы демалыс орындарының бірінен өте жақыннан байқауға болады. Басқа ірі жануарлардың ішінде қошқар, қызыл бұғы, шамы, қызыл түлкі, алтын бүркіт және тағы да көптеген түрлер бар. Сирек болса да, паркте қасқырлар мен қоңыр аюлар да кездеседі, бірақ олар паркте тұрақты түрде қалмайды.

Тарих

19 ғасырдан кейін Швейцарияның көптеген ауылдары жойылды немесе егіншілік үшін жаңа орын жасау мақсатында өңделді. 1904 жылы Швейцария Ұлттық Кеңесінің мүшесі доктор Фриц Э. Бюльман және тағы басқалар табиғи қорық құру туралы ұсыныс жасады. Швейцария Федералдық Кеңесі осы табиғи қорық үшін қолайлы жерді анықтау үшін комиссия құрды. Фуорн өткелі маңындағы аймақ өркениеттен алыс жатқандығы және флора мен фаунаға бай болғандықтан, бұл мақсатқа ең лайықты деп танылды. 1909 жылы идеяның қолдаушылары Валь Клуоццаны Зернез муниципалитетінен 25 жылға жалға алды. 1913 жылы Федералдық жиналыстың тұрақты емес комиссиясы Валь Клуоццаға сапар жасады және кейіннен ұлттық парк құру идеясын қолдады. Келесі жылы Фуорн өткелі және Валь Мингер аймағы тиісті муниципалитеттерден жалға алынды, ал Валь Клуоццаның жалға алу мерзімі 99 жылға дейін ұзартылды. Зернез муниципалитеті жалға алынған жердің ауыл шаруашылығына жарамсыз немесе аз жарамды екенін ескеріп, бұл идеяны қолдады. Швейцарияның ұлттық мерекесі күні, 1 тамыз 1914 жылы, Швейцария ұлттық паркі ашылды. Бастапқыда жалға алу шығындарын «Швейцарияның табиғатты қорғау коалициясы» (Schweizerischer Bund für Naturschutz) деп аталған жеке компания төледі, қазір ол Pro Natura деп аталады. Алайда, 1913 жылы жеке компания бұл шығындарды көтере алмайтын болғандықтан, Швейцария Федералдық үкіметі төлемдерді өз мойнына алды. 1936 жылы Скуол муниципалитетінің өтініші бойынша Валь Тавру парктен алынып тасталды. 1959 жылы Ұлттық парк заңды түрде қайта құрылды. «Ұлттық парк туралы федералдық қаулы» (Bundesbeschluss für den Nationalpark) қабылданды, ол жалға алу мерзімін шексіз ұзартты және парк аумағынан өтетін жоғары кернеулі электр желілерін салуға тыйым салды. 1961 жылы парк тағы да кеңейтілді, оның жалпы ауданы 166,5 км²-ге жетті. 1964 жылы зоолог Роберт Ф. Шлоет парк директоры болып тағайындалды. Ол осы лауазымда 25 жылдан астам қызмет етіп, парк дамуына зор ықпал етті. 1968 жылы оның қызмет ету кезеңінде Зернесте жаңа келушілер орталығы ашылды, ал 1976 жылы Фуорн өткелінде «Табиғатты зерттеу жолы» (Naturlernpfad) құрылды. Шлоет директор болып тұрған кезде парк ЮНЕСКО-ның биосфералық қорығының құрамына кірді және IUCN Ia санатына жатқызылды. Парктің соңғы кеңейтілуі 2000 жылы болды, осы жылы Макун көлдері және оларды қоршаған 3,6 км² аумақ парктің құрамына қосылды. +КартаЖылПарктің жалпы ауданыЕскермелер190925,2 км²Швейцариялық Бунд Фур Натуршутц Зернез муниципалитетінен жалға алған бастапқы аумақ. 1914137,0 км²Федералдық үкіметтің көмегімен парк 1911 жылы Зернез, Скуол және Сханф муниципалитеттерінен қосымша аумақ алғаннан кейін 58 км² кеңейтілді.1932163,9 км²Зернез муниципалитетінен 10,7 км² қосылды, соның нәтижесінде Валь Фтур және Шамплонх парктің құрамына енді. Сонымен қатар, Валь Трупчун және Фуоркла Трупчунның 5,1 км² биік таулы аймағы С-Чанф муниципалитетінен қосылды.2000170,3 км²Паркке соңғы қосылған Макун көлдері, осымен парк аймағы бөлініп қалды. Парк 2000 жылдан бері осы күйінде сақталды.

After the 19th century led to a lot of the Swiss countryside being destroyed or cultivated to create space for farming in 1904 Swiss National Council Dr. Fritz E. Bühlmann among others called for the creation of a nature reserve. The Swiss Federal Council created a committee to determine a suitable location for this nature reserve, and the area surrounding the Fuorn Pass was found to be best suited for this endeavour due to its remoteness from civilization and richness in flora and fauna. In 1909 supporters of the idea leased the Val Cluozza from the municipality of Zernez for 25 years. In 1913 a non standing committee of the Federal assembly visited the Val Cluozza and afterwards supported the idea of a national park. Within the following year the region around the Fuorn Pass and the Val Minger were leased from their respective municipality and the lease of the Val Cluozza was renewed to now all last 99 years. The municipality of Zernez was increasingly supporting the idea due to the fact that the leased area had little to no agricultural potential. On the national holiday of Switzerland, 1 August 1914, the Swiss National Park was opened. Initially the costs of the lease were paid by a private company, called the Schweizerischer Bund für Naturschutz (Swiss coalition for nature protection), which today is called Pro Natura. However, when in 1913 these costs could no longer be surmounted by the private company, the Swiss Federal Government took over the costs. In 1936, the Val Tavrü was removed from the Park upon request by the municipality of Scuol. In 1959, the National Park was legally restructured. A law called the Bundesbeschluss für den Nationalpark (Federal law concerning the National Park) was passed, which among other things extended the leases indefinitely and banned high voltage lines leading through the park. In 1961, the park was heavily extended once more, now totalling 166.5 km2. In 1964, zoologist Robert F. Schloeth was appointed director of the park. He would go on to serve in that post for more than 25 years while heavily influencing the parks' development. In 1968, during his tenure a new visitor centre was inaugurated in Zernez as was a Naturlernpfad (Nature learning hike) on the Fuorn pass in 1976. It was during Schloeth's tenure as director that the park would become part of the UNESCO Biosphere Reserve and would be classified as a IUCN category Ia. The most recent extension of the park occurred in 2000, when 3.6 km2 the Macun Lakes and surrounding area was added to the park. +MapYearTotal area of the parkNotes190925.2 km2Original area leased by the Schweizerischer Bund für Naturschutz from the municipality of Zernez. 1914137.0 km2With the help of the federal government the park is able to expand majorly by adding 58 km2 from Zernez after having already gained additional territory in 1911 from the municipalities of Zernez, Scuol and S chanf.1932163.9 km2Addition of 10.7 km2 from the municipality of Zernez now adding the Val Ftur and the Champlönch to the park. Moreover, the highlands of the Val Trupchun and the Fuorcla Trupchun totalling 5.1 km2 are added from the municipality of S chanf.2000170.3 km2The last addition to the park, the Macun Lakes, once again made it disconnected. The park appears in this form ever since 2000.

Парк ережелері

Паркте келушілер қатаң ережелерді сақтауға міндетті. Бұл ережелер Гризон кантонының арнайы кантондық заңымен реттеліп, парктің барлық аймақтарында парк рейнджерлерімен орындалады. Егер бұл ережелер бұзылса, парк рейнджерлері келушілерге 300 швейцариялық франкқа дейін айыппұл салуға құқылы. Кейбір ережелер мынадай:

Белгіленген жолдардан және тіректермен белгіленген демалыс орындарынан тысқары шығуға қатаң тыйым салынады. Бұл жолдардың бағыты кантондық заңмен анықталады. Бұл ережені бұзу 250 швейцариялық франк айыппұлға әкеледі. Лақтыруға болмайды. Бұл ережені бұзу 100 швейцариялық франк айыппұлға әкеледі. Кез келген табиғи затты – жануарларды, өсімдіктерді, таяқтарды, тастарды және т.б. алуға немесе алып кетуге болмайды. Иттерге паркте рұқсат етілмейді, тіпті тізгішпен де болса. Қыс мезгілінде кіруге тыйым салынады. Қысқы спорт түрлеріне, велосипедпен жүруге немесе кез келген ұшу құралын пайдалануға рұқсат жоқ. Көлдерде, бассейндерде, ағыстарда және өзендерде жүзуге тыйым салынады. От жағуға болмайды. Бұл ережені бұзу 300 швейцариялық франк айыппұлға әкеледі. Түндеуге қатаң тыйым салынады, соның ішінде негізгі Pass dal Fuorn жолының бойында тұрақтап қойылған көліктерде және бивак жасауда да. Табиғатқа араласпау керек. Кез келген дрондарды ұшыруға тыйым салынады.

Жаяу жүру жолдары

Ұлттық паркте 21 нөмірленген жаяу жүру маршруты бар, оның 3-і мен 4-і альпілік саяхаттар. 4-маршрут Пиз Квартервалс шыңына (3165 м. теңіз деңгейінен биіктігі) жетелейді, ол парктегі ең биік нүкте. +RouteLength1Alp Trupchun 9.5 км, шамамен 3 сағат2Fuorcla Trupchun 3.0 км, шамамен 2 сағат 15 минут3Fuorcla Val Sassa 17.5 км, шамамен 7 сағат 30 минут4Piz Quattervals 5.0 км, шамамен 5 сағат5Val Tantermozza 1.5 км, шамамен 40 минут6Murtaröl 8.0 км, шамамен 3 сағат 30 минут7CHamanna Cluozza 8.0 км, шамамен 3 сағат 30 минут8Murtersattel 7.5 км, шамамен 3 сағат 45 минут9Margun Grimmels 3.5 км, шамамен 1 сағат 15 минут10Val Spöl 8.0 км, шамамен 2 сағат 45 минут11Alp la Schera 3.0 км, шамамен 1 сағат 15 минут12Grimmels 6.0 км, шамамен 2 сағат 15 минут13Champlönch 5.0 км, шамамен 2 сағат14Punt la Drossa – Il Fuorn 2.5 км, шамамен 1 сағат15Munt la Schera 13.0 км, шамамен 4 сағат 45 минут16Fuorntal 5.0 км, шамамен 1 сағат 45 минут17Margunet 8.0 км, шамамен 3 сағат18Fuorcla Val dal Botsch 17.5 км, шамамен 6 сағат 45 минут19Val Mingèr 5.5 км, шамамен 2 сағат 15 минут20Mot Tavrü 6.0 км, шамамен 2 сағат 15 минут21Lais da Macun 21.0 км, шамамен 8 сағат

Елеулі шыңдар

Пиц Писок, 3173 м.
Пиц Кваттервалс, 3165 м.
Пиц да л’Акква, 3126 м.
Пиц Чашауна, 3071 м.